Қазақша рефераттар

Жергілікті желі

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырып

Компьютердің көмегімен хабарларды қабылдау және беру. Жергілікті желі. Электрондық пошта. Хабарлар құру және хаттармен жұмыс істеу.

Сабақтың типі

Көрсете түсіндіру.

Сабақтың мақсаты

  • Электрондық хабар және компьютерлік желі ұғымдарымен таныстыру; электрондық пошта, электрондық адрес туралы түсінік қалыптастыру; Internet Mail бағдарламасымен жұмыс істеуді үйрету.
  • Оқушылардың компьютерлік желі, модем, электрондық адрес туралы білімін және қолдану дағдыларын дамыту.
  • Эстетикалық тәрбие беру (ұқыпты, сауатты және мәдени коммуникация дағдыларын қалыптастыру).

Күтілетін нәтижелер

Оқушылар білуі тиіс

  • Компьютерлік желі ұғымын, арналуын және жіктелуін.
  • Жергілікті және дүниежүзілік (жалпы) желінің айырмашылығын.
  • Жергілікті желіні ұйымдастырудың негізгі тәсілдерін және желі ресурстарын.
  • Хаттама (протокол) ұғымын және оның желідегі рөлін.
  • Модемнің не екенін және қандай мақсатта қолданылатынын.
  • Электрондық адрес пен электрондық хабардың мәнін.
  • Хабарлардың жіберілу жолдарын және электрондық хабарлармен жұмыс істеу ережелерін.

Оқушылар үйренуі тиіс

  • Жергілікті желіні қолдану және оған мысал келтіру.
  • «Желілік орта» қапшығымен жұмыс істеу.
  • Хабар құру, редакциялау, сақтау және ашу.
  • Хабарды жіберу және қабылдау.

Сабақтың барысы

  1. I кезең

    Ұйымдастыру

  2. II кезең

    Үй тапсырмасын тексеру

  3. III кезең

    Жаңа тақырыпты түсіндіру

  4. IV кезең

    Тапсырмалар және бекіту

Негізгі ұғымдар: желі, ресурс, хабар

Жергілікті желі және хабар алмасу тақырыбын түсіну үшін алдымен негізгі терминдерді нақтылап алайық.

ДК ресурстары

ДК ресурстары — құрал-жабдықтар (аппараттық қамсыздандыру), бағдарламалар (бағдарламалық қамсыздандыру), сондай-ақ компьютерде сақталатын және өңделетін деректер.

Ортақ ресурс

Ортақ ресурс — компьютердің немесе жергілікті желінің ресурсы; оны бірнеше қолданба немесе пайдаланушы бір уақытта немесе әр уақытта пайдалана алады.

Компьютерлік желі (Network)

Компьютерлік желі — ресурстарды бірлесіп қолдану және ақпарат алмасу мақсатында біріктірілген бірнеше компьютер.

Хабар (Message)

Хабар — компьютерде жазылып, файл түрінде жасалған, белгілі құрылымы мен кеңейтімі бар және желі арқылы басқа компьютерге жіберіле алатын хат.

Тікелей қосу (екі компьютер)

Тікелей қосу — екі компьютерді параллель порт арқылы кабельмен жалғау тәсілі. Мұнда (Windows 98 сияқты жүйелерде) қосымша аппараттық немесе бағдарламалық жабдықтама талап етілмеуі мүмкін. Тікелей қосылғанда бір ДК жетекші, ал екіншісі ілесуші болады.

Жергілікті желі (LAN): мәні және арналуы

Жергілікті желі (LAN — Local Area Network) — географиялық тұрғыдан бір аумақта орналасқан компьютерлер желісі. Оның негізгі арналуы — ресурстарға бірлесіп қатынау және желідегі жұмысты бақылау (әкімшілік функция).

Жергілікті желімен жұмыс істеудің артықшылықтары

  • Ортақ ресурстарды көпқолданушылық режімінде пайдалану.
  • Бір ортақ принтерге бірнеше пайдаланушының қатар баспаға шығара алуы.
  • Пайдаланушылардың өзара ақпарат алмасуы және электрондық поштаны ұйымдастыру мүмкіндігі.
  • Сыртқы жадты тиімді пайдалану.
  • Коммуникациялық торап болған жағдайда, кез келген компьютерден жалпы желі ресурстарына шығу мүмкіндігі.
  • Оқу үдерісін жетілдіру үшін желілік ортаны пайдалану (жетекші компьютерден көрсету, кері байланыс).

