Қазақтың салт дәстүрлері мен ырым - тыйымдары туралы түсінік беру
Мақсаты
Оқушыларға қазақ халқының ұлы мерекесі — Наурыз мейрамы туралы түсінік беру; халқымыздың салт-дәстүрін бойларына дарыта отырып, шынайылыққа, адамгершілікке және ұлтжандылыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Қазақтың киіз үйінің жабдықтары
- Ұлттық тағамдар
- Тақырыптық безендірулер және қажет реквизиттер
Түрі
Мерекелік сазды әдеби-музыкалық кеш.
Өтетін форматы
Жүргізушілер, ән-күй, салт-дәстүр көріністері, би сайысы, дастархан таныстыру, ұлттық ойындар.
Іс-шараның кезеңдері
Кеш бағдарламасы бірізді әрі көрерменге түсінікті болуы үшін кезең-кезеңімен ұйымдастырылады.
-
I
Таныстыру
Әр ауыл (топ) өзін таныстырады.
-
II
Халық әндерін тамашалау
Өнерпаздардың орындауындағы әндер.
-
III
Салт-дәстүр, ырым-тыйым
Танымдық бөлім және көріністер.
-
IV
Ұлттық би сайысы
Топтардың дайындаған билері бағаланады.
-
V
Қонақжайлылық: дастархан
Әр ауылдың тағамы мен безендірілуі таныстырылады.
-
VI
Ұлттық ойындар
Күрес, кір тас көтеру, аударыспақ және т.б.
Сценарий желісі
Төменде мерекелік кештің негізгі мәтіндік өзегі ықшамдалып, мағынасы сақтала отырып, әдеби тұрғыда өңделіп берілді. Кей тұстарда орындаушы, ән атауы сияқты деректер кейін толтыруға ыңғайлы болуы үшін бос қалдырылды.
Кіріспе
Фанфары
Ералхан: Армысыздар, ағайын!
Гаухар: Есен-амансыздар!
Ералхан: Жыл басы — Наурыз мерекесіне қош келдіңіздер! Қасиетті көктемнің көркін бір-ақ сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес.
Гаухар: Наурыз — жылдың басы, Ұлыстың Ұлы күні. Бұл күн қазақ үшін әрдайым қасиетті де киелі. Жыл басы Наурыз құтты болсын!
Гүлдей болсын өмірлеріңіз,
Нұрға толсын көңілдеріңіз.
Биік болсын жұлдызыңыз,
Көктемдей құлпырыңыз.
Бақыт қонсын басыңызға,
Қолдап жүрсін Тәңіріңіз!
Ералхан: Құттықтау сөзді мектеп директоры Жұмагүл Қабидоллақызына береміз.
Ән шашуы
Гаухар: Ой, халайық, халайық, жырдан шашу шашайық! Нәзік үнді Таңшолпанның әсем әнін тыңдайық.
Ән: ________ (кейін толтырылады)
Орындайтын: Сағатова Таңшолпан
Ералхан: Наурыз — жаңа жыл тойы, халықтардың ынтымақ күні. Бұл күнді «Самарқанның көк тасы жібіген күн» деп қастерлейді.
Наурыз келсе — құт келгені, халайық!
Есік ашып, шашу шашып,
Ел болып қарсы алайық!
Осы сәтте шашу шашылады.
Қыдыр ата және Наурыз ханшайымы
Мұсылман ұғымында 21 наурыз түні, шамамен сағат үште, Қыдыр ата жер бетіне түседі деген сенім бар. Бабаларымыз бұл түнді ұйқысыз өткізіп, Қыдыр бабаны қарсы алған. Осы түні айтылған ақ тілек пен игі арман жаңа жылда қабыл болады деп ырымдаған.
Ералхан: Қош келдіңіз, Қыдыр ата!
Гаухар: Қош келдіңіз, Наурыз ханшайымы!
Ақ бата
Ұрпақтардың бағы болсын,
Арайланған таңы болсын.
Ақ батамен қол жайғанның,
Тілегінің бәрі болсын.
Елдің іргесі берік болсын,
Жасқа қызмет, кәріге құрмет болсын.
Ұлыстың Ұлы күні әр отбасына қуаныш пен бақыт әкелсін!
Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын! Әумин!
Наурыз көже
Наурыз көже — молшылықтың, бірліктің және берекенің белгісі. Дәстүр бойынша көжеде жеті түрлі дәм болуы құпталады.
