Сын тұрғысынан ойлау кезеңдері
Жоспар
I бөлім
- Кіріспе
- Жаңа педагогикалық технологияның ерекшелігі
II бөлім
- Негізгі бөлім
- Сын тұрғысынан ойлау — жаңа оқытудың бір түрі
- Сын тұрғысынан ойлау кезеңдері
- СТО технологиясының әдістері
- Сын тұрғысынан ойлау технологиясы: тәжірибе негізінде
- Қорытынды. Нәтижелерге сараптама
«Жақсы дерлік те, жаман дерлік те бір ғана әдіс жоқ. Олақтықтың белгісі — бір ғана әдіске байланып қалу, ал шеберліктің белгісі — түрлі әдісті білу; керек жерде жаңа тәсілді таба алу. Мұғалім әдісті көп білуге тырысуы керек, оларды өзіне сүйеніш, қолғабыс ретінде қолдануы қажет».
Кіріспе
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер — бүгінгі мектеп оқушылары. Мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан да сол деңгейде болады. Сондықтан ұстазға жүктелген міндет ауыр», — деп атап өткен.
Ұстаздық жол әрдайым жеңіл емес. Дегенмен бұл мамандық иесі әр жетістікке қуанып, әр оқушының ақжарқын күлкісінен өз еңбегінің мәнін сезінеді. «Ұстаз» деген сөздің өзінде терең мағына, күш-қуат, қасиетті ұғым жатыр.
Ы. Алтынсарин: «Жақсы мұғалім — мектептің жүрегі», — деген. Жүрексіз өмір болмайтыны сияқты, мұғалімсіз білім мен тәрбиенің жүзеге аспайтыны анық. Қоғам қайраткерлері де, данышпандар да, ғарышкерлер де, қарапайым еңбек адамдары да — бәрі ұстаздан тәлім алған.
Себебі мұғалім елдің ертеңгі тізгінін ұстайтын ұрпақты тәрбиелейді. Жас өркеннің қалай қалыптасуы — ұстаздан алған тәлім-тәрбиесіне тікелей байланысты.
Қай заманда да ұстаз үздіксіз ізденіп, ойы ұшқыр болуы тиіс. Мектеп табалдырығын жаңа аттаған бүлдіршіндер білім тұңғиығына еркін сүңгіп, шәкірттерім білім додасында қатарласынан озып, оң нәтижеге жетсе — бұдан артық қуаныш жоқ.
Ертең ел тұтқасын ұстайтын бүгінгі жас ұрпақтың болашағы, ең алдымен, мұғалімнің берген білімі мен тәлім-тәрбиесіне байланысты. Тек адал еңбек қана жас азаматтың өмір жолына шуақ шашып, дұрыс бағыт бере алады.
Білім берудегі жаңару және бастауыш мектептің рөлі
Жаңа жүйе
Бүкіләлемдік білім беру кеңістігіне ену мақсатында елімізде білімнің жаңа жүйесі құрылуда. Бұл үдеріс оқу-тәрбие жұмысына нақты өзгерістер енгізіп, білім беру қызметіне жаңаша қарауды талап етеді.
Жеке тұлға
Мектепте білім беру — аса жауапты іс. Өйткені мектеп арқылы жеке тұлға қалыптасады, ал бүгінгі оқушы — ертеңгі ел тірегі.
Алғашқы баспалдақ
Бастауыш мектеп — оқушыны тұлға етіп қалыптастырудың алғашқы баспалдағы. Негізгі міндет — баланың дамуын қамтамасыз етіп, білімге сенімін нығайту және оқуға қызығушылығын арттыру.
Мұғалімнің міндеті
Мұғалімнің міндеті — баланың өзіне деген сенімін арттыру, өзін тұлға ретінде сезінетіндей мүмкіндік ашу. Өзін тұлға ретінде сезінген бала өмірде өз жолын таба алады.
