Қазақша рефераттар

Адам мен жануарлар ұрықтарының дамуындағы ұқсас белгілерді ата

§30

Ертедегі және осы заманғы алғашқы адамдар

Бұл материал дәстүрлі форматтағы аралас сабаққа арналған: ауызша баяндау, сұрақ-жауап, ойын элементтері арқылы оқушылардың білімін тереңдетіп, зерттеушілік және шығармашылық қабілеттерін дамыту көзделеді.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік

    Ертедегі және осы заманғы алғашқы адамдар туралы білімді жетілдіру, маңызын ашу, зерттеушілік дағдыларды ынталандыру.

  • Дамытушылық

    Шығармашылық қабілетті дамыту, ойды еркін әрі ашық айтуға бағыттау.

  • Тәрбиелік

    Ойын элементтері арқылы адамгершілікке, эстетикалық талғамға, отансүйгіштікке және салауатты өмір салтына тәрбиелеу.

Сабақ сипаттамасы

Типі
Дәстүрлі
Түрі
Аралас сабақ
Әдісі
Ауызша баяндау, сұрақ-жауап

Көрнекіліктер

  • Кестелер мен суреттер
  • Бүктемелер (таратпа материалдар)
  • Интерактивті тақта
  • Электронды оқулық

Сабақтың барысы

Сабақ құрылымы кезең-кезеңімен ұйымдастырылып, үй тапсырмасы ойын форматындағы «аукцион» арқылы тексеріледі, кейін жаңа тақырып баяндалады және қорытындыланады.

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1Сәлемдесу
  2. 2Түгелдеу
  3. 3Оқушылардың назарын сабаққа аудару
  4. 4Сыныпты оқу жұмысына бейімдеу

II. Үй тапсырмасын сұрау: «Аукцион»

«Зерде» акционерлік қоғамы атынан үш шығармашылық жұмыс аукционға қойылады. Жұмыстың «құны» — ұжымның білім деңгейімен өлшенеді: кім көбірек әрі нақты жауап берсе, сол ұжым жеңімпаз атанады. Сатып алуға ниет білдіру — қол көтеру арқылы.

Қатысушы ұжымдар

  • ЖШС «Примат»
  • «Питекантроп» фирмасы
  • «Архантроп» жеке қожалығы

Лот 1: Адамның шығу тегі

10 000 тг

Жетекші сұрақтар:

  1. Антропология дегеніміз не?
  2. Адамның жануарлар дүниесін жүйелеудегі орны қандай?
  3. Адамдар неше тұқымдасқа бөлінеді? Оларға сипаттама беріңдер.
  4. Адам мен жануарда болатын ортақ белгілер қандай?
  5. Адам мен жануар ұрықтарының дамуындағы ұқсастықтарды атаңдар.
  6. Адам мен адамтектес маймылдардың айырмашылықтары мен ұқсастықтары қандай?
Нәтиже: лот «сатылды» — оқушылар адамның шығу тегі туралы білімін көрсетті.

Лот 2: Дриопитектер кезеңі

20 000 тг

Сұрақтар:

  1. Дриопитектерге сипаттама беріңдер.
  2. Рамапитектерге сипаттама беріңдер.
  3. Аустралопитектердің тарихи даму кезеңдерін атаңдар.
  4. Аустралопитектердің түрлерін атаңдар.
  5. Аустралопитектерді зерттеген ғалымдарды атаңдар.
  6. Рамапитектер неше топқа бөлінеді?
  7. Епті адамға (Homo habilis) сипаттама беріңдер.
Нәтиже: лот «сатылды».

Лот 3: Адам эволюциясы

30 000 тг

Сұрақтар:

  1. Адамның тарихи дамуы неше кезеңге бөлінеді?
  2. Архантроптардың қандай топтары тіршілік еткен?
  3. Архантроптардың қаңқа қалдықтары әлемнің қай аймақтарынан табылды?
  4. Архантроп эволюциясының негізгі бағыттарын атаңдар.
Нәтиже: лот «сатылды», аукцион жеңімпазы анықталады.

III. Өткен сабақты пысықтау

Өткен тақырып бойынша негізгі ұғымдар қайталанып, жауаптардың дәлдігі мен логикасы талданады.

