Қызықты сөздер
«Тарихты білесіңдер ме?» — білімді жинақтайтын сайыс-сабақ
Бұл сабақ Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл толуына орай ұйымдастырылған. Мазмұны оқушылардың Қазақстан табиғаты, табиғи байлықтары, рәміздері және қоғам қайраткерлері туралы білімін жүйелеп, дәлелді түрде көрсетуге бағытталған.
Негізгі ой: тарих — тек деректер жиынтығы емес; ол ұлттық жады, тәуелсіздік құны және азаматтық жауапкершілік.
Кең байтақ көз жетпейтін жерім менің,
Таулы орман, жасыл жайлау, көлім менің.
Бүгінде әр әлемге даңқың жетті,
Тәуелсіз Қазақстан — елім менің.
Тарихи негіз: Бірнеше ғасыр бойы әлем картасында «Қазақстан» атауы дербес мемлекет ретінде анық көрінбеді. Себебі қазақ жері әуелі Ресей империясының, кейін Кеңес Одағының құрамында болды. 1991 жылғы 16 желтоқсан — Қазақстан тәуелсіздігін жариялаған күн.
Сабақтың мақсаты
- Қазақстан табиғаты, табиғи байлықтары, рәміздері және қоғам қайраткерлері туралы білімді жинақтап көрсету.
- Оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, танымдық деңгейін көтеру, пәнге қызығушылығын арттыру.
Пәнаралық байланыс
География, әдебиет, математика.
Күтілетін нәтиже
- Өз ойын ашық әрі еркін жеткізуге дағдыланады.
- Топтық жұмыс арқылы ынтымақтастық қарым-қатынас қалыптасады.
Көрнекілік
Қазақстанның саяси картасы, интерактивті тақта.
Сабақ түрі
Сайыс-сабақ.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
«Жүректен жүрекке» тренингі арқылы оқушылар бір-бірімен амандасып, жағымды атмосфера қалыптастырады.
2) Топқа бөлу
Әртүрлі суреттер таратылады. Топ ережелері таныстырылып, топтық жұмысқа бағыт беріледі. Оқушылар екі топқа бөлінеді.
3) Сайыс құрылымы
Сайыс 8 кезеңнен тұрады. Әр кезеңде тапсырма түрі өзгеріп, білім мен логика қатар бағаланады.
Сайыс кезеңдері
-
1) Қазақ елі — менің Отаным
Тест және мазмұнды сұрақтар.
-
2) Сандарды сөйлет
Жылдар мен деректерге түсініктеме.
-
3) Картамен жұмыс
Оқиға орнын картадан көрсету.
-
4) Қызықты сөздер
Ұғымдар мен терминдер түсіндірмесі.
-
5) Мақал — сөздің мәйегі
Мақал-мәтелдерді жалғастыру.
-
6) Жүз бір жұмбақ
Тарихи-танымдық жұмбақтар.
-
7) Ерлік — елге мұра…
Блиц-сұрақтар арқылы қорытындылау.
-
8) Қорытынды
Жеңімпазды анықтау және марапаттау.
1-кезең: «Қазақ елі — менің Отаным»
Интерактивті тақта арқылы 20 тест сұрағы ұсынылады (әр топқа 10 сұрақтан).
Формат
Топтық жауап
1-топ сұрақтары
- Қазақстан егемендігі туралы Декларация қай жылы қабылданды?
- Тәуелсіздікті қай жылы алдық?
- Қазақстан неге «Еуразияның кіндігі» деп аталады?
- Жер көлемі жөнінен Қазақстан нешінші орында?
- Еліміздің жер көлемі неше шаршы шақырым?
- Қазақстан шекарасының жалпы ұзындығы қанша шақырым?
- Солтүстіктен оңтүстікке дейінгі қашықтық қанша шақырым?
- Қазақстанда қанша облыс бар?
- Қазақстанда қанша ұлт өкілдері тұрады?
- Қазақстанның астаналарын ретімен атаңыз.
2-топ сұрақтары
- Қазақстан неше мемлекетпен шектеседі?
- Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті кім?
- Қазақстан Республикасының жаңа астанасын атаңыз.
- Ұлттық валюта — теңге қашан айналымға енді?
- Қазақстан Республикасының қазіргі Конституциясы қашан қабылданды?
- Қазақстанның мемлекеттік рәміздерін атаңыз.
- Халқының саны бойынша Қазақстан әлемде нешінші орын алады?
- Қазақстан БҰҰ-ға қай жылы мүшелікке қабылданды?
- Тоқтар Әубәкіров ғарышқа қай жылы ұшты?
- Қазақстан Республикасының халық саны қанша?
2-кезең: «Сандар сөйлейді»
Слайдта берілген сандар мен жылдарға түсініктеме беріледі. Ұпай жоғарылаған сайын сұрақтар күрделене түседі.
10 ұпай
- 1991 — ҚР тәуелсіздігін алған жыл
- 1992 — ҚР-ның БҰҰ-ға мүше болуы
- 1993 — ұлттық валюта айналымға енді
20 ұпай
- 1465 — Қазақ хандығының құрылуы
- 1954 — тың және тыңайған жерлерді игеру
- 1961 — адамның ғарышқа алғаш ұшуы
30 ұпай
- 1939 — Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы
- 1941 — Ұлы Отан соғысының басталуы
- 1945 — Ұлы Отан соғысының аяқталуы
40 ұпай
- 22 наурыз — Наурыз мерекесі
- 3000 — әлемдегі этнос саны
- 98 — Конституциядағы бап саны
3-кезең: Картамен жұмыс
Тарихи оқиғадан үзінді беріледі. Сол үзіндіге сүйеніп, оқиғаның болған жерін картадан көрсету қажет.