Желінің архитектурасы: біррангылы және клиент–сервер

Біррангылы желі

Біррангылы желі — барлық компьютерлердің құқығы тең болып, ұқсас функциялар орындайтын жергілікті желі. Әдетте арнайы серверлік бағдарламалық жабдықтаманы қажет етпейді.

Клиент–сервер типті желі

Клиент–сервер желісі — екіден артық компьютерден тұратын жүйе: біреуі файл сервер, қалғандары жұмыс стансалары. Мұндай желіде желілік тақша, кабельдік қосылу және желіні басқаратын арнайы бағдарламалық жабдықтама қажет болуы мүмкін. Тиімді жұмыс үшін жүйелік әкім керек.

Сервер

Басқа компьютерлердегі пайдаланушылар сұранысына қызмет көрсететін компьютер немесе бағдарламалар жиынтығы. Бір компьютерде бірнеше сервер қызметі іске асуы мүмкін.

Файл сервер

«Клиент–сервер» желісінде ақпаратты сақтау мен ресурстарға қолжетімділікті ұйымдастыратын арнайы компьютер.

Жүйелік әкім

Пайдаланушыларға нұсқау беріп, ортақ деректерге қатынау режімін басқаратын және желінің жұмысына жауапты тұлға.

Топология және негізгі құрылғылар

Желілер топологиясы

Желілер топологиясы — компьютерлерді бір желіге қосу схемасы (желі конфигурациясы). Желіге қосылған әрбір компьютер торап деп аталады.

Шина

Бір торап жіберген деректерді барлық тораптар қабылдайды, бірақ тек адресат қана таниды.

Сақина

Деректер алмасуда маркер (token) қолданылатын тұйық құрылым.

Жұлдыз

Барлық компьютерлер активті ортаға (орталық құрылғыға) қосылады.

Ағаш / «Ақшақар»

Жұлдыз топологиясының тармақталған түрлері.

Модем және протокол

Модем

Аналогтық телефон желілері арқылы компьютерлер арасында цифрлық ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін құрылғы. Ақпаратты қабылдау үшін байланыстың қарсы жағында да модем болуы қажет.

Протокол

Құрылғылардың өзара байланысуын реттейтін ережелер жиынтығы. Желілік протокол — желідегі алмасуды ұйымдастыратын бағдарламалар мен ережелер кешені (желідегі «тіл»).

Компьютерлік желілердің жіктелуі

Компьютерлік желілерді территориялық қамтуы, топологиясы, қолданылатын бағдарламалық жабдықтамасы және архитектурасы бойынша жіктеуге болады.

Жергілікті желі

Қашықтық шамамен 10 км-ге дейін. Байланыс арнасы ретінде шиырылған жұп, коаксиальді кабель, оптикалық талшық, кейде радиоарна қолданылады.

Аймақтық желі

Тораптар арасы 10–1000 км. Көбіне телефон желілері пайдаланылады.

Дүниежүзілік желі

Тораптар арасы 10–15 мың км және одан да көп. Спутниктік арналар және басқа да магистральдық байланыс түрлері қолданылады.

Жергілікті желідегі ОЖ / желілік қызмет мысалдары

  • NetWare 4.1
  • Windows NT
  • Vines 6.0
  • OS/2 Warp
  • UNIX

Жергілікті желідегі жұмыс: «Желілік орта» және қолжетімділік

Тіркелу және атаулар

Жергілікті желідегі (мысалы, біррангылы) әр компьютерге сол желі аясында қайталанбайтын атау беріледі. Әр пайдаланушының да өз логині мен паролі болады. Windows 98 құрамындағы желілік құралдар қолданылғанда, жүйе жүктелгеннен кейін тіркелу терезесі ашылып, пайдаланушы желідегі аты мен паролін енгізеді.

Жалпы ресурстарға қатынау

Жалпы ресурстарға қатынау жұмыс үстеліндегі арнайы «Желілік орта» қапшығы арқылы жүзеге асады. Бұл қапшық біррангылы желі компьютерлерінің де, серверлік орта (мысалы, NetWare 4.1, Windows NT) ресурстарының да мазмұнын көрсете алады.

