Бүгінгі күн мұғалімнің біліктілігін арттыруды жалпы қоғамдық мәселе ретінде қарастыру қажеттігі туған кезең
Қазіргі таңда бастауыш сынып мұғалімдерінің кәсіби деңгейін жетілдіру — сапалы білімнің маңызды көзі. Бастауыш сынып мұғалімі өз кәсібін жоғары деңгейде атқарып қана қоймай, кәсіби дамуын алға жоспарлай алатын, өзгерістерге бейім, жауапкершілігі жоғары тұлға болуы тиіс. Сондықтан мұғалім үнемі ізденісте болып, білімін жаңартып отыруы қажет.
Маңызды қағида: мұғалім оқыту әдістерін кездейсоқ емес, оқушының қабілеті мен қабылдау деңгейіне сай саналы түрде таңдап қолдануы керек.
Үздіксіз ізденіс және заманауи оқыту тәсілдері
Мұғалім жаңаша оқытудың модульдік және рейтингтік жүйелерін, дамыта оқыту мен сын тұрғысынан ойлау технологияларын меңгеріп, оларды өз тәжірибесі арқылы іріктеп қолданғаны жөн. Бұл жерде басты мақсат — әдісті «қолдану» емес, оны нақты оқу жағдайына сай тиімді ұйымдастыру.
Психологиялық-педагогикалық мәдениет
Кәсіби шеберлік тек әдістемемен шектелмейді. Мұғалім психологиялық-педагогикалық білімін үнемі жетілдіріп, оны іс жүзінде сауатты қолдана білуі қажет. Оқушының кез келген сұрағына жауап беруге даяр болу — ұстаздың кәсіби жауапкершілігінің бір бөлігі.
Қарым-қатынас, ұжымдық жұмыс және тұлғалық даму
Бастауыш сынып мұғалімі ұжыммен және топпен бірлесе жұмыс істей алуы, басқару және кәсіби коммуникация тәсілдерін орынды қолдануы тиіс. Мұғалім оқушылармен қарым-қатынас тактикасын баланың жас ерекшелігі мен рухани өсуіне қарай өзгертіп, тәрбиелік ықпалын нәзік әрі жүйелі жүргізгені маңызды.
Топтық дағдылар
Оқушыларды топтық және ұжымдық жұмыстарға үйрету — ынтымақтастық пен жауапкершілікті қалыптастырады.
Жеке тұлғаға бағыт
Әр баланың жеке дамуына мән беру — бастауыш буындағы тәрбиенің өзегі.
Сонымен бірге мұғалім білім беру қызметінде кәсіби білім, білік және дағдыларды, мақсат қоя білуді игеруге қызығушылық танытып, субъектілік пен креативтілікті дамытуға ынталандыратын педагогикалық және әлеуметтік-психологиялық негіздерді меңгергені дұрыс.
Мұғалімнің тұлғалық үлгісі және этика
Мұғалімдікке кездейсоқ адамдар келмеуі керек: ұстаз мамандық атағына сай болуы тиіс. Мұғалім оқушыға өзін-өзі ұстауы, сөйлеуі, жүріс-тұрысы, киім киісі арқылы да үлгі болады. Бұл оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасуына жанама, бірақ өте ықпалды әсер етеді.
Сыйластық — тәрбиенің іргетасы
Оқушыларды сыйлау, олардың құқығын, ар-намысын және пікірін құрметтеу — әр ұстаздың міндеті. Оқушының қадір-қасиетін елемеген мұғалімге оқушы да сенім артпайды; мұндай ортада тәлім-тәрбие нәтижелі болмайды.
Мұғалімнің өз жұмысына немқұрайлы қарауы, істі үстірт орындауы оқушыға тікелей әсер етеді. Талап қоя білмейтін, оқу процесін ұйымдастыра алмаған мұғалім нақты нәтижеге қол жеткізе алмайды.
Қазіргі қоғам және педагогке қойылатын жаңа талаптар
Әлеуметтік-экономикалық өзгерістер қарқынды жүрген заманда білім беру жүйесінде педагогке қойылатын талаптың да күрделене түсуі заңды. Бұл, әсіресе, оқытудың түрлі әдістерін орынды қолдану, топтық жұмыс дағдыларын дамыту, әрекетке үйрету және нақты жағдайларды талдай білу қажеттілігімен байланысты.
