Бұйымның бетіне алтын түйіршіктерді дәнекерлеу тәсілі
Конспект
Ғұндардың тұрмысы мен шаруашылығы
Ғұндар — көшпелі өмір салтын ұстанған, бірақ егіншілік пен қолөнерді де қатар дамытқан қоғам. Тарихи деректер мен археологиялық олжалар олардың шаруашылығы, қоғамдық құрылымы, құқықтық тәртібі және өнері туралы нақты мәлімет береді.
Шаруашылық негіздері
Ғұндар егіншілікпен де айналысқан. Қоныстарынан астық сақтайтын ұралар табылған. Үйлерінің едені мен қабырғаларының сылағынан, сондай-ақ шикі кірпіштердің арасынан сабан қалдықтарының кездесуі — егіншіліктің тұрмыспен тығыз байланысын көрсетеді.
Ғұн шеберлері ыдыс-аяқты ағаштан, теріден және қыштан жасаған. Сүт, қымыз, айран сияқты сұйық тағамдарға арналған ыдыстар көбіне қыш пен ағаштан өндірілген.
Дәлел
Астық сақтайтын ұралар және құрылыс материалдарындағы сабан іздері.
Өндіріс
Ағаш, тері, қыштан ыдыс жасау; сұйық тағамға арнайы құтылар.
Көшпелі өмір салты: деректердегі сипаттама
Римдіктер мен гректерге ғұндардың өмір салты ерекше көрінгендіктен, тарихи деректерде көшпелілер туралы әртүрлі көзқарастар кездеседі. Рим тарихшысы Аммиан Марцеллин ғұндарды төзімді, шыныққан халық ретінде сипаттайды.
“Ғұндар жақсы шыныққан, олар отты да қажет етпейді. Олар тау мен орманда көшіп жүреді, жас кезінен ыстық-суыққа, шөлге үйренген”.
“Ғұндар төзімді келеді. Күні-түні ат үстінен түспейді, сауда-саттығын да ат үстінде жүріп жасайды, ат үстінде ішіп-жейді, ат үстінде қалғып ұйықтайды, тіпті түс те көреді”.
Қоғамдық құрылым және құқықтық тәртіп
Ғұндар — көшпелі патриархалды қоғам. Билеушінің титулы шаньюй болған, билік мұрагерлік жолмен беріліп отырған. Ел басқаруда ақсақалдар кеңесі маңызды рөл атқарған.
Ғұндарда өзіндік құқық қорғау жүйесі қалыптасқан: ауыр қылмыс пен опасыздық үшін өлім жазасы қолданылған, ал ұсақ қылмыстар үшін бетті тілуді қамтитын жаза берілген.
Билеуші
Шаньюй (мұрагерлік билік)
Басқару
Ақсақалдар кеңесі
Жаза
Ауыр қылмыс — өлім; ұсақ қылмыс — бетті тілу
Өнері мен зергерлік дәстүрі
Көшпелілер алтын әшекей жасауда жоғары жетістіктерге жеткен. Ғалымдар б.з.б. VII ғасырға жататын әсем безендірілген алтын бұйымдарды тапқан. Әшекейлеуде “полихромдық стиль” кең тараған: бұйымдарға түрлі-түсті тастар мен әйнек тәрізді қондырмалар жапсыру арқылы көптүсті әсер берілген.
Бұйымдарды сәндеу үшін жабайы аңдардың бейнесі жиі қолданылған. Ғұндар алтын мен күмістен әшекей жасаған. Бұйымға сәндік үшін түрлі-түсті заттарды жапсыру безендіру деп аталады. Ал бұйым бетіне алтын түйіршіктерді дәнекерлеу тәсілі зерлеу деп аталған.
Негізгі ұғым
Полихромдық стиль
Көптүсті қондырмалар мен сәндік элементтер арқылы әшекейлеу дәстүрі.
Техника
Зерлеу
Бұйымның бетіне алтын түйіршіктерді дәнекерлеп бекіту тәсілі.
Қалалары және сәулеті туралы дерек
Ғұндардың қалалары да болған. Прииск ғұн әмірінің сарайының әсемдігіне ерекше назар аударып, оның шеберлікпен өңделген бөренелер мен тақтайшалардан салынғанын және биік мұнаралары сарай көркін арттырғанын жазады.
“Сарай шеберлікпен өңделген бөренелер мен тақтайшалардан салынып, әсем безендірілген. Биік мұнаралар патша сарайының сәнін келтіріп тұр”.
Приискіні Аттиланың сарайындағы аппақ тастан қаланған монша ерекше таңғалдырған.