Ахмет еңбектеріне шолу жасау
Сабақ тақырыбы: Ахмет Байтұрсыновтың «Өгіз бен Бақа» мысалы
Бұл сабақ композициялық құрылымға негізделіп, Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен шығармашылығын мысал жанры арқылы жүйелі түсіндіруге бағытталады. Негізгі өзек — ақын еңбегінің тарихи-рухани құндылығын таныту және мысалдағы идеяны оқушы санасында нақты бекіту.
Сабақтың түрі
Композициялық сабақ
Сабақтың әдістері
- Баяндау
- Салыстыру
- Мәнерлеп оқу
- Рөлге бөліп оқу
- Жинақтау
Көрнекіліктер
- Портрет
- Сызба
- Шығармашылық көрме
- Интерактивті тақта
- Дәйексөздер
Пәнаралық байланыс
Тарих, орыс әдебиеті, биология, қазақ тілі, ән.
Сабақтың мақсаттары
1) Білімдік
- А. Байтұрсыновтың өмірі мен шығармашылығын сабақ мазмұнымен байланыстыра түсіндіру.
- Ақын еңбектеріне шолу жасап, халқы үшін атқарған қызметінің биіктігін ұғындыру.
- Мысал жанрының идеялық өзегін, мазмұнын ашу.
2) Дамытушылық
Ұстаз өнегісін тану арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту, ой қорыту дағдыларын жетілдіру.
3) Тәрбиелік
Оқушыларды білімділікке, мәдениеттілікке, адамгершілікке баулу; көрсеқызарлық пен көреалмаушылықтан сақтандыру.
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық.
Үй жұмысын тексеру
Қайталау, сергіту элементтері.
Жаңа сабақ
А. Байтұрсынов және мысал жанры.
Рөлге бөліп оқу
Сахналық көрініс арқылы мазмұнды ашу.
Топтастыру стратегиясы
Негізгі ұғымдарды кластерлеу.
Сатылай кешенді талдау
Тілдік, идеялық, құрылымдық талдау.
Композициялық талдау
Оқиға желісі мен көркемдік тәсілдерді айқындау.
Шығармашылық тапсырма
Тақырыпқа сай ойтолғау, көрініс, қысқа эссе.
Қорытынды
Семантикалық картамен жұмыс.
Үй тапсырмасы және бағалау
Рефлексия, нәтижені жинақтау.
Үй тапсырмасын тексеру: Әбділдә Тәжібаев және «Толағай»
«Ә. Тәжібаев кім?» — топтастыру
- Ақын, драматург, әдебиет зерттеушісі
- Қазақстанның халық жазушысы
- Филология ғылымдарының докторы, профессор
- «Жамбыл» кинофильмінің сценарий авторы
- Алғашқы жинағы: «Жаңа ырғақ» (1933)
- Елуге жуық кітаптың авторы
- Марапаттары: «Октябрь революциясы» ордені, «Еңбек Қызыл Ту» ордені, екі рет «Құрмет белгісі» ордені және медальдар
Ертегі түрлері (жинақтау)
«Толағай» шығармасынан үзінділер
Үштен төртке жетті жасы,
Туған айдай екі қасы.
Ақ тістері ақ меруерттей.
Қос жұлдыздай көз жанары,
Қос бетінің тамып қаны,
Жалындайды жанған өрттей.
Кім қалды екен егілмеген,
Кім қалды екен төгілмеген,
Көз көргеннен Толағайды.
Күңіренді де анасындай,
Күн де батты шарасыздай,
Түн қап-қара шашын жайды.
Ауысыпты заман талай,
Аталғалы тау — Толағай...
Ой тастау
Толағай сияқты халықтың таудай үмітін арқалап, таудай іс атқарып жүрген азаматтар бар ма?
Ел тәуелсіздігі туралы тілек
Тәуелсіздік мәңгілікке сақталсын,
Алдымызда барлық үміт ақталсын.
Тату-тәтті бірлік болып қашанда,
Бейбіт өмір бар халықта сақталсын.
Сергіту сәті
«Шаттық шеңбері» арқылы ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
Жаңа сабақ: Ахмет Байтұрсынов (1873–1938)
Қысқаша өмірбаян
- 1873 жылы 28 қаңтарда Қостанай облысы, Торғай өңірі, Сарытүбек жерінде дүниеге келген.
- Ақын-аудармашы, көркемсөз шебері, ғалым, әдебиет зерттеушісі, ағартушы.
- 1882–1885 жылдары ауылында хат танып, сауат ашқан.
- 1891–1895 жылдары мұғалімдер даярлайтын оқу орнын бітіріп, ауыл мектептерінде ұстаз болды.
- Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы аймақтарында бала оқытты.
Шығармашылық және қоғамдық қызмет
- 1909 жылы И. А. Крылов туындыларын аударып, «Қырық мысал» деген атпен Петербургте бастырып шығарды.
- 1912 жылы араб жазуын қазақ тіліне икемдеп өңдеп, «Оқу құралы» атты әліппесін Орынборда жариялады.
- 1912–1920 жылдары «Қазақ» газетінің редакторы болды; Алаш қозғалысы аясында ел болашағы мен тәуелсіздік үшін қызмет етті.
- 1929–1938 жылдары қуғын-сүргінге ұшырап, қамауда және лагерьде азап көрді; 1938 жылы ату жазасына кесілді.
Тарихтағы орны туралы пікірлер
«Ақаң ашқан қазақ мектебі, Ақаң түрлеген ана тілі, Ақаң салған әдебиеттегі елшілік ұраны, “Қырық мысал”, “Маса” еңбегі, “Қазақ” газетінің 1916 жылғы қанжылаған қазақ баласына істеген еңбегі — өнер, білім, саясат жолындағы қажымаған қайраты біз ұмытқанда да тарих ұмытпайтын істер болатын…»
«Оқыған мырзалар шен іздеп жүргенде, қорлыққа шыдап, көніп, ұйқы басқан қалың қазақтың ұлт намысын жыртып, арын жоқтаған патша заманындағы жалғыз-ақ Ахмет еді… оқу һәм тіл құралдарымен қылған қызметі таудай…»
«Мысал» жанры: негізгі ерекшеліктер
Тәрбиелік-өсиеттік мазмұн
- Еңбексүйгіштікке, адалдыққа үндейді.
- Жағымсыз қылықтарды мысқыл арқылы әшкерелейді.
Аллегория және мадақ
- Кейіпкерлер көбіне астарлы бейнеде беріледі (аллегория).
- Жақсы қасиеттерді үлгі етіп көрсетеді.