Қазақша рефераттар

Қобыздың жалпы ұзындығы

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларды қылқобыз жасау технологиясымен таныстыру және макет (немесе бұйым) дайындаудың негізгі қадамдарын меңгерту.

Тәрбиелік

Ұқыптылыққа, іскерлікке, тазалыққа, адамгершілік пен ізгілікке баулу; ұжымда өзара сыйластық пен достықты нығайту.

Дамытушылық

Дүниетанымды кеңейту, қауіпсіздік ережелерін дұрыс қолдану арқылы ағашпен жұмыс істеу және технологиялық картамен жұмыс дағдыларын дамыту.

Сабақ түрі: дәстүрлі Сабақ типі: аралас Стратегия: интерактивті әдістер, СТО

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, түгендеу.
  • Сынып тазалығын тексеру.
  • Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.

II. Өткен сабақты қайталау

  • Үй тапсырмасын тексеру: домбыра жасау технологиясы (оқушы жасаған бұйымын таныстырады).
  • Жеке оқушымен жұмыс: шағын зерттеу жұмысы.

III. Бекіту (суретпен жұмыс)

Сұрақ-жауап арқылы оқушылардың өткен тақырыпты меңгеру деңгейі анықталады.

  1. 1.Домбыра құрылысына түсініктеме беріп, әр бөлшектің қызметін сипаттаңдар.
  2. 2.Домбыра түрлерінің айырмашылығы неде?
  3. 3.Ертеде домбыраны неден жасаған? (Шайыры аз қарағайдан)

Домбыра өлшемдері (қайталау)

  • Жалпы ұзындығы640 мм
  • Шанақ бөлігі340 мм
  • Мойын ұзындығы420 мм
  • Алақан ұзындығы60 мм

IV. Жаңа сабаққа дайындық

  • Тақырыпты тақтаға жазу.
  • Сабақ мақсатын түсіндіру.
  • Жаңа тақырыпты меңгеруге кіріспе жасау.

Қылқобыз: қысқаша таным

Қылқобыз — қазақтың өте көне, екі ішекті ысқышты саз аспабы. Оны шанағын тізеге сүйеп қойып, ат қылынан жасалған ысқышпен тартады. Аспап атауы да осы ерекшелігімен байланысты.

Қобыз үні ерекше: дыбыс төмендеп, қайта жоғарылайды. Орындаушы шектерге саусақ ұшын ғана тигізіп, аздап баса отырып, ысқышты көлденең ұстап үйкеле тартады. Нәтижесінде флажолет пен обертондарға бай, қою-қошқыл, мұңды тембр пайда болады.

Дыбыс туралы пікірлер

  • Кейбір деректерде қобыз үні аққудың даусына ұқсас деп сипатталады (П. Паллас).
  • Тағы бір көзқараста қобыз үні адам даусына ұқсас, ащы, зарлы, өксікті естіледі делінеді (Б. Сарыбаев).

Қобыздың тарихы өте терең: деректерде шамамен 4000 жылдық тарихы бар екені айтылады. Халқымыз қылқобызды киелі аспап деп қастерлеген, қобыз үні шыққан жерге жын-шайтан жоламайды деген наным да болған.

Құрылысы мен материалы

Қылқобыз көбіне тұтас ағаштан шабылып жасалады. Үлкенді-кішілі түрлері бар. Жақсы қобыздардың көлемі ірілеу болып, үнін байыту үшін мойнына, басына және шанақ ішіне сылдырмақтар, жез қоңыраушалар ілінген үлгілер кездеседі.

Қара қобыздың шанағы дөңгелек немесе қос дөңгелек болып келеді, беті көбіне ашық жасалады. Төменгі жағынан ұзынша қорапша ойылып, бетіне серке не түйенің шикілей өңделген терісі тартылады. Ысқышы жіңішке имек ағаштан, ішектері жылқы құйрығы қылынан жасалады.

Классикалық қобыз өнерінде аты аңызға айналған шебердің бірі — ХІХ ғасырда өмір сүрген Ықылас Дүкенұлы.

«Нар қобыз» туралы дерек

ХІХ ғасырдың соңында Жетісу өңірінен табылған қобыздың ерекшелігі — көлемінің өте үлкен болуы. Бұл үлгі «нар қобыз» деп аталады.

  • Ұзындығы96 см
  • Шанақ диаметрі40 см

Көпшілік арасында тараған қобыздар бұл нұсқадан шамамен екі есеге жуық кіші болған. Қазіргі таңда өңделіп, зерттелген қобыз түрлері тоғыздан асады.

Оқу макетіне ұсынылатын өлшемдер

Оқу мақсатындағы қылқобыз макетінің нақты өлшемдері төмендегідей беріледі (сызба бойынша симметрия сақталады).

