Шаттық шеңбері Мен қазақ қыздарына қайран қалам әнін шаттық шеңберінде орындату, тыңдау
Сабақтың бағыты мен идеясы
Бұл сабақ «Қыз Жібек» жырын терең талдауға, оның негізгі идеясын жан-жақты ашуға бағытталады. Оқушылар сыни тұрғыдан ойлап, өз пікірін дәлелді түрде айтуға және мәтінді талдауға дағдыланады. Сонымен қатар әдептілік пен әсемдікті бағалауға тәрбиеленеді.
- Типі
- Сыни тұрғыдан ойлау (СТО)
- Түрі
- Жаңа сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- ЖИГСО-1, ой шақыру
- Көрнекілігі
- Кейіпкерлер суреттері, слайдтар, бейнеүзінді
- Пәнаралық байланыс
- Музыка, өзін-өзі тану
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
- Амандасу, оқушыларды түгендеу.
II. Үй жұмысын тексеру
Бұған дейін оқушылар ауыз әдебиетінің бірнеше түрімен, соның ішінде тұрмыс-салт жырларымен танысқан. Үй жұмысын тексеру кезінде ұлттық дәстүрлерді еске түсіруге арналған сұрақтар қойылады.
Сұрақтар
- Қазақтың қандай салт-дәстүрлерін білесіңдер?
- «Шашу» дәстүрі туралы естігендерің бар ма? Шашуды қашан шашады?
Қызықтыру тәсілі
Мұғалім «шашу» арқылы тапсырмалар ұсынады: әр кәмпиттің немесе қағаздың ішінде сұрақтар мен шағын тапсырмалар беріледі, оқушылар кезекпен алып, жауап береді.
III. «Шаттық шеңбері»
«Мен қазақ қыздарына қайран қалам» әнін тыңдау немесе бірге орындау арқылы жағымды көңіл күй қалыптастырылады. Бұл бөлім сабақтың негізгі тақырыбымен мағыналық тұрғыда байланысады.
IV. Қызығушылықты ояту (ой шақыру)
Оқушылар халық жадында сақталған ару қыздар туралы ой қозғайды және өздері білетін бейнелерді атайды.
Ой шақыру сұрақтары
- Халық жадында мәңгі сақталған қандай ару қыздарды білесіңдер?
Мұхтар Мағауиннің «Әлемдегі ең сұлу қыз — қазақ қызы…» деген пікірі мен ән мазмұны сабақ тақырыбына логикалық көпір болады. Осылайша бүгінгі талдау нысаны — қазақтың ару қыздарының бірі туралы «Қыз Жібек» жыры.
V. Мағынаны тану (ЖИГСО-1)
Ұйымдастыру қадамдары
- Сынып «үй тобы» және «жұмыс тобы» болып бөлінеді.
- Мәтін алдын ала үш бөлікке бөлінеді.
- Жұмыс тобында әр оқушы өз бөлігімен жеке танысады.
- Оқушылар үй тобына оралып, бөліктерін бір-біріне түсіндіріп береді.
Мақсат
Әр оқушы мәтіннің белгілі бір үзіндісіне жауапты болып, кейін оны топқа жеткізеді. Нәтижесінде оқиға желісі толық құралады, кейіпкерлер әрекеті мен авторлық идея талданады.
№1 топ сұрақтары
- Төлегеннің дүниеге келуі және ер жетуі.
- Төлегенді Ақжайық сұлуларына кім ынтық етті? Неліктен Айжыйыққа аттанды?
- Қыз Жібекпен Төлегенді кім жолықтырды?
№2 топ сұрақтары
- Жібек Төлегенді неліктен бірден менсінбейді?
- Жібек Төлегенді еліне неге жібергісі келмеді?
- Төлеген қандай уәде берді? Ол уәдесін орындады ма? Неліктен?
№3 топ сұрақтары
- Жібек Төлегеннен айырылғаннан кейін қандай қиындыққа тап болды?
- Жібек Хорен қалмақтан құтылудың жолын қалай табады?
- Сансызбай кім? Жібек неге оған тұрмысқа шығады?
Көрнекілікпен жұмыс
- Кинофильмнен қысқа үзінді көрсету.
- Слайд арқылы «Қыз Жібек» фильміне түскен кейіпкерлерді таныстыру.
Назар аудару нүктелері
Кейіпкерлердің таңдауы, уәде мен жауапкершілік, әлеуметтік орта ықпалы, махаббат пен ар-намыс секілді мәселелер мәтінді талдауда негізгі өзек ретінде алынады.
VI. Ой толғаныс
1) «Т-кесте» стратегиясы
Тақырып: Жібектің Сансызбайға тұрмысқа шығуы — дұрыс па, дұрыс емес пе?
Екі топ өз дәлелдерін жинақтап, уәждерін салыстырады: моральдық таңдау, дәстүр, қауіпсіздік, қоғамдық қысым және жеке ерік өлшемдері негізге алынады.
2) Салыстыру
«Ер Тарғын» жыры мен «Қыз Жібек» жыры салыстырылып, ортақ мотивтер мен айырмашылықтар анықталады: қаһармандық сипаты, әйел бейнесінің берілуі, тартыс табиғаты және идеялық салмақ.
Қорытынды пікір
Қазақтың классикалық үлгідегі «Қыз Жібек» жыры — ежелгі рулық дәуірде пайда болған, жігіттің үйленуі туралы түпкі сюжетке сүйеніп, орта ғасырларда кең тынысты эпос ретінде қалыптасқан мұра. Жырдың көркемдік қуаты оның кейін кәсіби операға және көркем фильмге негіз болуынан да айқын көрінеді.
VII. Бағалау
Оқушылардың жұмысы мәтінді түсінуі, топтық талқылауға қатысуы, дәлел келтіруі және пікірін жүйелі жеткізуі бойынша бағаланады.
VIII. Үй тапсырмасы
- «Қыз Жібек» жырын толық оқу.
- Жыр мазмұнын қысқаша жоспар бойынша баяндауға дайындалу.