Қазақша рефераттар

Құстың бәрі сұңқар болмас, Аттың бәрі тұлпар болмас

Аңшылық, саятшылық туралы мақал-мәтелдер

Қазақ дүниетанымында саятшылық — тек кәсіп емес, мінез бен тәртіпке, көзқарас пен жауапкершілікке баулитын өнер. Төмендегі мақал-мәтелдер қыранның бабы, саятшының тәжірибесі, олжа мен еңбек, ниет пен нәтиже сияқты ұғымдарды ықшам да нұсқа жеткізеді.

Қыран мен құсбегінің қадірі

Құсбегінің келісімі мен қыранының бабына қарай, мүмкін еместей көрінген істің өзі орындалатыны айтылады. Мұнда тәжірибе, үйлесім және бап ұғымдары алдыңғы орынға шығады.

  • Құсбегісі келіссе, күйкентай құс та қаз алар.
  • Саятшының сұңқары салған жерден іледі.
  • Тауындағы түлкіні бабындағы бүркіт қана алады.

Еңбек пен олжа: нәтиженің өлшемі

Бұл топтағы нақылдар олжаның да, абыройдың да оңай келмейтінін, әр істің өз бағасы барын еске салады. Кейде салыстыру арқылы құстың мінезі мен саяттың қиындығы да бейнеленеді.

Ителгі салған ет жейді, атының етін ит жейді.

Қаршыға қанжыға қызартады, ителгі етек былғайды.

Қаршыға салғанның қанжығасы тоқ, ителгі салғанның етегі боқ.

Қаршыға қаз алса, ителгі етек қабады.

Қиындық, қия және тағдыр

Қия — биіктік қана емес, тәуекел мен тартыстың кеңістігі. Қыранның ғұмыры, қауіптің салмағы, батылдықтың құны осындай бейнелі тіркестермен берілген.

  • Қиядағы қызыл түлкіні қияннан соққан бүркіт алады.
  • Қыран қияда өледі.
  • Ажалдан қарға бүркітпен ойнайды.

Көру, қиял және таным

Кей мақалдарда қыран — қырағылықтың, ал жылан — жасырынды аңдаудың нышаны. Мұнда адамның ойы мен мүмкіндігі, көрегендік пен аңғарымпаздық қатар салыстырылады.

Қыран жүйрік пе, қиял жүйрік пе?

Қиялдағыны қыран ғана көреді, ұядағыны жылан ғана көреді.

Қолмен бергенге құс тоймас.

Тәртіп, мінез және өлшем

Адам мен жануарға қатысты баптау, бағу, баға беру — бәрі де өлшемге сүйенеді. Ат пен құсқа қатысты нақылдар шеберліктің белгісін ұсақ детальдан тануды меңзейді.

  • Ит иесі үшін алады, бүркіт жемі үшін алады.

  • Ат бегі — аттың тұяғына қарар, құс бегі — құстың қияғына қарар.

  • Құс бағу да — бір қызық, құс салу да — бір қызық.

  • Топтанып ұшқан торғайға тұрымтай да бата алмас.

Талас, теңеу және табиғи заңдылық

Кейде тартыс үлкендердің арасында жүргенімен, ұтылатын әлсіз болады; кейде әркімнің өз орны, өз жаратылысы бар. Бұл ойлар құс пен атқа қатысты теңеулер арқылы бекітіледі.

Екі сұңқар таласса, бір қарғаға жем түсер.

Құстың бәрі сұңқар болмас, аттың бәрі тұлпар болмас.

Сұңқар орманға тартар, тұлпар қорғанға тартар.