Қазақша рефераттар

Бапы хан

Сабақ туралы

Пәні мен сыныбы

Қазақ әдебиеті, 5-сынып

Сабақтың тақырыбы

«Ер Төстік» — халық арманы

Сабақ түрі

Жалпылау және қорытындылау

Оқыту мен тәрбиелеудің міндеттері

  • Білімділік: ертегінің мазмұнын меңгеру, әдеби талдау жасау, әсерлі тұстарын мәнерлеп айту, көрініс қою арқылы тыңдаушыға ықпалды баяндауға дағдылану; өзіндік пікір мен сыни көзқарас қалыптастыру.
  • Дамытушылық: қабылдау мен ойлау әрекетін дамыту; ой қорытуға үйрету; ой-өріс пен дүниетанымды кеңейту.
  • Тәрбиелік: адал достыққа, қайырымдылыққа, адамгершілікке, батылдыққа, отансүйгіштікке тәрбиелеу.

Әдіс-тәсілдер және ресурстар

Әдіс-тәсілдер

Интерактивті әдіс, сұрақ-жауап, баяндау.

Құрал-жабдықтар

Суретті қағаздар, көрнекі материалдар.

Күтілетін нәтижелер

Кейіпкерлерге мінездеме беру, өз ойын еркін айту, шығармашылықпен жұмыс істеу.

Сабақ құрылымы

Жалпылау және қорытындылау сабағының дидактикалық мақсаты — білімді жүйелеу, себеп–салдар байланыстарын анықтау және маңызды құбылыстар арасындағы қатынастарды айқындау.

1) Ұйымдастыру кезеңі

Амандасу, сынып назарын сабаққа шоғырландыру.

2) Мақсат қою

Қызығушылықты ояту, негізгі сұрақтарды белгілеу.

3) Білімді тексеру

Алдыңғы білімді сұрақ-жауап арқылы нақтылау.

4) Түсінікті тексеру

Жаңа материалды талдау, дәлелдеу, салыстыру.

5) Үй тапсырмасы

Шығармашылық жұмысқа бағытталған тапсырма беру.

Қызығушылықты ояту: «Ер Төстік» қандай ертегі?

Жанрлық ерекшелік

«Ер Төстік» — қиял-ғажайып ертегі. Сонымен бірге ғылыми зерттеулерге сүйенсек, шығармада шыншыл сипаттар да бар: тарихи оқиға мен оның жырлану уақыты жақындаған сайын, баяндауда нақтылық күшейеді. Ертегі нақты өмірлік суреттер мен детальдарға бай.

Нақтылық беретін детальдар:

  • Аштық кезде күлдіреуіштен семіз биенің төстігінің табылуы.
  • Төстіктің қайнаған құртқа шешесінің қолын күйдіріп, жұт жылы адасып кеткен ағалары туралы шындықты айтқызуы.
  • Ағаларын іздеп барып тауып, еліне алып келуі.
  • Ерназардың жоғалған інгенді іздеуі; Сорқұдық басына егеу тастап кетуі.

Дерек: Әнес Сараев, «Жылан Бапы патшалығы» тарихи-зерттеу мақаласы («Қазақ әдебиеті» газеті, 1991 ж. 12 сәуір).

Тарихи-мәдени қабаты

«Ер Төстік» — көне дәуірден жеткен бақташылық тұрмыс пен тарихи кезеңдердің ізі сақталған ерлік әңгіме. Ертегіде кездесетін жер-су атаулары да алғашқы қоғам дәуірін елестетеді.

Ә. Марғұлан пікірінен

Ертегі өте көне дәуірдің танымын көрсетеді; жер атаулары мен оқиға желісінде архаикалық белгілер бар.

С. П. Толстов байқаған ерекшелік

Ертегі скиф әлеміне қатысты танымды да сақтайды: жыланды кие тұту, алғашқы пір ретінде Бапы (Бапай) есімінің жадыда сақталуы.

Сюжеттік талдау (қысқаша жоспар)

Кіріспе

Төстіктің дүниеге келуі.

Байланыс

Төстіктің ағаларын іздеп жолға шығуы.

Шиеленіс

Тоғыз ұлды үйлендіру оқиғасы. Кенжекей жасауға не алды? Енші кімге беріледі?