  • Жалпы ұзындығы670 мм
  • Шанақ диаметрі (шамамен)60 мм
  • Шанақтың жалпы жалпақтығы180 мм
  • Алақан ұзындығы90 мм
  • Алақан жалпақтығы60–70 мм
  • Мойын ұзындығы220 мм
  • Шанақ ұзындығы160 мм
  • Көнтері тартылған түбі200 мм
  • Орындалу уақыты (шамамен)20 сағат

Қобыздың негізгі бөліктері

Қобыз 10 бөліктен тұрады:

алақан құлақтары қылдары (ішек) мойын шанақ көнтері кіндік тиек бастырма тиек түп тиек ілгек

Қызығушылықты ояту

Бейнематериал

Интерактивті тақта көмегімен қылқобыз туралы бейнеролик көрсетіледі.

Талқылау сұрақтары

  • Қылқобыздың домбырадан қандай айырмашылығы бар?
  • Не көрдіңдер? Нені қызық деп қабылдадыңдар?

Қауіпсіздік ережелері (ағашты қолмен өңдеу)

Жарақат алу көбіне саймандарды дұрыс таңдамаудан немесе құралдарды қауіпсіз қолдану дағдыларының жеткіліксіздігінен болады. Сондықтан әр кезеңдегі талаптарды қатаң сақтау қажет.

Жұмысқа дейін

  1. 1.Жұмыс киімін кию (фартук, халат/жеңқап).
  2. 2.Қажетті құрал-саймандарды түгелдеп, мұқият тексеру.
  3. 3.Жұмыс орнын ережеге сай реттеу; артық зат қоймау.

Жұмыс кезінде

  1. 1.Дайындаманы верстакқа мықтап бекіту.
  2. 2.Әр амалды өзіне тиісті сайманмен орындау; сайман өткір, жарықсыз болуы керек.
  3. 3.Нұсқау карта бойынша жұмыс істеу және қажетті құралдарды дұрыс қолдану.
  4. 4.Жұмыс орнын үнемі таза ұстау.
  5. 5.Алаңдамау, қауіп тудыратын әрекеттерге жол бермеу.
  6. 6.Құрал бүлінсе, міндетті түрде ауыстыру.

Жұмыстан кейін

  1. 1.Дайындалған бұйым мен материалдарды кезекшіге немесе мұғалімге тапсыру.
  2. 2.Жұмыс орнын ретке келтіру; қолмен сыпыруға немесе ауызбен үрлеуге болмайды.
  3. 3.Қысқыш пен қораптар арасын 2–5 мм етіп қою.
  4. 4.Өзіңді ретке келтіру және шеберханадан мұғалімнің рұқсатымен шығу.

Сарамандық жұмыс (жеке жұмыс)

Мақсаты

  • Қылқобыз туралы білімді бекіту.
  • Қылқобыз макетін жасау әдістерімен іс жүзінде танысу.
  • Сызба орындауда симметрияны сақтауға үйрену.
  • Дағдылар мен шеберлікті дамыту, шығармашылық белсенділікті қалыптастыру.

Орындау реті

  1. 1.Қауіпсіздік техникасы бойынша ағымдағы нұсқама алу және жұмыс ретін түсіну.
  2. 2.Қылқобызды технологиялық картаға сәйкес дайындау.
  3. 3.Алдын ала құрастырылған технологиялық карта бойынша қылқобыздың кез келген түрінің макетін жасау.

Ескерту

Макет жасау барысында өлшем дәлдігіне, симметрияға және бетті сапалы өңдеуге (егеу, зімпара) ерекше мән беріңдер.

Жаңа сабақты бекіту

«Пайымдау сұрақтары» әдісі бойынша сабақ соңында ой-толғаныс сұрақтары қойылады. Бір сұраққа бірнеше оқушы жауап беруі мүмкін.

Ой-толғаныс сұрақтары

  • Сабақта не маңызды болды?
  • Не қызық болды?
  • Жаңадан нені білдіңдер, нені үйрендіңдер?

Нақты сұрақтар (жедел тексеру)

  • Қылқобызға анықтамаЕкі ішекті көне аспап
  • Қобыздың жалпы ұзындығы670 мм
  • Негізгі бөліктер саны10
  • Шанақ диаметрі (шамамен)60 мм
  • Жасау уақыты (шамамен)20 сағат
  • Жетісудан табылған үлкен қобыз«Нар қобыз»

Қосымша: қобыздың түрлері және әр түрдің ерекшелігін мысалмен түсіндіріңдер.

Бағалау

Бағалау оқу мақсатына сәйкестендіріліп жүргізіледі: қауіпсіздік ережесін сақтау, өлшем дәлдігі, симметрия, өңдеу сапасы және жұмыс мәдениеті ескеріледі.

Үй тапсырмасы

Талдау сұрағы

Қобыздың негізгі өлшемдерінен бөлек, алақанның және шанақтың пішіні мен қалыңдығын өзгертуге бола ма? Өз ойларыңды дәлелмен жазыңдар.

Орындауға тапсырмалар

  1. 1.Қобызды әзірлеудің әртүрлі әдістерін сызбаға түсіріңдер.
  2. 2.Берілген мәліметтерге өз ойларыңды қосып, «Қазағымның киелі қобызы» тақырыбында баяндама дайындаңдар.
  3. 3.Қылқобыз макетін ажарлап аяқтаңдар: гуашьпен өрнек салу немесе қабыршақтан ою элементтерін қолдану.