1-топ
XV ғасырдың ортасында Керей мен Жәнібек сұлтандар Әбілхайыр хандығынан бөлініп, қазақ аталған халықты ертіп Жетісу жеріне келеді. Сол өңірді картадан көрсет.
2-топ
1836–1838 жылдары Бөкей ордасының ханы Жәңгірдің халыққа көрсеткен қысымшылығына қарсы көтеріліс болды. Бөкей ордасы Еділ мен Жайық аралығын алып жатты. Картадан көрсет.
Қосымша тапсырма: «Қазақстанның қай қаласы?»
Қала атауының шығу төркінін сипаттайтын тұспал бойынша дұрыс жауапты табу.
1-топ
- Қарағанды — «қарағаны қалың өскен жер» деген мағынамен байланысты.
- Семей — орыстың «семь палат» атауымен сабақтас.
- Түркістан — «түріктер елі, мекені» деген ұғыммен байланысты.
2-топ
- Ақтау — Қазақстандағы айлақты қала.
- Шымкент — көк майсалы, бау-бақшалы, шыммен қоршалған бекіністі қала деген сипаттамаға сай.
4-кезең: Қызықты сөздер
Терминдерді дұрыс сәйкестендіріп, қысқаша анықтама беру.
1-топ
- Карта
- Жер шарының кішірейтілген нұсқасы.
- Нумизматика
- Ақша айналымының тарихын зерттейтін ғылым.
- Конституция
- Ата заң.
- Геродот
- «Тарих атасы» атанған ғалым.
- Шаңырақ
- Киіз үйдің ең жоғарғы бөлігі.
2-топ
- Томирис
- Сақтардың патшайымы.
- Шекпен
- Түйе мен қой жүнінен тоқылатын сыртқы киім.
- Этнос
- Белгілі аумақта тұратын, тілі мен ділі, шығу тегі ортақ халықтық қауымдастық.
- Саба, торсық, келі, күбі
- Қазақтың ұлттық ыдыс-аяқ түрлері.
- Тымақ
- Түлкі терісінен тігілетін ер адамның бас киімі.
5-кезең: «Мақал — сөздің мәйегі»
Мақал-мәтелдерді жалғастыру тапсырмасы.
- 1. Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
- 2. Туған жер — алтын бесік.
- 3. Батыр ел үшін туады, ел үшін өледі.
- 4. Отан үшін отқа түс, күймейсің.
- 5. Отан оттан да ыстық.
- 6. Отансыз адам — ормансыз бұлбұл.
- 7. Бейбіт елде береке бар.
- 8. Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар.
6-кезең: «Жүз бір жұмбақ»
Тарихи дерек пен ұғымды өлең жолдары арқылы танып, жауабын табу.
1-топ
Қазақстан баршаға болған мекен,
Баурайы да байлыққа толған екен.
Әйгілі ғалымдардың зерттеуінде,
Алтын адам нешеде болған екен?
Жауабы: 17 жаста.
Түсінейік мән беріп жырдың хатын,
Нағыз досың білсінші сырдың атын.
Әкесі жау қолына беріп қойған,
Айтып берші, біздерге ұлдың атын?
Жауабы: Мөде шаньюй.
Қараңғылық қоюлап түнді жапты,
Ғалымдар адам сенген дінді тапты.
Ява аралынан зерттеушілер,
Айтыңдаршы, қанеки кімді тапты?
Жауабы: Питекантроп.
2-топ
Біліммен адам ерек байқалады,
Көлге біткен құрақтай жайқалады.
Тарихты зейін қойып оқығандар,
Диаспора жөнінде не айтады?
Жауабы: Өз елінен тыс жердегі ұлт өкілдері.
Құрметтеп өткен жайды ұғынайын,
Айтылар өнегелі жырым дайын.
Білетіндер болса егер айтып берсін,
Кісі есімін зерттейтін ғылым жайын.
Жауабы: Антропонимика.
Гүлденуде құлпырып еліміз де,
Тыныштық пен береке жерімізде.
Ендеше, кім біледі, айтып берсін,
Қанша көл бар кең байтақ жерімізде?
Жауабы: 48 мың.
7-кезең: «Ерлік — елге мұра, ұрпаққа ұран»
Блиц-сұрақтар арқылы «туған жер», «міндет», «ерлік» ұғымдарын нақтылап, оқушының азаматтық көзқарасын дамыту.
1) Туған жер дегеніміз не?
Туған жер — адамның туып-өскен жері.
2) Сіздің туған жеріңіз қай ел?
Қазақстан Республикасы.
3) Өз еліңіздің алдында қандай міндеттеріңіз бар?
Туған жерді қорғау, қадірлеу.
4) Ерлік деген не?
Туған жерді қорғау, қадірлеу — ерлік. Жақсы оқып, адал еңбек ету — бұл да ерлік.
Қорытынды
Сабақ соңында оқушылардың білім деңгейі тексеріліп, ұпай қорытындысы бойынша жеңімпаз топ анықталады. Жеңімпаздар марапатталады.
Автор туралы мәлімет
- Өңір
- Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтарал ауданы
- Мектеп
- Ж. Сүлейменов атындағы жалпы орта мектебі
- Пән мұғалімі
- Хидирова Карима Асқарбайқызы
Ескерту: Бұл материал сайыс-сабақ құрылымын үлгі ретінде сипаттайды. Қажет болса, сұрақтар саны, ұпайлау жүйесі және кезеңдер мазмұны сынып деңгейіне қарай бейімделеді.