Шарықтау шегі

Ерназардың Сорқұдық басына қонуы. Құба інген қай шөпке бұйдасынан оралып қалды?

Шешім

Төстіктің жер астына түсуі және еліне қайта оралуы.

Кейіпкерлер жүйесі

Топтастыру (Ер Төстік бейнесі)

Ақылды

Қамқор

Көпшіл

Адал

Жағымды және жағымсыз кейіпкерлер

Жағымды

  • Ер Төстік
  • Кенжекей
  • Ер Төстіктің достары
  • Бапы хан
  • Күңке

Жағымсыз

  • Перінің қызы Бекторы
  • Мыстан
  • Темір хан
  • Кеще хан
  • Шойынқұлақ

Тіл дамыту және өмірмен байланыстыру

Жүйріктер туралы

Тіл жүйрігі — шешен.

Жылқы жүйрігі — тұлпар.

Түйе жүйрігі — желмая.

Қазіргі баламалар

  • Саққұлақ — радио, телефон.
  • Көреген — ғаламтор, теледидар.
  • Тыңшы — дыбыс жазуға арналған құрылғылар (диктофон).
  • Көлтауысар — өрт сөндіру техникасы.
  • Таусоғар — бульдозер, кран.

Сыныптық ойталқы

  • Қазіргі «желаяқтар» кімдер? (мысалы, спортшылар)
  • Қазіргі «таусоғарлар» бар ма? (күш спорттары, еңбек адамдары)

Мысал ретінде аталғандар:

Ольга Шишигина; Қажымұқан Мұңайтпасов; ауыр атлетика чемпиондары: Илья Ильин, Зульфия Чиншанло, Майя Манеза және т.б.

Сөзжұмбақ (жауаптары)

1) Төстіктің әкесі

Ерназар

2) Ертегідегі жағымсыз кейіпкер

Бекторы

3) Төстікке көмекке келген кейіпкер

Таусоғар

4) Төстік абайсызда баласын өлтірген кемпірдің кәсібі

Өрмек тоқу

5) Ырымы жаман жер

Сорқұдық

6) Бапы хан Төстікті қай елге жұмсады?

Темір хан еліне

7) Шойынқұлақтың сырын білу үшін Төстіктің жасырынған жері

Бесік

8) Шойынқұлақты жеңуге көмектескен жан

Күңке

Қорытынды ой

«Ер Төстік» ертегісіндегі Жылан Бапы патшалығы туралы хикаяның тым әрідегі оқиға екені мифтік нақыштардың күшеюінен-ақ аңғарылады. Ертегі қалыптасқан кезде бұл желі оның бір тарауына айналған. Осыған сүйене отырып, «Ер Төстік» — батырлық эпостарымыздың қарлығашы, жаңа дәуірдің басында туған ең көне үлгілердің бірі деуге толық негіз бар.

Сабақты бекітуге арналған сұрақтар

Түсіну және талдау

  1. Ер Төстік және оның адал достары туралы не айтасың? (Темір хан қайда көшіп кетті? Адамбаспас.)
  2. Шойынқұлақ пен Ер Төстік арасындағы тартыс қалай өрбиді? Шойынқұлақ жанын қайда сақтайды?
  3. Еліктер қай жерде жүреді? (Борықбұлақ.)
  4. Ер Төстікке кім көмектесті? (Күңке.)
  5. Ер Төстіктің елге аман-есен жетуіне көмектескен кімдер?

Пікір айту және өмірмен байланыстыру

  1. Достық, ерлік, батылдық туралы қандай мақал-мәтел білесің?
  2. Егер сен сол кездегі би болсаң, Шойынқұлаққа қандай жаза қолданар едің?
  3. Күңкеге қандай жақсылық жасар едің?
  4. Ертегі саған ұнады ма? Неліктен?
  5. Көлтауысардың суға қатысты ғажайыбы бүгінгі өмірде нені еске салады? Су — тіршілік көзі: теңіздер, көлдер, мұхиттар тартылмауы үшін сен қандай амал ұсынар едің?

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Сабаққа белсенді қатысып, жауап берген оқушылар фишка тарату арқылы бағаланады.

Үйге тапсырма

  • Ертегіден ұнаған бөлікке иллюстрация (сурет) салу.
  • Өз ертегіңді құрастырып жазу.