Картадан көлдерді көрсет
Африка материгінің ішкі сулары
Бұл сабақ Африканың өзендері мен көлдері туралы білімді тереңдетуге, оқушыларды сын тұрғысынан ойлауға жетелеуге және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған.
Сабақтың мақсаты
Оқушыларға Африка материгінің өзендері мен көлдері туралы жүйелі білім беру, талдау мен қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыру.
Күтілетін нәтиже
- Материктің ішкі сулары туралы негізгі мәліметті меңгереді.
- Картамен жұмыс істей алады, нысандарды дәл көрсетеді.
- Өз бетінше қорытынды жасап, ойды еркін жеткізеді.
- Шығармашылық белсенділігі артады.
Сабақтың міндеттері
Танымдық бағыт
- Пәнге қызығушылықты арттыру, ойлау қабілетін жетілдіру.
- Ішкі сулар туралы білімді жүйелеу және тереңдету.
Іс-әрекеттік бағыт
- Жаңа тәсілдер арқылы өз бетімен ізденуге дағдыландыру.
- Картамен жұмыс: өзендер мен көлдерді картадан көрсету, дағдыны дамыту.
Коммуникативтік және тәрбиелік бағыт
- Топпен жұмыс жасау және ұйымдастырушылық қабілеттерді дамыту.
- Татулықпен әрекет ету, бір-бірін құрметтеуге үйрету.
- Ойын еркін жеткізу, сабақта өзіне сенімді ұстау.
Көрнекіліктер мен ресурстар
- Дүниежүзінің физикалық картасы
- Атлас және кескін карта
- Суреттер жинағы, карточкалар (теңге суреті бар)
- Электронды оқулық және интербелсенді тақта
Сабақ құрылымы
Кіріспе: ұйымдастыру және топқа бөлу
Оқушылармен амандасу, түгендеу. «Алтын ережені» бірлесе құрып, ортақ сынып тәртібін бекіту. Көңіл күйді көтеру үшін оқушылар бір-бірімен қол ұстасып, іштей жақсы тілек тілейді.
Бағалау шкаласы таныстырылады. Тәуелсіздіктің 25 жыл эмблемасы арқылы топтарға бөліну: «Өзендер» және «Көлдер».
I кезең: үй тапсырмасын тексеру (2 минут)
Әдіс: «Орамал тастау»
Мұғалім сұрақ қойып орамал тастайды. Оқушылар орамалды бір-біріне ұсынып, үй тапсырмасы бойынша сұрақтар қояды және жауап береді.
Қайталау сұрақтары мен қысқа жауаптар
-
1) Африка Жер шарындағы қандай материк?
Оқушының алдыңғы білімін анықтауға арналған сұрақ.
-
2) Африкада қандай климаттық белдеулер қайталанады, қайсысы қайталанбайды?
Экваторлық белдеуден басқа белдеулер екі реттен қайталанады: субэкваторлық, тропиктік, субтропиктік.
-
3) Африка климатындағы басым ауа массаларын ата.
Экваторлық, қоңыржай, тропиктік ауа массалары және мұхит ағыстарының ықпалы.
-
4) Жер шарындағы ең жоғары температура қайда тіркелген?
+58°C (1933 ж.) Сахарадағы Әл-Азизия ауданында, Жерорта теңізі жағалауына жақын жерде тіркелген.
-
5) Жауын-шашын ең аз түсетін жер?
Сахарада (0,5 мм), Асуан қаласы маңында тіркелген.
-
6) Теңіз деңгейінен ең төмен жатқан жер?
Ассаль көлінің деңгейі: −153 м.
-
7) Теңіз деңгейінен ең биік нүкте?
Килиманджаро жанартауы: 5895 м.
-
8) Африка қандай пайдалы қазбаларға бай?
Мыс, мырыш, уран, алмас, алтын, таскөмір, мұнай, газ.
-
9) Африка мен Мадагаскарды бөліп тұрған, Үнді мұхитының батыс бөлігіндегі ең ұзын бұғаз?
Мозамбик бұғазы.
-
10) Африканы айналып өтпей-ақ Еуропадан Азияға шығуға мүмкіндік беретін канал?
Суэц каналы (ұзындығы шамамен 112 км).
Қызығушылықты ояту: «Адасқан объектілер» (3 минут, 3 ұпай)
Оқушылар сәйкестендіру тапсырмасы арқылы Африканың табиғи нысандары туралы білімін белсендіреді.
