Қазақша рефераттар

Ауа райын болжау түрлері

Сабақ жоспары

Ауа райын түсіндіруді тәжірибемен ұштастырған аралас сабақ

Бұл сабақта оқушылар ауаның қасиеттерін қарапайым тәжірибе арқылы анықтап, ауа райын бақылаудың не үшін қажет екенін түсінеді. Сонымен бірге метеорологиялық бақылау, болжау және климаттың ерекшелігі туралы бастапқы ұғым қалыптастырылады.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Тәжірибе көрсету
  • Сұрақ-жауап
  • Топтастыру

Көрнекіліктер

Схемалар, интерактивті тақта, тәжірибе құралдары, термометр және т.б.

Өтілетін орын

Мультимедиа кабинеті

Сабақтың мақсаты

Білімдік

Тақырып мазмұнын меңгерту және алған білімдерін жүйелі жұмысқа бағыттау.

Дамытушылық

Оқушылардың шығармашылық ізденісін дамыту; тәжірибе арқылы ауаның қасиеттерін (түссіз, мөлдір, сығылатын, серпімді) таныту.

Тәрбиелік

Табиғатты аялауға, ауаны ластанудан қорғауға және қоршаған ортаны саналы танып-білуге тәрбиелеу.

Негізгі ой: су тіршілікке қажет, бірақ ауа одан да маңызды. Адам сусыз бірнеше апта өмір сүре алады, ал ауасыз бірнеше минут қана тіршілік етеді.

Сабақ барысы: ұйымдастыру және ой шақыру

Ой шақыру (өлең жолдары)

Жер байлығы көп екен,

Меңгеруді қалайды.

Осының бәрін білдірген —

Дүниетану сабағы.

Электронды тақтамен жұмыс

«Адам өміріне қажетті 5 жағдайды» топтастыру.

Үй жұмысын тексеру

  • «Ауа қабығы» тақырыбы бойынша 2–3 оқушы тізбектей әңгімелейді.
  • Үйден дайындап келген рефераттарын қорғайды.
  • «Бәйге» ойыны арқылы қорытындылау.

«Бәйге» сұрақтары (қайталау)

  1. 10 ұпай

    Ауа қабаты деген не?

  2. 20 ұпай

    Ауа қабатының Жерге қорғаныш болуының себебі қандай?

  3. 10 ұпай

    Аққан жұлдыз деген не?

  4. 30 ұпай

    Таудың басы мен етегіндегі ауа қалай өзгереді?

  5. 40 ұпай

    Ауа мен тіршілік иелері арасындағы байланыс туралы не айтар едің?

  6. 30 ұпай

    Айдағы температура қандай, оның себебі неде?

Ауаның қасиеттері: топтастыру және тәжірибе

Біз ауаның қандай қасиеттерін білеміз?

Сығылады Көрінбейді Серпімді Жануды қолдайды Түссіз Мөлдір

Тәжірибе 1: сығылуы

Шарды үрлеп, бүйірінен қысамыз — бұл ауаның сығылатынын көрсетеді.

Тәжірибе 2: серпімділігі

Допты еденге ұрғанда қайта ыршиды — бұл ауаның серпімділігін дәлелдейді.

Тәжірибе 3: жануды қолдауы

Шырағданды жағып, үстін банкамен жабамыз: біраздан соң от өшеді. Демек, ауа жануға қажет, ал ауа жетіспесе жану тоқтайды.

Тәжірибе 4: суда болатын ауа

Стаканға су құйып, біраз уақыт қоямыз: қабырғасында бүршіктер пайда болады. Бұл — судың ішінде де ауа бар екенін көрсетеді.

Жаңа тақырыпты ашу: жұмбақ және негізгі ұғымдар

Жұмбақтар арқылы тақырыпқа шығу

  1. 1) Жұмбақ

    Түсі бар — көрінбейді,

    Біртұтас — бөлінбейді.

    Тынысы ол тіршіліктің,

    Ешқашан жерінбейді.

  2. 2) Адам өміріне қажетті бір жағдай?

  3. 3) Жер серігі?

  4. 4) Көптеген ақындар ән арнаған, Құрманғазы күй шығарған жазық?

  5. 5) Жібек жолының оңтүстігі қай теңізбен аяқталады?