IV. Жаңа сабақты баяндау

Ертедегі адамдар ғылыми әдебиетте палеоантроптар деп аталады; кей деректерде оларды неандерталь адамдары деп те көрсетеді. Палеоантроптар қазіргі адамның тікелей арғы тегі ретінде қарастырылады. Олардың тіршілік әрекеті, ақыл-ой дамуы және әлеуметтік өмір сүру жағдайлары көптеген қырынан қазіргі адамдарға ұқсас болған.

Алғашқы олжалар

Ертедегі адамдардың сүйек қалдықтары алғаш рет 1848 жылы Еуропада табылған. 1856 жылы Батыс Германиядағы Неандерталь өзені аңғарынан қаңқа қалдықтары анықталып, бұл табыс ғылымда кеңінен танылды.

Ғылыми реконструкция

Ресейдің көрнекті антропологы М. М. Герасимов бас сүйек құрылымының ерекшеліктеріне сүйене отырып, ертедегі адамдардың сырт келбетін қалпына келтіру әдісін дамытты. Бұл тәсіл антропологияға елеулі үлес қосты.

Уақыты мен антропологиялық белгілері

  • Палеоантроптар шамамен 1,5 млн – 250 мың жыл бұрын өмір сүрген.
  • Бойы: 155–165 см.
  • Ми көлемі: шамамен 1400 см³.
  • Архантроптармен салыстырғанда сөйлеуге байланысты маңдай бөлігі жақсырақ дамыған, төменгі жақ сүйегі кішірейген.

Құрал жасау және тұрмыс

  • Еңбек құралдары күрделеніп, тері өңдеуге арналған саймандар жасалған.
  • Ірі жануар сүйектерін пайдаланып баспана салғаны анықталған.
  • Қолайсыз ауа райында үңгірлерде мекендеп, отты тұрақты қолданған.
  • Топтасып аң аулап, Жер шарының көптеген аймағына таралған.

Қоғамдық сана және мәдениет

Ойлау қабілетінің артуымен бірге қолөнердің алғашқы түрлері қалыптасып, қоғамдық сана нығая түсті. Әртүрлі наным-сенімдер пайда болып, тасқа және сүйекке ойып сурет салу, өлген адамдарды жерлеу салттары кең тараған.

Табылған орындар және зерттеушілер

  • Солтүстік Африкадан табылған қаңқа қалдықтары басқа өңірлердегі олжаларға өте ұқсас; бұл палеоантроптардың бір мезгілде бірнеше аймақта өмір сүргенін көрсететін пікірлерді күшейтеді.
  • 1938 жылы А. П. Окладников Өзбекстандағы Тесіктас үңгірінен сүйек қалдықтарын тапты — әлемдік деңгейдегі маңызды жаңалық.
  • Қазақстан аумағынан да қоныстар, тас құралдар және аулаған жануар сүйектері көптеп табылған.
  • Х. А. Алпысбаев 1958–1962 жылдары Оңтүстік Қазақстандағы Қаратау өңіріндегі тұрақтарды зерттеп, ғылымға құнды деректер қосты.
  • Орталық Қазақстан мен Бетпақдала өңірінен де тас құралдар табылған; Ә. Х. Марғұлан бұл бағытта үлкен еңбек сіңірді.

Бұл кезең ғылымда тас дәуірі (тас ғасыры) деп аталады.

V. Сабақты бекіту

«Сандар сөйлейді» әдісі арқылы негізгі даталар мен сандық көрсеткіштер қайталанып, ұғымдар бекітіледі.

  • 1848 — алғашқы табылымдар
  • 1856 — Неандерталь аңғарындағы олжа
  • 1938 — Тесіктас үңгірі жаңалығы
  • 155–165 см — бой көрсеткіші
  • 1400 см³ — ми көлемі

VI. Оқушы білімін бағалау

Жауаптардың толықтығы, дәлелділігі және топтық жұмысқа қатысу белсенділігі бойынша бағаланады.

Бағалау өлшемдері

  • Негізгі ұғымдарды дұрыс қолдануы
  • Деректер мен даталарды нақты келтіруі
  • Топтық талқылаудағы белсенділігі

VII. Үй тапсырмасы

§30 тақырыбын оқып келу, негізгі ұғымдарды қайталау және келесі сабаққа қысқаша конспект дайындау.

Ұсыныс

«Палеоантроп», «архантроп», «тас дәуірі» ұғымдарына анықтама жазып, дәлел ретінде 2–3 дерек (дата, табылым орны, зерттеуші) келтіріңдер.