Тапсырма тақтада
Сабақ тақырыбы: «Тіл табыса білейік»
Бұл сабақтың өзегі — адамдар арасындағы қарым-қатынасты талдау, өзіңді тану арқылы өзгені түсінуге ұмтылу және сыйластыққа негізделген мәдени диалог құру. Қазіргі қоғамда көзқарастардың құбылуы мен түрлі келеңсіз факторлар балалардың тәрбиесіне әсер етіп жатады. Сондықтан сабақты өмірлік жағдаяттар арқылы ой қорытып, мінез-құлыққа сын көзбен қарауға бағыттаймыз.
Сабақ мақсаты
- Адамдық қарым-қатынасты талдай отырып, өзін-өзі тану арқылы өзгені түсінудің және сыйластықпен араласудың маңызын ұғындыру.
- Құрбы-құрдас арасында жағымды қарым-қатынас орнатуға, бір-бірін сыйлауға, адал достыққа тәрбиелеу; айналаға тілеулестік пен ізгі ниетті дамыту.
- Тазалық, сенім, сыпайылық, әдептілік, жауапкершілік, сезімталдық, адалдық, қайырымдылық құндылықтарын нығайтып, өзара құрметке баулу.
Ұйымдастыру мәліметтері
- Сабақтың түрі
- Конструктор КТ
- Сабақтың әдісі
- Сұрақ–жауап
- Іске асыру жолдары
- Көрініс көрсету арқылы ой қорыту
- Күтілетін нәтиже
- Рухани-адамгершілік тәрбие арқылы сыйластыққа, бауырмалдыққа, татулыққа баулу
- Пәнаралық байланыс
- Өзін-өзі тану, әдебиет, құқық негіздері
- Көрнекілігі
- Мультимедиа аппараты, компьютер, слайдтар, бейнематериалдар
Негізгі ой: сыйластық — қатынастың діңгегі
Сыйластық тек «әдеп» ережелерімен шектелмейді. Ол — тыңдай білу, сабыр сақтау, өз сөзін дәл әрі жұмсақ жеткізу, өзгенің уақытын қадірлеу, жауапкершілік алу сияқты күнделікті дағдылардың жиынтығы. Сабақ осы дағдыларды шынайы сыныптық жағдайлар арқылы байқап, талдауға мүмкіндік береді.
Ұлы ойшылдардың тұжырымдары
Төмендегі нақылдар — қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруға бағыт беретін қысқа да нұсқа өлшемдер.
«Мадақтау шарап сияқты көңілді көтереді, бірақ сананы уламауы тиіс.»
«Қателесу әр адамға тән, бірақ ақымақ адам ғана өз қатесін мойындаудан бас тартады.»
«Көп сөйлегенде ұтылдым, ал үндемегенде — ұттым.»
«Әр адамда құдіретті күш бар, сондықтан адамдар бір-бірін сыйлауға тиіс.»
«Ешкім саған дос емес, ешкім саған қас емес, бірақ әр адам саған оқытушы.»
«Өте шыншыл бол, үйренгенді сүйе біл, өлімге дейін берік болып, жақсарған үстіне жақсара түс. Егер елге қауіп төніп тұрса — барма, ал бүлік шықса — тұрақтап қалма. Егер адамдар дұрыс жолмен жүрсе — әрқашан елдің көз алдында бол, ал жолдары дұрыс болмаса — жасырынып қал. Егер елде дұрыс бағыт болса — жарлы да елеусіз болудан қысыл, ал бағыты дұрыс болмаса — әйгілі де дәулетті болудан қысыл.»
«Адамның басшысы — ақыл, шолушысы — ой, жетекшісі — талап, қорғаушысы — сабыр, сынаушысы — халық, таусылмайтыны — арман, ең қымбаттысы — ар сақтау, бәрінен ардақтысы — өмір сүру, соның ішінде ең тәттісі — сыйластық.»
«Қыз ақылды ескермес — ана үлгісін көрмесе, ұл жарылқап ас бермес — әке үлгісін көрмесе.»
«Егер бізді біреу сыйламай қойса, біз оған қатты ренжиміз. Ал шындығында әр адамның ішінде өзін-өзі толық сыйламау сезімі де болады.»
«Әрқашан шындықты айт — сонда артық ештеңені есте сақтап жүрудің қажеті жоқ.»
«Адам — өз өмірінің қожасы. Сондықтан бағытын өзі айқындауы керек. Ол әр нәрсеге ұқыптылықпен қарап, жиған-тергенін орынсыз шашпай, кез келген адамға сырын ашпай, мақсат-мүддесін жақын достарымен ғана бөлісіп отыруы тиіс. Осындай өмір сүрген адамның ғана ар-ожданы таза болады.»
