Қазақша рефераттар

Темір және оның маңызды қосылыстары

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың тақырыбы
Темір және оның маңызды қосылыстары
Сабақтың түрі
Кіріктірілген сабақ

Мақсаты

Темір металы жөніндегі білімді кеңейту, оқушылардың білімін жүйелеу және пәнге тұтас көзқарас қалыптастыру.

Міндеттері (білімділік)

Темір элементін жан-жақты зерттеу арқылы оның қосылыстары, қолданылуы және маңызы туралы білімді тереңдету.

Міндеттері (дамытушылық, тәрбиелік)

Ойлау, қорытындылау, жүйелеу қабілеттерін дамыту; шығармашылық мүмкіндікті арттыру және қосымша материалдар арқылы эстетикалық тәрбие беру.

Көрнекіліктер

  • Слайдтар (интернет материалдары)
  • Электронды оқулық (9-сынып химия)
  • Металдар коллекциясы
  • Табиғи минералдар коллекциясы
  • Периодтық кесте
  • Суреттер, реактивтер, интерактивті тақта

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

Амандасу, оқушылардың көңіл күйін сабаққа бағыттау, жұмысқа жұмылдыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Блиц-турнир арқылы алюминий тақырыбы бойынша қысқа сұрақ-жауап ұйымдастырылады.

Блиц-турнир сұрақтары (алюминий)

  1. Алюминийге сипаттама беріңіз.
  2. Алюминийдің валенттілігі қанша?
  3. Алюминий оксидінің формуласы қандай?
  4. Алюминий оксиді қандай түсті?
  5. Алюминий қандай элементтер тобына жатады?
  6. Алюминий гидроксидінің физикалық қасиеттері қандай?
  7. Алюминий гидроксиді неліктен амфотерлі қосылысқа жатады?
  8. Алюминийді қай салаларда қолдануға болады?
  9. Алюминий сульфатына сода ерітіндісін қосқанда не түзіледі?

Жаңа тақырып: Темірдің маңызы

«Машина мен трактордың жаны, қара металлургияның наны — ол не?» Жауабы — темір. Темір десе, көпшіліктің көз алдына ең алдымен шойын мен болат келеді.

Темір жоғалса, әлем қалай өзгерер еді?

Жер бетінен темір бір сәтте жойылып кетсе, теміржол да, пойыздар да, машиналар да қалмас еді. Көпірлер үйіндіге айналып, инфрақұрылым күйреп, өсімдіктер әлсірей бастар еді.

Темір — тіршілік үшін де қажет

Адам ағзасындағы бар-жоғы 3 г темір жоғалса, өмірлік маңызды үдерістер тоқтап, тіршілікке қауіп төнеді. Бұл ойды темірдің маңызын ерекше атап өткен минералог-академик А. Е. Ферсман сипаттаған.

Темірдің периодтық жүйедегі орны

Негізгі деректер

  • Период: 4
  • Топ: 8 (қосымша топша)
  • Реттік нөмірі: 26
  • Протон: 26, электрон: 26
  • Салыстырмалы атомдық массасы: 56, нейтрон: 30

Электрондық құрылымы және тотығу дәрежелері

Электрондық қабаттар

2) 8) 14) 2)

Электрондық конфигурация

1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d6 4s2

Тотығу дәрежелері

0, +2, +4 (кейде +6)

Көп жағдайда тотықсыздандырғыш қасиет көрсетеді.

Физикалық және магниттік қасиеттері

Физикалық сипаттамалары

  • Ақ-сұр түсті, металдық жылтыры бар
  • Жылу мен электр тогын жақсы өткізеді
  • Магнитке тартылады, жұмсақ әрі созылғыш
  • Тығыздығы: 7,864 г/см³
  • Балқу температурасы: 1539°C

Магниттік қасиеті: тарих пен қолданылуы

Шамамен 2000 жыл бұрын қытай ғалымы Сыма Цянь магниттік компас идеясын ұсынғаны айтылады. Бұл жаңалық темірдің магниттік қасиетіне негізделген.

Күшті ферромагнетиктер

Темір, никель, кобальт

Ферромагнетиктерден магниттер, компастар жасалады; радиотехника мен электротехникада кең қолданылады. Темірдің магниттік қасиеті шамамен 769°C-қа дейін сақталады.

Табиғаттағы таралуы және «аспан тасы»

Метеориттердегі темір

Ертеде темірді «аспан тасы» деп атаған. Жер бетіне жыл сайын мыңдаған метеорит бөлшектері түседі, олардың құрамында шамамен 90% темір кездеседі.

  • 1920 жыл: Америкадан салмағы 60 т болатын ірі метеорит табылған.
  • 1895 жыл: Гренландия мұздығынан салмағы 34 т темір метеорит табылып, қазір Нью-Йоркте сақтаулы.

Жер қойнауындағы үлесі

Темір — Күн жүйесінде кең таралған элементтердің бірі. Жердің ішкі құрылымында да оның үлесі өте жоғары:

Жер ядросы

90%

Мантия

12%

Жер қыртысы

5%

Жер қыртысындағы таралуы бойынша темір 6-орында тұр.