Сабина:
Арпа, бидай, тары бар,
Қатық, малта, ағы бар.
Ішілетін, желінетіннің —
Бұл көжеде бәрі бар.
Осы сәтте қыздар Наурыз көже таратады.
Бағдарлама және қазылар алқасы
Наурызда әр ауылдың өнері мен дайындығы сынға түседі. Әділ бағалау үшін қазылар алқасы сайланады.
Гаухар: Әділдікпен баға берер баршаға, қара қылды қақ жарар қазылар алқасын сайлайық.
- 1) __________
- 2) __________
- 3) __________
Наурыз тойы — тойланатын күн осы,
Ақ дала жасыл далаға айналып.
Наурыз тойға арналады жыр осы,
Іс-шарамызды бастайық!
Сайысқа қатысатын ауылдар
Бүгінгі мерекелік сайысқа бірнеше ауыл (топ) қатысады. Әрқайсысы өнері мен дәстүрге деген құрметін көрсетеді.
Қазыбек би ауылы
Таныстыру, ән, дәстүр көрінісі, би, дастархан, ойындар.
Төле би ауылы
Таныстыру, ән, дәстүр көрінісі, би, дастархан, ойындар.
Әйтеке би ауылы
Таныстыру, ән, дәстүр көрінісі, би, дастархан, ойындар.
Гаухар: Наурыз мерекесін тойлау — көптеген халықтардың тұрмыс-салтында бағзы заманнан бар дәстүр.
Ералхан: Иә, бұл күнгі дастархан дәмі де, айтылар әңгіме де көпке ортақ болған.
ІІ кезең: Халық әндері
Көрермендер сайыскерлердің өнерін тамашалайды. Әр ауыл кезекпен өнер көрсетеді.
- Қазыбек би ауылы
- Төле би ауылы
- Әйтеке би ауылы
ІІІ кезең: Салт-дәстүр және ырым-тыйым
Наурызда салт-дәстүр жаңғырып, ұрпақ санасына ұлттық құндылықтар сіңіріледі. Бұл кезеңде әр ауыл өз дайындығын ұсынады.
- Қазыбек би ауылы
- Төле би ауылы
- Әйтеке би ауылы
IV кезең: Ұлттық би сайысы
Жұмсақ самал жетелеп, даланың қары еріп, көктем нұры төгілген шақта Наурыз — жыл басы болып төрге шығады.
- Қазыбек би ауылы
- Төле би ауылы
- Әйтеке би ауылы
V кезең: Дастархан және қонақжайлылық
Қазақ даласында Наурыз думаны бірнеше күнге созылған. Бұл күндері әр отбасының дастарханынан дәм үзілмей, есік ашық, қабақ жайдары болған. 22 наурызда міндетті түрде дәм татып, ақсақалдар мен әжелердің батасын алу парыз саналған.
Ералхан: Қазылар алқасы әр ауылдың дастарханы мен безендірілуін бағалайды.
VI кезең: Ұлттық ойындар
Күрес
Күш пен ептілік сынға түсетін ұлттық сайыс.
Кір тас көтеру
Білектің қуаты мен төзімділікті танытатын жарыс.
Аударыспақ
Ептілікке, тепе-теңдікке және батылдыққа баулитын ойын.
Ералхан: Жыл басы — Наурыз, мереке! Ақ нұрға әлем боянып, тіршілік қайта оянады. Наурыз тойы — жыр-аңыз, қызық думан құрамыз!
Қатысушылар реті
- Қазыбек би ауылы
- Төле би ауылы
- Әйтеке би ауылы
Қорытынды
«Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар» демекші, сайыс та мәресіне жетеді. Бүгін сіздер ауыл балаларының өнерлі екенін көрдіңіздер.
Қазылар алқасының шешімі
Қорытынды бағалау мен марапаттау үшін қазылар алқасына сөз беріледі.
Алғыс сөз
Наурыз мейрамына арналған мерекелік іс-шарамызға уақыт бөліп келгендеріңіз үшін көп рақмет! Ұлыстың Ұлы күні әрбір отбасыға қуаныш пен бақыт әкелсін!
Қорытынды сөз: мектеп директоры Жұмагүл Қабидоллақызына беріледі.
Мәлімет
Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Жалғызтал ауылы
Т. Әубәкіров атындағы жалпы негізгі білім беретін мектеп
Бастауыш сынып мұғалімі: Бисекеева Гаухар Зейноллаевна