Сабағымыздың тақырыбы Қазақстан Республикасының экологиялық мәселелері
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Экология туралы түсінікті кеңейту, оның бүгінгі күндегі өзектілігін ұғындыру.
- Тақырып бойынша еркін сөйлеуге үйрету.
- Өз ойы мен көзқарасын нақты әрі әсерлі жеткізу дағдысын қалыптастыру.
Дамытушылық
- Топта және өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
- Шығармашылық қабілетті жетілдіру, ізденіске жетелеу.
- Белсенділікті арттырып, дүниетанымды кеңейту.
Тәрбиелік
- Эстетикалық тәрбие беру.
- Табиғатқа ұқыптылықпен және жанашырлықпен қарауға тәрбиелеу.
Сабақ форматы мен құралдары
Сабақтың түрі
Конференция сабағы.
Әдіс-тәсілдер
Мұғалімнің сөзі, талдау, іздену, ынталандыру, баяндау, көрнекіліктермен жұмыс, интерактивті тақтамен жұмыс.
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Слайдтар
- Бейнефильм
- Ватман қағаз
- Түрлі түсті маркерлер
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу.
- Оқушыларды отырғызу және сабаққа назарын аудару.
- Қызығушылықты ояту: халқымыз табиғатты анаға теңеген; табиғатта басы артық ешнәрсе жоқ; табиғат сырын терең білмей, немқұрайды қарау үлкен апатқа әкелуі мүмкін.
Бүгінгі сабақ ерекше форматта өтеді: конференция түріндегі сабақтың тақырыбы — Қазақстан Республикасының экологиялық мәселелері. Мақсатымыз — апатты аймақтарды жан-жақты талдап, себептері, салдары және шешу жолдарын анықтау, тақырып бойынша еркін пікір айту.
Қарастырылатын негізгі 4 мәселе
Семей ядролық сынақ полигоны
Радиацияның адам мен табиғатқа әсері, тарихи алғышарттар.
Арал теңізі
Судың тартылуы, климат пен денсаулыққа салдары.
Каспий теңізі
Өндіріс қалдықтары, мұнай дақтары, биоалуантүрлілікке қауіп.
Петропавл қаласының экологиясы
Өнеркәсіп түтіні, тұрмыстық қалдық, өрттер және жергілікті әсер.
Әр топ өз тақырыбын таныстырады: жалпы мәлімет береді, апатқа әкелген себептерді анықтайды, салдарын сипаттайды. Екінші бөлімде — жағдайдан шығу жолдарын ұсыну үшін топтар өздігінен жұмыс істейді.
1) Семей ядролық полигоны
Алдымен бейнетүсірілім көрсетіледі, кейін презентация арқылы негізгі деректер талданады.
Ярослав: Полигон Қазақстан аумағында, Семей өңірінде (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), сондай-ақ Павлодар және Қарағанды облыстарының шекаралас аумақтарында орналасқан. Ертістің сол жағалауында. Жалпы аумағы шамамен 1800 шаршы шақырым.
Айдын: Семей полигонында 1949–1991 жылдар аралығында ядролық қару сынақтан өтті. Алғашқы жарылыс 1949 жылғы 29 тамызда болды. Барлығы 456 жарылыс жасалды. Соның салдарынан көп мөлшерде радиоактивті заттар бөлініп, радиациялық ластану күшейді.
Наталья: Радиацияның салдарынан түрлі аурулар көбейді: адамдар ауыр дертке шалдығып, өлім-жітім артты; нәрестелер арасында ауру, кемтар болып туу жағдайлары жиіледі. Ауа ғана емес, жер қабаты, өсімдіктер уланып, жануарлар қырылды. Нәресте өлімі өсіп, адамның өмір сүру ұзақтығы қысқарды.
