Қыран тобының тапсырмасы экранда
«Тілім менің» интеллектуалдық сайысы
Бұл сайыстың негізгі мақсаты — оқушыларға жан-жақты білім бере отырып, теориялық білімдерін іс жүзінде тексеру; өткен тақырыптар бойынша алған білімдерін қайталау және бекіту. Түрлі тапсырмалар арқылы танымдық қабілеттерін дамыту, туған тілдің қадір-қасиетін ұғындыру, тілге, Отанға және туған жерге деген сүйіспеншілікті арттыру көзделеді.
Дайындық
- Тіл туралы аудиожазбаны тыңдау.
- Қатысушы топтармен және әділқазылар алқасымен танысу.
Жүргізушінің кіріспе сөзі
Қазақ тілі — қазақ халқының ана тілі. Ол сан ғасырлық даму барысында халқымен бірге жасасып, талай кезеңді бастан өткерді. «Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады», — деп Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, ата-бабамыз аманаттап кеткен қасиетті тілімізді жоғалтпай, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу — біздің міндетіміз.
Ендеше, тіліміздің алтын қойнауына тағы бір мәрте бірге үңіліп, сайысымызды бастайық!
Қатысушы топтар
- Қыран тобы
- Сұңқар тобы
Сайысты бастау тәртібі
Қай топ бірінші бастайтынын анықтау үшін ортақ сауал қойылады. Бірінші болып дұрыс жауап берген топ сайысты бастайды.
Ортақ сауалдар
Сұрақ: Қазақ тілі қай тілдер тобына жатады?
Жауап: Түркі тілдерінің ішіндегі қыпшақ тобына жатады.
Сұрақ: Қазіргі қазақ тілінде неше дыбыс бар?
Жауап: 37 дыбыс.
Сайыс кезеңдері
I айналым — Тұрақты сөз тіркестері
Тапсырма: тұрақты сөз тіркестерін сәйкестендіру. Қатысушылар кезекпен жауап береді. Қыран тобының тапсырмасы экранда көрсетіледі.
II айналым — Дыбыстау, көнерген сөздер, әдебиет теориясы
1) «Әдемі сөздер» — дұрыс айтылуын тексеру
Дұрыс жауап: 1 ұпайАйтылған сөздерді әріпке бөліп, тізбектей тез әрі қатесіз айтып шығу керек.
Қыран тобы
- жиенқұрық
- кемпірқосақ
- ұшқыш
Сұңқар тобы
- жерұйық
- үйірме
- сүңгуір
2) «Көнерген сөздер» — бір-біріне жасырын сұрақ
Дұрыс жауап: 2 ұпайӘр топ қарсыласына екі көнерген сөз жасыра алады. Төменде үлгі сұрақтар мен жауаптар берілген.
Сұрақ: Атсейіс деп кімді атаған?
Жауап: Ежелгі түркілерде ат баптайтын адам.
Сұрақ: Қалықпан дегеніміз не?
Жауап: Қарақұс тектес құс.
Сұрақ: Адалбақан дегеніміз не?
Жауап: Киім ілгіш.
Сұрақ: Жуалдыз деген не?
Жауап: Үлкен ине.
3) Әдебиет теориясы — қысқа сұрақтар
Дұрыс жауап: 2 ұпайСұрақ: Затты тура мағынада емес, ауыспалы мағынамен салыстырып айту әдебиетте қалай аталады?
Жауап: Теңеу.
Сұрақ: Оқиғаны мысқыл түрінде жазып, аң-құс, хайуанат немесе өсімдік арқылы адам бойындағы мінді әжуалайтын шығарма қалай аталады?
Жауап: Мысал.
Сұрақ: Сюжетті, оқиғалы, көлемді өлең түріндегі шығарма қалай аталады?
Жауап: Поэма.
Сұрақ: Ақынның халқына, келер ұрпағына арнаған даналық жыры қалай аталады?
Жауап: Терме.
III айналым — Сөз құрастыру және киножұмбақ
1) Әріптерден мағыналы сөз құрастыру
Қыран тобына берілген сөз
БАЛДЫРҒАН
Сұңқар тобына берілген сөз
АЛАСАПЫРАН
2) Киножұмбақ
Экранда көрсетілген фильмді және режиссерін атаңыз.
-
Фильм: «Жау жүрек мың бала»
Режиссер: Ақан Сатаев
-
Фильм: «Көшпенділер»
Режиссер: Талғат Теменов
IV айналым — Мақал-мәтел және жұмбақ
1) Мақалдың жалғасын табу
Дұрыс жауап: 1 ұпайЕгер топ дұрыс жауап бере алмаса, жанкүйерлер көмектесе алады.
Қыран тобы
- Диірменде туған тышқан — дүрсілден қорықпас.
- Ат аяғынан семірер — адам құлағынан семірер.
- Кісі қатесіз болмас — көл бақасыз болмас.
- Болған кісі «болдым» демес — «болдым» десе, болғаны емес.
- Жыланның уы тісінде — адамның уы тілінде.
Сұңқар тобы
- Еменнің иілгені — сынғаны, жігіттің екі сөйлегені — өлгені.
- Ақылды адам айтқызбай біледі, ақ сұңқар қаққызбай іледі.
- Мал басынан байланады — адам тілінен байланады.
- Ел қазынасы — көне көз, тіл қазынасы — ескі сөз.
- Тау мен тасты су бұзар — адамзатты сөз бұзар.
2) Жұмбақ жарысы
Дұрыс жауап: 2 ұпайЕкі топ мүшелері бір-біріне жұмбақ жасырып жарысады. Әр топқа үш жұмбаққа дейін қоюға рұқсат беріледі.
Жердің жүзін шарлайсың, онсыз еш жерге бармайсың. Көлікпен де, жаяу да саралайсың, таңдайсың.
Жауабы: Жол
Көп болса алыстайсың, мезетпен қашықтайсың. Асықсаң аз болады — табарсың мұны қайсысың?
Жауабы: Уақыт
Көзге ілінбейді, жұтсаң білінбейді.
Жауабы: Ауа
Аяқсыз жетіп барады, қолсыз есік қағады.
Жауабы: Жел
Ескерту
Материал соңындағы «жүктеу» белгісі — құжаттың бастапқы нұсқасында болған қызметтік тіркес. Қажет болса, сайыс сценарийін бөлек файл ретінде рәсімдеп, таратуға болады.