  6. 6) Дүние жүзіндегі ең терең көл?

  7. 7) Қазақстан жер көлемі бойынша әлемде нешінші орында?

Ерекше торкөзден шығатын сөз: Ауа райы.

Кіріспе түсінік

Ауа — адам өміріне ең қажетті жағдайлардың бірі әрі физикалық дене. Сондықтан ол үнемі құбылып отырады. Сол өзгерістерді арнайы мамандар күн сайын бақылап, зерттейді. Бұл мекеме метеорологиялық орталық деп аталады.

«Метеорология» атауы

«Ауа райы туралы ғылым» атауы гректің meteōra — «аспандағы құбылыстар» деген мағынаны білдіретін сөзінен шыққан.

Климат туралы

Климат — белгілі бір аймақтағы ауа райының ұзақ уақытқа тән ерекшеліктері. Қазақстанның ауа райы континенттік деп сипатталады: оңтүстіктен жылы ауа массалары, солтүстіктен Солтүстік Мұзды мұхит аймағының суық ауасы әсер етіп, ауа райын құбылмалы етеді.

Неліктен ауа райын болжау маңызды?

  • Жолаушылар үшін: ұшақ, кеме, түрлі көлік қозғалысы.
  • Ауыл шаруашылығы еңбекшілері үшін: егіс, орақ, суару, үсік қаупі.
  • Күнделікті жоспар үшін: сабаққа келу, киім таңдау, қауіпсіздік.

Кітаппен жұмыс

  • Тізбектей оқыту.
  • Іштей оқып шығу.

Ауа райын болжау түрлері

Қысқа мерзім

12 сағаттан 7 тәулікке дейін

Он күндік

10 күнге арналған болжам

Айлық

1 айға арналған болжам

Маусымдық

Бір маусымға арналған болжам

Шартты белгілер

Ауа райы карталарында бұлттылық, жауын-шашын, жел бағыты мен жылдамдығы сияқты көрсеткіштер шартты белгілер арқылы беріледі. Оқушылармен бірге белгішелердің мағынасы талқыланып, оқуға жаттықтырылады.

Апталық болжам

Аптаға арналған ауа райы болжамы үлгі ретінде қарастырылып, көрсеткіштерді (температура, жел, бұлттылық, жауын-шашын) салыстырып оқу дағдысы қалыптастырылады.

Ертедегі халықтық болжам белгілері

Ғылым мен техника дамымай тұрған кезеңде адамдар табиғат құбылыстарын бақылап, ауа райын күнделікті тіршілікке қажет белгілер арқылы болжаған.

Белгілер

  • Қарлығаштар жер бауырлап ұшса — жаңбыр жауады.
  • Қоян жатар орнын бұрынғыдан жоғарырақ салса — қыс суық болады.
  • Қарға тұмсығын қанатының астына тықса — күн суытады.
  • Түтін жер бауырлап тараса — қар жауады.
  • Ай қораланса — алда күн жылынады.

Оқушымен жұмыс

Бұл бөлімде оқушылар өз отбасы мен ауыл-аймақтан естіген ауа райы белгілерін жинақтап, қазіргі ғылыми болжаммен салыстырады. Мақсат — бақылау мәдениетін қалыптастыру және табиғатқа ұқыпты қарау.

Қорытындылау: сұрақтар, бағалау және үй жұмысы

Қорытынды сұрақтар

  • Ауа райы деген не?
  • Ауа райының негізгі көрсеткіштерін ата.
  • Ауа райын бақылау не үшін қажет?
  • Ауа райының қандай құбылыстарын білесің?

Үй жұмысы

  • Тақырыпты әңгімелеп беру.
  • Екі күндік ауа райын біліп, салыстырмалы түрде сипаттау.

Бағалау: жиналған ұпай саны бойынша.

Түйін

Сабақ құрылымы тәжірибені, сұрақ-жауапты және бақылауға негізделген тапсырмаларды біріктіреді. Нәтижесінде оқушы ауа — көзге көрінбейтін, бірақ қасиеті айқын физикалық құбылыс екенін түсінеді; ал ауа райын бақылау мен болжау күнделікті өмір қауіпсіздігі мен шаруашылық үшін маңызды екенін ұғынады.