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев: «Мұғалімнің жаңа ұрпағы білім деңгейі жөнінен әлдеқайда жоғары болуы керек. Ол үшін жаңа формацияның педагогы қажет», — деп көрсеткен.
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы (СТО)
Ұстаз алдындағы басты мақсат — сапалы білім мен саналы тәрбие беру, оқушының талабына сай қалыптасуына ықпал ету. Баланы жан-жақты жетілдіру үшін таным баспалдақтарына жетелейтін дағды-машықтарды қалыптастыратын оқыту мен тәрбие технологияларын терең меңгеру қажет.
Оқушының ойлау қабілетін байытатын жаңаша оқытудың маңызды бағыттарының бірі — оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы.
Бағдарламаның негізі
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасы — әлемнің әр түкпірінен жиналған білім берушілердің бірлескен еңбегі. Тәжірибені жүйелеген авторлар: Джинни Л. Стил, Куртис С. Мередит, Чарльз Тэмпл.
Жобаның теориялық тірегі ретінде Ж. Пиаже мен Л. С. Выготский идеялары басшылыққа алынады.
Бұл технология елімізге Джордж Соростың Ашық қоғам институты мен «Сорос — Қазақстан» қоры арқылы келіп, орыс және қазақ тілдерінде мектеп тәжірибесіне енгізіле бастады.
Мақсаты
- Кез келген мазмұнға сыни көзқараспен қарауды үйрету
- Екі ұйғарым мен екі пікірдің бірін саналы түрде таңдауға дағдыландыру
- Шешім қабылдауда дәлел мен талдауға сүйенуді қалыптастыру
- Қиындықтарды еңсеру және мәселені өз бетінше шешу дағдысын дамыту
«Сын тұрғысынан ойлау» ұғымы
Авторлардың түсіндіруінше, «сын тұрғысынан ойлау» — белгілі бір идеяларды қабылдай отырып, олардың мәнін зерттеу; жеңіл-желпі күмәншіл ойға берілмей, дәлелдер арқылы салыстыру; қарсы көзқарастарды қатар ұстап, тепе-тең талдау; соның негізінде негізді ұстаным қалыптастыру.
СТО әдісі дамыта оқыту технологияларының қатарына жатады және иллюстративті-түсіндірмелі, ішінара ізденіс, проблемалық оқыту, пікірсайыс, ойын, шығармашылық, өзін-өзі дамытуға бағытталған тәсілдермен ұштасып қолданылады.
Оқу үдерісіндегі ерекшелігі
Сын тұрғысынан ойлау технологиясын оқу-тәрбие үдерісінде ұйымдастырудың тиімділігі — оқушының өздігінен белсенді дамуына сүйенуінде. Бұл тәсіл мұғалімнің ұйымдастыра оқытуымен және оқушылардың жеке, жұптық, топтық жұмыс арқылы білім алуымен үйлеседі.
Стратегиялар оқушының жеке мүмкіндіктері мен қабілеттерін ашуға бағытталып, ауызша және жазбаша тілін, ойлауын, есте сақтауын дамытуға мүмкіндік береді.
Нәтижеге бағытталуы
- Әр ақпаратқа және өз шығармашылығына сыни көзбен қарау
- Жаңа тақырыпты өз бетімен меңгеруге ұмтылу
- Салыстыру, болжам жасау, жүйелеу дағдыларын қалыптастыру
- Бұрынғы білім мен жаңа білімді байланыстырып, мағыналы қорытынды шығару
Тәжірибелік байқау
СТО жобасы мұғалім мен оқушының белсенділігін арттыруда тиімді құралдардың бірі. Бұл әдіс оқушының сабаққа қызығушылығын күшейтіп, жаңа материалды оқушының өзіне меңгертудің жолын ашады. Меңгерген тақырып бойынша салыстыру жүргізіп, болжам жасап, ойды жүйелеуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде оқушының ұмтылысы мен белсенділігі артып, алған білімін бұрынғы білім қорымен салыстыра отырып терең түсіну қалыптасады.