Әпсана
Бұл әпсанада Ескендір Зұлқарнайын туралы айтылады. Шығыста Александр Македонскийді осылай атаған, ал Құранда ол «қос мүйізді Зұлқарнайын» деген атпен белгілі.
Әмірші іздеу
Ескендір бір елді жаулап алып, сол елдің ең атақты адамын алдына алып келуді бұйырады: «Осы жерге әмірші етемін» дейді.
Алайда ол елдің «ең атақты адамы» бұрынғы патшаның ұлы болса да, дүниенің қызығынан безіп, зиратты мекендеген жігіт екен. Ол Ескендірге барғысы келмейді. Қарсылығына қарамай, оны зорлап алып келеді.
Екі сүйек және бір ақиқат
Жігіт Ескендірге былай дейді:
«Уа, падишам. Мен сізге екі сүйек берейін: бірі патшанікі, бірі қайыршынікі. Соның қайсысы кімдікі екенін ажырата аласыз ба?»
Ескендір сүйектерге қарап, ажырата алмай, басын шайқайды. Сонда жігіт:
«Түбінде патша мен қайыршының арасында айырмашылық болмайтын болса, онда қайыршыдан падишаға айналудың маған қажеті бар ма?»
Бұл сөз билік пен даңқтың уақытша екенін, ал ақырғы өлшемнің бәріне ортақ екенін алға тартады.
Даналықтың шарты
Ескендір жігіттің сөзінен оның кемел ақылын аңғарып: «Билікті қолыңа ал, сенің қойған шартыңның бәріне көнейін» дейді.
Төрт талап
Сонда жігіт биліктің өзіне қажет емес екенін нақтылап, орындалуы мүмкін емес төрт шарт қояды:
-
1
Өлмейтін өмір бер.
-
2
Қартаймайтын жастық бер.
-
3
Сарқылмайтын байлық бер.
-
4
Қайғыға айналмайтын қуаныш бер.
«Осы төрт шартымды орындасаң, елге әмірші болайын», — дейді ол.
Қорытынды ой
Әпсананың түйіні — ең құдіретті биліктің өзі де табиғат заңын бұза алмайды. Айтылады: осы сөздерден кейін Ескендір өзінің «бәрі қолымнан келеді» деген сенімінің шегі барын ұғып, жер жүзін жаулап алу ниетінің де мәнсіз екенін түсінген.
Даналық мұнда күштен емес, шындықты мойындаудан көрінеді.
Дереккөз
Мырзагелді Кемел. «Абзалдық әліппесі» кітабынан үзінді.