Қазақша рефераттар

Жапырақтектес көбелек

Дүниетану: «Сақтандырғыш рең»

Сабақтың мақсаты

  • Өткен сабақпен байланыстыра отырып, жаңа тақырыпты түсіндіру; оқушылардың реңдер туралы білімін кеңейтіп, сақтандырғыш рең туралы түсінік қалыптастыру.
  • Ой-өрісті кеңейту, қызығушылық пен белсенділікті арттыру, логикалық ойлау қабілетін дамыту.
  • Табиғатты сүюге, жануарларды қорғауға, өзара сыйластыққа тәрбиелеу; табиғаттың құбылмалылығын сезінуге баулу.

Сабақ сипаттамасы

Түрі
Дәстүрлі, ойын элементтері қолданылады
Типі
Аралас сабақ
Формасы
Жеке, жаппай

Әдістері және ресурстар

Әдістері

Әңгімелесу, түсіндіру, иллюстративті-көрнекілік, ойын, индуктивті және дедуктивті тәсілдер, ынталандыру, мадақтау, топтастыру.

Пәнаралық байланыс

Биология, география, бейнелеу өнері.

Көрнекіліктер

Жануарлар суреттері, ойынға қажет суреттер, қима қағаздар.

Ұйымдастыру және психологиялық дайындық

Сабақты оқушылардың көңіл күйін сұраудан бастап, назарды шоғырландыру үшін жұмбақ шешумен жалғастырамыз.

Жұмбақтар

  • Сауыттан мықты шапаны, жәндіктің нағыз шабаны.

    Жауабы: тасбақа

  • Кішкентай ғана бойы бар, айналдырып киген тоны бар.

    Жауабы: қозы

  • Далада жүр шапқылап, керемет тым сақ құлақ. Отырмайды, тұра алмайды, түзу жолда бұраңдайды.

    Жауабы: жылан

Жұмбақтар (жалғасы)

  • Тек есектен басқа да, оған ұқсар жоқ құлақ.

    Жауабы: қоян

  • Біреуге найза түйрейді, өзі де содан күйрейді.

    Жауабы: ара

Өткен сабақты қайталау (бүркеніш рең)

Оқушылардың алдыңғы тақырыпты қаншалықты меңгергенін анықтау үшін сұрақ-жауап жүргізіледі. «Байқатпайтын рең» ұғымы бүркеніш рең деп те аталады.

Негізгі сұрақтар

  • Үйге қандай тапсырма берілді?
  • Байқатпайтын (бүркеніш) рең дегеніміз не?
  • Бұл рең қандай жануарлар мен жәндіктерде кездеседі?
  • Жәндіктермен кімдер қоректенеді?
  • Бүркеніш реңнің жәндіктер үшін маңызы қандай?
  • Көбелектер мен шегірткелер жауларынан қалай қорғанады?

Жаңа тақырыпқа кіріспе: қорғану тәсілдері

Бүркеніш реңді көкшегіртке мен көбелектер жауынан қорғану үшін қолданады: көкшегірткенің түсі шөппен үйлесіп кетеді, ал кейбір көбелектер жапыраққа ұқсап көрінеді. Осылайша олар көзге түспей, тірі қалады.

Ызылдақ қарашыбын қауіпті сезгенде кенеттен түрленіп, үсті түкті болып, араға ұқсап шыға келеді. Құс оны ара деп ойлап, шағып алады деп қауіптеніп жақындамайды. Бұл қасиет қорғаныш рең деп аталады.

Ал қанқыздың бейімділігі сақтандырғыш рең деп аталады. Қанқыз қып-қызыл болғандықтан жасырынбайды: оның денесінде тисе күйдіретін сұйықтық болады. Қауіп төнгенде ғана сол сұйықтықты бөліп шығарады, сондықтан құстар одан аулақ жүреді.

Бүркеніш рең

Жәндіктің түсі топыраққа, шөпке, гүлге ұқсап, жасырынуға көмектеседі.

Мысалдар: шегіртке, көбелек

Сақтандырғыш рең

Денесінен ерекше зат (мысалы, күйдіргіш немесе жағымсыз дәмді сұйықтық) бөліп шығару арқылы жаудан сақтанады.

Мысал: қанқыз

Қорғаныш рең

Қауіпті жануарға ұқсап, жауды қорқыту арқылы қорғанады.

