Қазақша рефераттар

Тары атасы кім

Сымбат жеке мектебінің бастауыш мұғалімі: Алдабергенова Үзілдік Жомартқызы

Тәрбие сағаты Құндылықтар Еңбек тәрбиесі

Нан — дастархан байлығы

Қазақ дастарханында ең қадірлі ас — нан. Ол берекенің бастауы, тіршіліктің өзегі. Нанға құрмет — өмірге, еңбекке, адамға құрмет. Осы тәрбие сағаты балаларға нанның қадірін ұғындырып, оның дастарханға оңай келмейтінін түсіндіруге бағытталған.

Сабақтың мақсаты

1) Нанды қастерлеу

«Ас атасы — нан» екенін ұғындыру, нанның адам өміріндегі ең маңызды тағам екенін түсіндіру. Нанның дастарханға оңай жолмен келмейтінін айту.

2) Білімді тереңдету

Өмірден алған білімдерін, түсініктерін кеңейту және нақтылау.

3) Тәрбиелік бағыт

Еңбек адамын сыйлауға, нанды қадірлеуге, ысырапқа жол бермеуге тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Физикалық карта
  • Дастархан
  • Пісірілген нан түрлері
  • Үлестірмелі суреттер

Сабақтың барысы: ұйымдастыру бөлімі

Хор

«Қазақы дастарханым» әні орындалады.

Сұрақ-жауап

Сұрақ
Дастарханға қойылатын ең қадірлі ас қалай аталады?
Жауап: Нан
Түйін
Нан — дастархан сәні әрі берекенің белгісі.

Негізгі бөлім

Нан туралы тақпақтар

1-оқушы

Нан — ардақты адал ас,
Кәрі-жас одан аттамас.
Нандай жоқ қой асыл дән,
Жеп үйреген жасыңнан.
Дастарханнан нан кетсе,
Береке кетер асыңнан.

2-оқушы

Ей, балалар, балалар,
Болмаңдар, сірә, нанға тар.
Өмірдің алтын арқауы —
Бар қасиет нанда бар.

3-оқушы

Даланың арынан,
Даланың таңынан,
Даланың жанынан өседі —
Нан, жемісі ол кешегі.
Нан — өмір.
Нанға «пірім» деп,
Жырым деп табынам.

4-оқушы

Нанда өмірдің иісі мен дәні бар,
Нанда адамның еңбегі мен ары бар.
Нан — өмірдің ана сүті, арқауы,
Нансыз жерде қай өмірдің сәні бар.

5-оқушы

Еліміздің құдіретін асырып тұрған,
Менің де, сенің де, оның да мерейін үстем қып тұрған —
Ол — Нан!

Хормен:

Нанды кім қорлайды, аштықтан сол сорлайды.

Нан неден алынады?

Сұрақ

Нан неден алынады?

Жауап: Бидайдан

Бидай — астық тұқымдасына жататын дақыл. Төменде астық тұқымдасына кіретін негізгі дақылдармен шағын сахналық көрініс арқылы танысамыз.

Бидай

Нан анасы — бидаймын,
Елге астық сыйлаймын.
Дәнім толып піскенде,
Қауызыма сыймаймын.

Арпа

Күміс мұртты арпамын,
Ырыс-құтты арпамын.
Еңбек етіп баптаған
Еліме сый тартамын.

Тары

Ақ, қарамын, сарымын,
Мен өнімді тарымын.
Халқым еңбек сіңірсе,
Қайтарамын қарымын.

Сұлы

Мен сұлымын — ұланның
Тұлпарына ұнадым.
Баптаған әр диқанға
Басымды иіп тұрамын.

Күріш

Күнді сүйген күрішпін,
Күллі жұртқа ырыспын.
Алсын деп ел мол өнім,
Ала жаздай су іштім.

Көрініс: «Қайдан келдің, бауырсақ?»

Бауырсақ — қазақ дастарханының ажары, ауыл тойының сәні. Ол қырманнан басталып, диірменнен өтіп, наубайхана мен дүкен арқылы дастарханға келеді.

Дәстүр көрінісі

Ауылда бауырсақты әжелер мен апалар қара қазанға пісіреді. Қазан маңында бауырсақ жеп жүрген балалардың күлкісі — берекелі өмірдің белгісі.

