Құдық жуан дауысты дыбыс
Сабақ тақырыбы: Дауысты дыбыстар (5-сынып)
Бұл сабақта оқушылардың фонетика бойынша алған білімін тереңдету, дауысты дыбыстардың жасалу жолдары мен емле ерекшеліктерін меңгерту көзделеді.
- Сабақтың түрі
- Ізденіс сабағы
- Сабақтың типі
- Білік пен дағдыны қалыптастыру
- Күтілетін нәтиже
- Оқушылар дауысты дыбыстарды талдай алады және олардың емле ерекшеліктерін біледі.
Сабақтың әдістері мен ресурстары
Әдістер
- Түсіндіру
- Сұрақ-жауап
- Суретпен жұмыс
- Мәтінмен жұмыс
- Тестпен жұмыс
- Кубизм әдісі
Көрнекіліктер
- Кеспе қағаздар, суреттер
- Тиындар (алтын, күміс, қола) — бағалау үшін
- Қорапша, ойыншық ұшақтар, шарлар
- Ноутбук, тест тапсырмалары, кубик, кубок
I. Қызығушылықты ояту
Сабақ оқушылармен амандасудан басталады. Үй тапсырмасы тексеріліп, қысқаша бекіту жұмысы жүргізіледі. Оқушылар “ұшақта” жасырылған сұрақтарға жауап береді.
Жасырын сұрақтар
- Қазақ тілінде қанша дауысты дыбыс бар?
- Я, Ю, Е әріптері қандай дыбыстардың қосарлануы арқылы жасалады?
- Қазақ тілінде қанша дауыссыз дыбыс бар?
- Қазақ тілінде барлығы қанша дыбыс бар?
- Қазақ тіл білімінің салаларын ата.
Оқушылар тест сұрақтарына да жауап береді. Бағалау “алтын, күміс, қола” тиындар арқылы жүргізіледі.
II. Мағынаны тану
Жұмыс кезеңдері
- Қазақ әліпбиін жатқа айту.
- Жұмбақтар арқылы сабақтың тақырыбын ашу.
- Оқушылар қажетті әріптерді тақтаға іледі.
Жұмбақтар
- Әнде бар, күйде жоқ, Сәнде бар, биде жоқ.
- Жаңада бар, ескіде жоқ, Танада бар, ешкіде жоқ.
- Жерде жоқ, отта бар, Барда жоқ, жоқта бар.
- Көлде бар, сайда жоқ, Төлде бар, тайда жоқ.
- Құмайда бар, суда жоқ, Тұманда бар, буда жоқ.
- Биікте бар, ойда жоқ, Киікте бар, қойда жоқ.
- Мысықта бар, күшікте жоқ, Қасықта бар, кеседе жоқ.
- Үйректе бар, қазда жоқ, Түлкіде бар, тазда жоқ.
- Елікте жоқ, лақта жоқ, Бесікте бар, мақтада жоқ.
Оқушылар анықтаған дыбыстар — дауысты дыбыстар. Демек, бүгінгі тақырып: Дауысты дыбыстар.
Негізгі ұғымдар
Дауысты дыбыс — ауа өкпеден кедергісіз шығып, тек үннен тұратын дыбыс.
И, у, э әріптері көбіне халықаралық терминдерде кездеседі.
Тілдің қатысына қарай
- Жуан дауысты — тіл кейін шегініп, үсті дөңестену арқылы жасалады.
- Жіңішке дауысты — тіл ілгері қарай созылу арқылы жасалады.
Емле және үндестік
- Қазақтың төл сөздерінде дауыстылар, негізінен, бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді.
- О, ө, ұ, ү, ә — буын талғайтын дыбыстар: төл сөздерде көбіне бірінші буында ғана жазылады.
- Егер сөздегі басқа дауыстылар жуан болса, и, у жуан оқылады; ал жіңішке болса — жіңішке оқылады.
“Дұрыс па, бұрыс па?” тапсырмасы
| Пікір | Жауап |
|---|---|
| «Емен» — жуан дауысты сөз. | Бұрыс |
| «Құдық» — жуан дауысты сөз. | Дұрыс |
| «Алтын» — жіңішке дауысты сөз. | Бұрыс |
| «Кілем» — жуан дауысты сөз. | Бұрыс |
| «Өрік» — жіңішке дауысты сөз. | Бұрыс |
| «Балмұздақ» — жуан дауысты сөз. | Дұрыс |
| «Сағат» — жіңішке дауысты сөз. | Бұрыс |
| «Әтеш» — жіңішке дауысты сөз. | Дұрыс |
Жаттығулар мен бекіту
240-жаттығу
Жуан дауысты сөздерді — бір рет, жіңішке дауысты сөздерді — екі рет сызып белгілеу.
“Кірпінің сыйлығы” тапсырмасы
Берілген сөздерге дыбыстық талдау жасалады. Дұрыс орындаған оқушыларға алма беріледі.
Үлгі: “Дәптер” сөзіне дыбыстық талдау
Дәптер — 6 әріп, 6 дыбыс
2 буын: дәп-тер
Д — дауыссыз, ұяң
Ә — дауысты, жіңішке, ашық, езулік
Ескерту: Үлгі талдауда тек кейбір дыбыстар көрсетілді; толық талдау тапсырма ретінде орындалады.