Мысал: ызылдақ қарашыбын (араға ұқсайды)

Ойын: «Биік шың»

Бұл ойында оқушылар Асанға «баспалдақтармен» жоғары көтеріліп, ең биіктегі үйіне жетуге көмектеседі. Әр баспалдаққа көтерілген сайын сұраққа жауап беріледі.

  1. 1) Жәндіктердің тірі қалуына не көмектеседі?

    Жауап: бейімділік

  2. 2) Көбелектерде қандай бейімділік бар?

  3. 3) Шегірткелер неге бейімделген?

  4. 4) Шегіртке мен көбелектің бейімділігін қалай атаймыз?

    Жауап: бүркеніш рең

  5. 5) Қарашыбын жауынан қалай аман қалады?

  6. 6) Қарашыбынның бейімділігін қалай атаймыз?

    Жауап: қорғаныш рең

  7. 7) Сақтандырғыш рең дегеніміз не?

Тақырыпты кеңейту: бейімделу тек жәндіктерде ғана емес

Мұндай бейімділіктер аңдарға да, тіпті құстарға да қажет. Олар қоршаған ортаға бейімделу арқылы жауынан қорғанады немесе жемін аулайды.

Мысалы, жолбарыс орманды жерде тіршілік етеді. Ағаш бұтақтарының көлеңкесі мен күн сәулесі орман ішін жолақ, тарғыл түске бөлеп тұрады. Жолбарыстың түсі де осы көрініспен үйлескендіктен, оны байқау қиын. Жемтігі жақындағанда ол атып шығып, ұстап алады.

Қорытынды ой: Тарғыл рең — жолбарыстың орманды жерде тиімді тіршілік етуіне көмектесетін бейімділік. Сондықтан ол бүркеніш рең ретінде қарастырылады.

Ойын: «Ойлан тап»

Оқушылар сандықшадан бір суретті таңдап алып, суреттегі жануардың өз жауынан қалай қорғанатынын түсіндіреді.

Таңдау үшін суреттер

  • Ақ қоян
  • Хамелеон
  • Жапырақтектес көбелек
  • Бұтаққа ұқсас жәндік
  • Әупілдек
  • Кірпі

Талқылауға арналған бағдар

1-қадам

Жануардың мекен ету ортасын ата.

2-қадам

Қандай қауіп бар екенін сипатта.

3-қадам

Қорғану тәсілін (реңі/әрекеті) түсіндір.

Қызықты мәліметтер

Скунс

Скунс жауларын жағымсыз иісімен үркітеді. Қауіп сезсе, өткір иіс бөледі. Иісі өте сіңімді болғандықтан, адамға жұқса кетіру қиын; кей деректерде оны арнайы ерітінділермен ғана кетіруге болатыны айтылады.

Ұшар

Ұшардың алдыңғы және артқы аяқтарының арасында тері қатпарлары болады. Ол қатпарларын жазып, қалықтап ұша алады, ал бағытын құйрығы арқылы өзгертіп отырады.

Шегірткеші құс

Шегірткеші басқа құстар сияқты бұтаққа көлденең отырмайды: ағаш діңіне бойлай жабысып қонады. Сол себепті оны ағаш түсінен айыру қиын.

Бекіту: қорытынды сұрақтар

  • Жәндіктердің тірі қалуына не көмектеседі?
  • Бейімделу дегеніміз не?
  • Бейімделудің қандай түрлері бар?
  • Сақтандырғыш рең дегеніміз не?
  • Қорғаныш рең дегеніміз не?
  • Бүркеніш рең дегеніміз не?
  • Қандай жануарлар сақтандырғыш реңді қолданады?
  • Бүркеніш реңді қандай аңдар пайдаланады?

Бағалау

Оқушылардың жауап беру белсенділігі, дәлелді ой айтуы, ойын кезіндегі қатысуы және ұғымдарды дұрыс қолдануы бойынша бағаланады.

Үй тапсырмасы

  • «Сақтандырғыш рең» тақырыбын оқып келу.
  • Қосымша мәліметті энциклопедиядан іздеп, жазып келу:

1-қатар

Скунс

2-қатар

Ұшар

3-қатар

Шегірткеші

Қорытынды

Сабақ соңында оқушылардан әсері сұралады: бүгін қандай қорғану түрлерін ажыратуды үйрендік, қай мысал есте қалды, және неге жануарлардың бейімделуі табиғатта маңызды екенін түсіндіріп береді.