Тапсырмалар
- 1) Ең ірі сарқырама
- 2) Ең ірі көл
- 3) Ең суы мол өзен
- 4) Ең ірі арал
- 5) Ең терең көл
- 6) Ең ірі жануар
- 7) Ең үлкен шөл
- 8) Ең биік нүкте
- 9) Ең ұзын өзен
Нұсқалар
- А) Мадагаскар (ауданы ~590 мың км²)
- Ә) Танганьика (тереңдігі 1435 м)
- Б) Килиманджаро (5895 м)
- В) Ніл (ұзындығы 6671 км)
- Г) Тугела (биіктігі 993 м)
- Д) Африка пілі (шамамен 7,5 т)
- Е) Виктория (ауданы ~68 мың км², орташа тереңдігі 40 м)
- Ж) Конго (Зайр)
- З) Сахара (ауданы ~7 млн км²)
Дұрыс жауап кілті
1–Г, 2–Е, 3–Ж, 4–А, 5–Ә, 6–Д, 7–З, 8–Б, 9–В.
Жаңа сабақ: мағынаны тану
Оқулықпен жеке жұмыс (5 минут, 3 ұпай)
«Түртіп алу» әдісі: мәтінді оқып, негізгі ұғымдар мен деректерді белгілеу.
Топпен жұмыс (7 минут, 3 ұпай)
Постер арқылы тірек-сызба құру: бір топ өзен алаптарын, екінші топ көлдерді жүйелейді.
«Танып ал да, атын ата» (5 минут, 3 ұпай)
1) Оңтүстік Африканы батыстан шығысқа кесіп өтіп, Замбези өзенін зерттеген, Виктория сарқырамасын ашқан, Конго өзенінің ағысын және Ньясса көлін сипаттаған саяхатшы кім?
Жауабы: Давид Ливингстон.
2) Африканың табиғаты мен халқы туралы деректер жинап, 6000-нан астам мәдени өсімдік үлгілерін топтастырған ғалым кім?
Жауабы: Николай Иванович Вавилов.
Африка сөзжұмбағы
- Үнді мұхиты алабының өзені: Замбези
- «Африка» сөзі шыққан бербер тайпасы: Африги
- Гвинея шығанағына құятын өзен: Нигер
- Африканың ең үлкен көлі: Виктория
- Африканың ең мол сулы өзені: Конго
- Көк Ніл басталатын көл: Тана
Жауап сөздер қатары
ЗАМБЕЗИ · АФРИГИ · НИГЕР · ВИКТОРИЯ · КОНГО · ТАНА
«Кір жаятын жіп» әдісі: жылдам сұрақтар
Екі топқа бірдей сұрақтар беріледі. Оқушылар жылдам жауап беріп, жауаптарын «жіпке іледі».
Дүниежүзіндегі ең ұзын өзен: Ніл.
Экваторды екі рет кесіп өтіп, Атлант мұхитына құятын өзен: Конго.
Түсті білдіретін өзен: Оранжевая (Оранж).
Маршактың «Айболит» шығармасындағы өзен: Лимпопо.
Д. Ливингстон ашқан сарқырама: Виктория (1855 ж., Замбези өзенінде).
Виктория сарқырамасы орналасқан өзен: Замбези.
Өте терең, тұщы көл («Байкалдың сіңлісі»): Танганьика.
Ежелгі мысырлықтар киелі санаған өзен: Ніл.
Нигер өзені қай алапқа жатады? Атлант мұхиты алабы.
Африканың өзендері негізінен немен қоректенеді? Жаңбыр суымен.
Полиглот әдісі (терминдерді үш тілде айту)
| Қазақша | Орысша | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Арал | Остров | Island |
| Мұхит | Океан | Ocean |
| Материк | Материк | Mainland |
| Теңіз | Море | Sea |
| Түбек | Полуостров | Peninsula |
| Өзен | Река | River |
| Көл | Озеро | Lake |
| Құрлық | Суша, земля | Land |
| Өсімдік | Растения | Plant |
| Жануар | Животные | Animal |
Сергіту сәті: мәтін арқылы ойлану
1) Атлант мұхиты мен Қызыл теңіз арасында, Атлас таулары мен Судан физикалық-географиялық аймағының аралығында орналасқан, солтүстіктен оңтүстікке шамамен 2000 км созылып, материктің 30%-ын алып жатқан аса құрғақ әрі ең ыстық аймақ қайсы?
Жауабы: Сахара шөлі. Сахарада құрма ағаштары мен жүзім өсірілетін оазистер кездеседі; шөлдегі негізгі су көзі ретінде Ніл өзені ерекше маңызға ие.
2) Бегемот — көбіне суда тіршілік ететін, ірі жануар. Сұрақ: бегемоттар қай көлде топтанып жүреді?
Жауабы: Виктория көлінде.
3) Картадан негізгі көлдерді көрсету және кескін картаға түсіру тапсырмасы орындалады.
Қорытынды
Оқушылар Африканың ішкі сулары бойынша білімін жинақтап, өзендер мен көлдердің таралуын талдайды.
Бағалау
Деңгейлік тапсырмалар тексерілген соң, ұпайлар «ашық журналға» белгіленіп, нәтижелер қорытындыланады.
Үй тапсырмасы
«Африка материгінің ішкі сулары» тақырыбын қайталау. Кескін картамен жұмысты аяқтау.