Дарья: Полигон 1991 жылы «Невада—Семей» қозғалысының ықпалымен жабылды. Қозғалыс жетекшісі — Олжас Сүлейменов. Дегенмен бүгіннің өзінде бұл аймақта радиация деңгейі жоғары болғандықтан, қауіпсіз өмір сүруге жарамсыз аумақтар бар.
2) Арал теңізі мәселесі
Глеб: Арал теңізі Қазақстанның оңтүстігіне жақын өңірде орналасқан. Теңіз суы жылдан-жылға азайып келеді. Ол бір кездері әлемдегі ең ірі көлдердің бірі болған.
Кирилл: Тартылудың негізгі себептері: ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы, егістік алқаптардың ұлғаюы, халық санының артуы және суару жүйесінің жетілмеуі.
Светлана: Бұл факторлар үлкен зиян келтірді: климат өзгерді (жаз өте ыстық, қыс тым суық), құрғақшылық күшейді, шөлейттену артты, ауаға тұзды шаң көтерілді. Нәтижесінде халық денсаулығы нашарлап, ауыз су тапшылығы айқын сезілді.
3) Каспий теңізі экологиясы
Анатолий: Каспий теңізі — әлемдегі ең ірі тұйық су айдыны. Жалпы аумағы шамамен 379 мың шаршы шақырым. Ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай 1200 шақырым, ені 435 шақырым, тереңдігі 788 метрге дейін жетеді. Мұнда жануарлардың 769 түрі кездеседі, көптеген балықтар мен құстар тіршілік етеді.
Сакенова Валерия: Өндіріс қалдықтарының әсерінен теңіз суы ластанып, лайлануда. Жыл сайын 10 млн тоннаға дейін зиянды зат төгілуі мүмкін. Теңіз бетінде мұнай дақтары жиі байқалады.
Воропаева Анна: Мұндай ластану жануарлар мен өсімдіктер әлеміне зор қауіп төндіреді: балықтар мен итбалықтар уланып, қырылып жатады. Бұл — өте алаңдатарлық жағдай.
4) Петропавл қаласының экологиясы
Сергей: Петропавл қаласы Қазақстанның солтүстігінде орналасқан, Солтүстік Қазақстан облысының орталығы. Табиғаты көрікті, «қайыңды өлке» атанған өңір.
Олжас: Қаланың табиғатына, ауасына және көркіне қауіп төніп тұр: жылу станциясынан шыққан түтін ауаны ластайды; тұрмыстық қалдықтар өзен-көлдерге зиян келтіреді; қала ішінде қоқыс көбейіп барады. Ауыл шаруашылығы да экожүйеге кері әсер етуі мүмкін. Орман өрттері жиілеген.
Алена: Жылу құбырлары мен өндірістік шығарындылардағы улы заттар адам ағзасына зиян тигізеді, бұл онкологиялық аурулардың көбеюінен де байқалады. Тұрмыстық қалдықтар су айдындарын ластап, балық пен өсімдіктер түрлерінің азаюына әкеледі. Орманды жерде отты жауапсыз қолдану өрттің жиілеуіне себеп болып, табиғатқа үлкен зиян келтіреді.
Шешу жолдарын ұсыну
Енді келесі міндет — аталған экологиялық апатты жағдайларды қалай тоқтатуға болатынын ойластыру. Оқушылар көрші топтың тақырыбы бойынша шешім ұсынуға тырысады: өз пікірін, көзқарасын және нақты ұсыныстарын білдіреді.
Топтық жұмысқа 5 минут беріледі. Осы уақытта оқушылар дайындап әкелген бейнетүсірілім көрсетіледі. Кейін әр топтан бір оқушы кезектесіп ұсыныстарын ортаға салады.
Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы
Қорытынды
Сабақ барысында Қазақстандағы экологиялық мәселелер талданып, себеп-салдар байланысы қарастырылды, әрі оларды шешуге бағытталған ұсыныстар айтылды.
Үй тапсырмасы
«Табиғат — біздің анамыз» тақырыбында шығарма жазу.