Маңызды ой

Балалардың шат-шадыман өмір сүруі үшін дастарханға келетін бір түйір нанның өзіне қаншама адамның маңдай тері сіңеді.

Нанның жолы: еңбектің ізі

  1. 1

    Ерте көктемде адамдар трактормен жер жыртып, дән себеді. Егінді күтіп-баптап, тыңайтқыш сеуіп, арам шөптерін жұлып, зиянкестерге қарсы дәрі шашады.

  2. 2

    Егін піскенде оны комбайнмен жинайды. Күн демей, түн демей алқапта жұмыс жүріп, жиналған астық көлікпен қырманға жеткізіледі.

  3. 3

    Астық диірменге жіберіліп, бидайдан ұн тартылады. Ұнның бірнеше сорты болады. Ұн қаптарға салынып, қала мен ауылдарға жөнелтіледі.

  4. 4

    Ұн наубайханаға жеткізіледі: қамыр иленіп, нан түрлері қалыпқа келтіріліп, пеште пісіріледі.

  5. 5

    Дайын нан дүкендерге таратылады. Адамдар сатып алып, дастарханға қояды. Осылайша нанға дейінгі жол — бірлескен еңбектің нәтижесі.

Тарихтан тағылым

Ел басына күн туған ауыр жылдарда да егінші еңбегі тоқтаған жоқ. Ұлы Отан соғысы кезінде тылда қалған әйел-аналар мен ер азаматтар күні-түні жұмыс істеп, майданға азық-түлік жөнелтті.

Ыбырай Жақаев

«Күріш атасы» атанған даңқты диқан.

Шығанақ Берсиев

Тары егуден рекорд жасаған еңбек ері.

Кәмшат Дөненбаева

Еңбегімен елге танылған ардақты ана.

Бидай өсірілетін өңірлер

Қазақстанның көптеген өңірінде бидай егіліп, жиналады. Соның ішінде: Ақмола, Ақтөбе, Қостанай, Павлодар және Батыс Қазақстан облыстарында астық өндірісі жақсы дамыған.

Нан туралы мақал-мәтелдер

1. Қоныс көркі — там, дастархан көркі — нан.

2. Дастарханында наны жоқтың тамағының дәмі жоқ.

3. Нан болса, ән болады.

4. Тістем нанның қадірін тарыққанда білесің.

5. Нан қиқымын шашпаңдар, жерде жатса баспаңдар.

Тыйым сөздер

  • Нанды бір қолмен үзуге болмайды.

  • Нанды төңкеріп қоюға болмайды.

  • Нанды аяқ астына тастама.

  • Дүкенде нанның сапасын қолмен мыжып тексермеңіз: бұл тазалыққа да, мәдениетке де жат.

  • Нанды сатып алғанда таза дорбаға салыңыз.

Ұлағатты сөздер

«Дүниеде байлықтың түрі көп. Солардың ішіндегі ең негізгісі — осы нан байлығы.»

Ғабиден Мұстафин

«Егер менен “әлемдегі ең асыл не?” деп сұраса, бөгелместен “Нан” деп жауап берер едім. Себебі нан әлемнің жарығы — күннен нұр алады, адамға күннің нұрын құяды, өмірін күндей жарқыратады.»

Ыбырай Жақаев

Сөзжұмбақ сұрақтары

  1. 1) Астық неден алынады?
  2. 2) Механизатор әйелді ата.
  3. 3) Нан қайда пісіріледі?
  4. 4) Ұнның сорты.
  5. 5) Бидайдан ұн жасайтын жер.
  6. 6) Тары атасы кім?
  7. 7) Бидайды немен орады?
  8. 8) «Күріш атасы» атанған адам.

Қорытынды

Нан — жай ғана тағам емес, ол — тіршілік нәрі, елдің ырысы, еңбекпен келген береке. Нанды қадірлеу арқылы біз еңбек адамын құрметтейміз, ысыраптан сақтанамыз.

Түйін сөз:

Нан қиқымын шашпаңдар,
Жерде жатса баспаңдар.
Теріп алып қастерлеп,
Торғайларға тастаңдар!

Осы сөздермен «Нан — дастархан байлығы» атты тәрбие сағатымызды аяқтаймыз.

Оқу материалы ретінде өңделіп, грамматикасы түзетілді және мазмұны стильдік тұрғыдан ықшамдалып берілді.

Нанды қастерле Еңбекті құрметте Ысырапқа жол берме