- Оқытудың әртүрлі түрлері мен әдістерін тиімді үйлестіру
- Топтық жұмысты ұйымдастыру және дағды қалыптастыру
- Оқушыны әрекет арқылы үйрету, тәжірибемен бекіту
- Нақты ситуацияларды талдап, дұрыс қорытынды жасату
Мұғалім өз ісінің маманы болумен қатар, баланы жақсы көре білуі, оның көзқарасы мен пікірін сыйлауы, тыңдай білуі керек.
Балалар құқығы: мұғалім ұстанатын тұрақты бағдар
Әр ұстаз «Балалар құқығы туралы» заңды және тиісті Конвенция қағидаларын тұрақты түрде басшылыққа алуы шарт. Баланың құқығын құрметтеу оның құқықтық санасын көтеруге, құқықтық тәрбие беруге тікелей ықпал етеді.
Қазақстан құқықтық мемлекет құруды мақсат еткен жағдайда, баланың құқықтық түсінігін ерте қалыптастыру — қоғамның болашақта тәртіпті әрі тәрбиелі азаматтардан тұруына негіз болады.
Мұғалім тек пәнмен шектелмеуі керек
Қалыптасқан кейбір көзқарастарға қарамастан, мұғалім тек өз пәнінің аясында қалып қоймай, қоғамдағы өзгерістерге сергек қарап, жан-жақты талдау жасай алатын маман болуы тиіс. Саяси-экономикалық және құқықтық жағдайларды, әлеуметтік мәселелерді түсініп, оны оқушылармен жұмыс барысында сауатты байланыстыра алуы маңызды. Мұғалім оқушыларға қарағанда бір қадам алда болып, бағыт-бағдар бере алғанда ғана білім мен тәрбиедегі биік мақсаттарға жетеді.
Дәстүрлі модельдің шектеуі
«Мұғалім — жеткізуші, оқушы — қабылдаушы» деген біржақты ұстаным қазіргі бәсекелі ортада тиімді емес. Нарықтық бәсекелестік мектеп пен мұғалімге де ықпал етеді: білім сапасы, нәтижеге бағытталған жұмыс және құндылыққа негізделген тәрбие алдыңғы қатарға шығады.
Кәсіби құзырлылық және біліктілік ұғымы
Кәсіби құзырлылық — мұғалімнің біліктілігін арттыруы, қоғам алдындағы жауапкершілікті сезінуі, жоғары деңгейге үздіксіз ұмтылуы, жаңашылдықты қабылдап, қолдана білуі. Сонымен бірге адами құндылықтарға сай болып, сол құндылықтарды бала бойына сіңіре алуы.
Білім — өзгерісті басқаратын үдеріс
Білім адам сапаларының өзгеруін басқаратын үдеріс болғандықтан, ол педагогтың кәсіби қабілеттерін дамытуға бағытталады. Адамды өмір барысында өзгеруге әлеуеті бар ашық жүйе ретінде қарастырған жөн. Белгілі бір сала маманы ретінде адамға «маман» тұрғысынан қарау біліктілік ұғымын айқындайды.
Біліктілік — білімді меңгеру, тәжірибе жинақтау және құндылықты ұстану арқылы көрінетін жалпы қабілеттілік.
Бүгінгі күні мұғалімнің біліктілігін арттыруды жалпы қоғамдық мәселе ретінде қарастыру қажет. Өйткені білімді тереңдету, молайту, жетілдіру — жеке адамның ғана емес, қоғамның да сұранысы. Бұл тек мұғалімнің қызметтік табысына қатысты емес; мәселе әлдеқайда кең: мұғалім бүгінгі оқушыны ертеңгі елдің тірегі болуға дайындайды. Мұғалім мамандығының құндылығы да осында.
Қорытынды
Бастауыш сынып мұғалімінің кәсіби деңгейін жетілдіру — білім сапасын көтерудің ең сенімді жолы. Үздіксіз ізденіс, әдістемелік сауат, психологиялық-педагогикалық мәдениет, бала құқығын құрметтеу және қоғам өзгерістерін түсіне білу — қазіргі ұстаздың ажырамас талаптары.