Ядросы жоқ қан жасушасы
Сабақ жоспары
Сабақтың тақырыбы
Қанның ұюында тромбоциттердің рөлі.
Мақсаты
- Қан құрамы және оның формалы элементтерінің маңызы туралы білімдерін толықтыру.
- Салауатты өмір салтына тәрбиелеу.
- Қанның ұюы туралы қосымша мәліметтерді ізденуге қызығушылығын ояту.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу.
- Түгендеу.
- Сабаққа дайындықты тексеру.
- Топқа бөлу: оқушылар топ атауын таңдап, үстелдегі белгіге сәйкес өз тобына орналасады.
I топ
Сүйектер
II топ
Бұлшықеттер
III топ
Эритроциттер
IV топ
Лейкоциттер
II. Үй тапсырмасын сұрау
1-тапсырма (жеке жұмыс)
Барлық оқушыға үйге берілген тақырып бойынша сұрақтар ұсынылады. Оқушылар жауаптарын дәптерге жазады. Жұмыс аяқталған соң дәптерлерін көршісімен алмастырып, тақтадағы дұрыс жауаппен салыстыра отырып тексереді. Соңында дұрыс және қате жауап санын көрсетіп, дәптерді иесіне қайтарады.
1. Қан құрамына қандай заттар кіреді?
Плазма, эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер.
2. Қанның қызыл жасушалары қалай аталады?
Эритроциттер.
3. Эритроциттер қайда түзіледі?
Сүйектің қызыл кемігінде (сондай-ақ көкбауырмен байланысы айтылады).
4. Ақ қан түйіршіктері қалай аталады?
Лейкоциттер.
5. Фагоцитозды ашқан кім?
И. Мечников.
6. Лейкоциттер қайда бұзылады?
Көкбауырда.
7. Лейкоциттер қалай қозғалады?
Жалғанаяқтары арқылы.
8. Оттегін тасымалдайтын нәруыз қалай аталады?
Гемоглобин.
9. Ядросы жоқ қан жасушасы қайсы?
Эритроциттер.
10. Қандағы түссіз сұйықтық қалай аталады?
Плазма.
2-тапсырма (топтық жұмыс)
«Жоғалған мәліметті толықтыр» тапсырмасы орындалады. Жұмыс аяқталған соң топтар бір-бірінің жұмыстарын алмастырып, тексереді және «сэндвич әдісі» арқылы кері байланыс береді.
III. Сергіту сәті
Оқушылар орындарынан тұрады. Топ атауларына қатысты қысқаша мәлімет беріліп, сипаттама қай топқа сәйкес келсе, сол топқа бірігеді.
1) Сипаттама
Денеге тірек болып, дене пішінін сақтайды; қорғаныштық және қан түзілу қызметін атқарады; зат алмасуға қатысады.
Дұрыс жауап: Сүйектер
2) Сипаттама
Денені тік қалыпта ұстайды және дененің әртүрлі қимыл-қалыпқа келуіне мүмкіндік береді.
Дұрыс жауап: Бұлшықеттер
3) Сипаттама
Адам организмінде орта есеппен 25 триллионға жуық болады. Олар болмаса организм оттексіз қалар еді.
Дұрыс жауап: Эритроциттер
4) Сипаттама
Белсенді қозғалады. И. Мечников олардың «тойымсыз» екенін, яғни ұстап алған бөлшектерін сіңіріп алатынын зерттеген.
Дұрыс жауап: Лейкоциттер
IV. Жаңа сабақ
Тромбоцит және қанның ұюы
Тромбоцит — қанның ұюын қамтамасыз ететін қан жасушасы. Тромбоциттер құстардан бастап төменгі сатыдағы омыртқалы жануарлардың қанында кездеседі. Ал сүтқоректілерде тромбоциттің орнына пішіні әртүрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді) қан табақшалары болады.
Түзілуі
Тромбоциттер сүйектің қызыл кемігіндегі ірі жасушалар — мегакариоциттерден жетіледі.
Құрылысы
Қан табақшалары — мегакариоцит цитоплазмасынан бөлінетін, ядросыз ұсақ бөліктер. Диаметрі шамамен 2–5 мкм.
Бөліктері
Жақсы боялатын дәнді орталық бөлігі — грануломер, ал біркелкі шеткі бөлігі — гиаломер.
Құрамы мен саны
Құрамында протеиндер, майлар және көмірсулар болады. Қалыпты жағдайда ересек адамның 1 мм³ қанында шамамен 180–320 мың тромбоцит кездеседі.
Негізгі идея
Тромбоциттер жарақаттанған жерде топтасып, қан кетуді тоқтатуға көмектесетін ұю үдерісін іске қосады және қолдайды.
Тақырып: «Қанның ұюында тромбоциттердің рөлі» бойынша қосымша мәлімет іздеу және талқылауға дайындалу ұсынылады.