Компьютер ресурстарын ортақ ету қадамдары

  1. 1«Менің компьютерім» қапшығына кіріңіз.
  2. 2Ортақ еткіңіз келетін қапшықты немесе дискіні (C:, A:, B:, D:, E:) таңдаңыз.
  3. 3Тінтуірдің оң жақ батырмасымен контекстік мәзірді ашыңыз.
  4. 4«Қасиеттер» бөліміне кіріңіз.
  5. 5«Қатынау (Доступ)» бетбелгісін таңдаңыз.
  6. 6«Ортақ ресурс» режимін іске қосыңыз.
  7. 7Қатынау деңгейін таңдаңыз: «Тек оқу», «Толық», немесе «Парольмен анықталады».
  8. 8Егер «Парольмен анықталады» таңдалса, пароль енгізіңіз.
  9. 9Ортақ қатынауды тоқтату үшін «Жергілікті ресурс» режимін таңдаңыз.

Файлдарға басқа жолмен қатынау

Желілік ресурстарға «Бағыттаушы» арқылы немесе қолданбалардағы «Ашу/Жабу» терезелерінде «Желілік орта» қапшығын таңдап та шығуға болады. Әуелі компьютерді (аты бойынша), кейін қолжетімді қапшықтар мен дискілерді, соңында қажетті файлды таңдаңыз.

Сыныптың компьютерлік желісі: тапсырмалар

Практикалық жұмыс

Компьютерлік желі — бұл бағдарламалар, деректер, құжаттар және шалғай құрылғылар сияқты ресурстарды бірге қолдану үшін өзара байланыстырылған компьютерлер тобы.

  • Сыныбыңыздағы компьютерлердің жергілікті желіге біріктірілу схемасын салыңыз (мұғалімнің басқаруымен).
  • Егер жергілікті желі болмаса, компьютерді желіге қосудың мүмкін нұсқаларын ұсыныңыз.

Бақылау сұрақтары (қысқа жауап)

«Желілік орта» белгішесі қай жерде орналасады?

Жұмыс үстелінде.

Оны екі рет шертсе, не болады?

Жергілікті желіге қосылған компьютерлерді көрсететін қапшық ашылады.

Жұмыс тобы белгішесі қай жерде орналасады?

«Желілік орта» қапшығының терезесінде.

Оны екі рет шертсе, не ашылады?

Барлық жұмыс топтарын көрсететін терезе ашылады.

Дүниежүзілік желі ұғымы: бағдарлау тапсырмасы

Қандай компьютер топтары жергілікті желімен, ал қандай топтары дүниежүзілік желімен біріктірілетінін бағдаршалармен көрсетіңіз. Тапсырма өз бетімен орындауға ұсынылады.

Электрондық пошта және электрондық хабар

Электрондық пошта (E-mail) дегеніміз не?

Электрондық пошта — желі пайдаланушылары арасында ақпаратты жіберу және сақтау жүйесі; компьютер көмегімен әртүрлі форматтағы хабарларды, соның ішінде баспасөз хабарламаларын да жеткізу тәсілі.

Хабарды қалай жіберуге болады?

Электрондық хабарды (файл түріндегі хатты) жергілікті желі арқылы да, дүниежүзілік желі арқылы да жіберуге болады. Жергілікті желіде операциялық жүйенің құрамдас құралдары немесе қызметтері пайдаланылады, ал дүниежүзілік желіде арнайы бағдарламалық жабдықтама және электрондық хатпен жұмыс істеу ережелері қолданылады. Көп жағдайда қосымша аппараттық құрал ретінде модем қажет болады.

Электрондық хаттың құрылымы

  • Тақырыптық бөлік: жіберуші адресі, жіберу уақыты, хат тақырыбы, маңыздылығы.
  • Хат денесі: негізгі мәтін және жіберушінің қолтаңбасы.

Неліктен электрондық пошта ыңғайлы?

Электрондық хабарлармен алмасу кәдімгі поштаға қарағанда ыңғайлы: ол көбіне сенімді, арзанырақ және уақытты үнемдейді. Хабарды дайындау үшін арнайы бағдарламалар (мәтіндік редакторларға ұқсас құралдар) қолданылады, ал жіберу үдерісін әдетте басқа бағдарламалар орындайды — бұл қолданылатын желі түріне байланысты.

Internet-ке қосылу режимдері: On-line және Off-line

Internet-те жұмыс істеудің екі режимі бар: On-line және Off-line. Электрондық поштамен жұмыс істегенде жиі Off-line режимі қолданылады.

Off-line

Off-line — пайдаланушының хост-машинамен байланысып, поштаны және жаңалықтарды десте түрінде алып/жіберіп, кейін желіден ажырап жұмыс істеу режімі. Off-line режиміне қосылу әдетте тіркелуді (электрондық адрес пен пароль алу) және тиісті бағдарламалық жабдықтаманы орнатуды талап етеді.