«Өмір сізге лимон сыйласа, сіз одан лимонад жасауға тырысыңыз. Өмір ащы дәмін тарттырса, оны тәтті дәмге айналдырыңыз.»
«Адамның ең осал тұсы — шыдамсыздығы, ең мықты артықшылығы — төзімділігі.»
Сабақ барысы: кіріспе сөз
Оқытушы: Бүгінгі сабағымыз ерекше. Ерекшелігі — сабақ барысында ой қозғап, әрқайсымыздың қарым-қатынас мәдениетімізге назар аударту. Мақсатымыз — құрбылар арасында жағымды байланыс орнату, бір-бірімізді сыйлау, адал дос болу, айналамыздағы адамдарға тілеулестік пен ізгі ниет таныту. Сондай-ақ тазалық, сенім, сыпайылық, әдептілік, жауапкершілік, сезімталдық, адалдық, қайырымдылық сияқты құндылықтарды күнделікті әрекетке айналдыру. Ал енді бастайық. Сәлеметсіздер ме, қонақтар! Бүгінгі тақырыбымыз — «Тіл табыса білейік».
Қазіргі таңда адамдардың өмірге көзқарасының өзгеруі және түрлі келеңсіз факторлардың орын алуы балалар тәрбиесіне кері әсер етуі мүмкін. Сол себепті біз сұраққа жауапты дайын «қағидадан» емес, өмірлік жағдаятты талдау арқылы іздейміз.
Жағдаяттар: оқиға арқылы ой қорыту
1-жағдаят: Математика сабағы үстінде
Сабыр мен тіл мәдениетіМатериал түсіндірілді. Оқушылар тапсырма орындап отыр: бірі өзі есеп шығарады, бірі қасындағысына түсіндіріп көмектеседі. Мұғалім түсінбеген оқушыға қайталап түсіндіру үстінде: «Маған келіңізші!» — деп оқушы қатты дауыстап шақырады.
— Апай! Қалай шешерімді білмей тұрмын, маған келіңізші! — деп шыдамсыз оқушы айқайлап жібереді.
Мұғалім: — Шыдашы. Қазір Ботаға түсіндірейін, саған да кезек келеді.
Жарты минуттан кейін: — Апай! — деген дауыс қайта естіледі. Жанындағы оқушылар оның сыныпта жалғыз емес екенін ескертеді.
Оқушы: — Маған сөйлемеңдер! — деп дөрекі жауап қайтарады.
Талдауға түрткі сұрақ: Бұл жерде мәселе тек «түсінбеуде» ме, әлде кезек күту, өз эмоциясын басқару және өзгені сыйлау дағдысының әлсіздігінде ме?
2-жағдаят: Биология сабағында
Жауапкершілік пен тыңдай білуМұғалім сабақ түсіндіріп, тапсырманы тақтаға жазып береді. Сол сәтте екі оқушы өзара сөйлесіп отырып, тапсырманың мәнін түсінбей қалады. Мұғалім: «Тапсырманы орындауға кірісіңдер» — дегенде ғана олар: «Түсінбедім» — дейді.
Мұғалім: — Мен сендерге үш рет түсіндірдім. Соңғы рет қайталаймын, тыңдаңдар. Бірақ екі оқушы кешегі демалысты талқылауын тоқтатпайды.
Сынып жұмысқа кіріскенде, әлгі екеуі қайтадан: — Апай, не істеу керек? — деп сұрайды.
Мұғалім: — Енді қайталамаймын. Тапсырма тақтада. Бірнеше рет түсіндірдім. Сендер тыңдамадыңдар.
Оқушы: — Онда қажеті жоқ, мен ештеңе істемеймін. — деп, қаламын жерге лақтырып, сабақ соңына дейін жұмыс істемейді.
Талдауға түрткі сұрақ: Тыңдамаудың салдары үшін кім жауап береді? Қиындық туған сәтте ренішке берілмей, мәселені қалай мәдени түрде шешуге болады?
Қорытынды ой
«Тіл табыса білу» — мінезді тәрбиелеудің, ортада өз орныңды табудың және өзгенің де шекарасы мен қадірін құрметтеудің көрінісі. Сыйластық бар жерде сабыр бар; сабыр бар жерде түсіністік пен татулық орнығады.
Сыйластық
Сөзің мен ісіңнің өлшемі
Жауапкершілік
Өз таңдауыңның салдарын түсіну
Төзімділік
Қиын сәтте мәдени қалпыңды сақтау