Ғани сөзі
Ғаниға арналған тәрбие сағатының өзегі
Армысыздар, ардақты ұстаздар, құрметті қонақтар, оқушылар! Бүгінгі «Жүрегін жұмыр жердің дүрсілдеткен» атты тәрбие сағатымыз қазақтың біртуар ұлы перзенті — Ғани Мұратбаевтың өмірі мен өнегесіне арналады.
Өлең жолдары
Тұман еді… Түн еді, ертең еді…
Түнек еді, өскенге дерт — өлеңі…
Өзгертті де дүние ел шеменін,
Өр сапарға шақырды ерте мені.
Қысқа ғұмыр, ұзақ жаңғырық
Жасынның жарқ еткеніндей ғана ғұмыр кешкен Ғани жиырма үшке де толмай, өмірден өтті. Бірақ ол күлімсірей жүріп-ақ ХХ ғасыр табалдырығын аттап, өз дәуірінің үніне, өз буынының үмітіне айналды.
Ғани — ғұмыр
Қысқа өмірдің ішінде мағыналы із қалдырудың үлгісі.
Ғани — ғасыр
Уақытпен бірге тыныстап, заманның күрделі сұрақтарына жауап іздеген тұлға.
Туған жердің тынысы: 1902 жыл, Қазалы
Бұл қуаныш 1902 жылдың 3 маусымында болған еді. Қасиетті Қазалының киелі топырағында Ғани дүниеге келді. Ол кезде ешкім де бұл нәрестенің шығыстың болашақ жалынды ұланы боларын сезе қоймаған.
Халқымның қадірлі ұлы — Ғани еді,
Анадан адал туған алып еді.
Шығыстың жарқыраған шолпанындай,
Жігері лаулап жанған жалын еді.
Білімге бет бұрыс: алғашқы мектеп
1911 жылы анасы Бәтима Ғаниды Қазалыдағы орыс-түзем мектебіне оқуға берді. Қаршадайынан-ақ оның бойындағы жігер-күш пен ақыл-парасат айналасына әсер етті. Мектепте жүргенде-ақ уезд басшыларының көзіне түсіп, 1917 жылдың күзінде — он бес жасқа енді ілінген шақта — Революциялық кеңестің құрамына алынды.
Маңызды дерек
Жас Ғанидың қоғамдық іске ерте араласуы — оның мінезіндегі табандылық пен заманды терең түсінуінің белгісі.
Ташкент кезеңі: қызмет пен қамқорлық
1918 жылы Ғани Орта Азиядағы оқу-білім мен мәдениеттің ордасы — Ташкентке келеді. Осы кезеңнен бастап оның қоғамдық-саяси қызметі айқын қалыптасты: Қазақ институты жастарының комсомол ұйымын ашты, қаңғып жүрген, ұрлыққа немесе қайыр сұрауға мәжбүр болған жетім балаларды жинап, интернаттарға орналастыруға ұйытқы болды.
Ілияс Жансүгіровтің бағасы
Жинауға жалпы жасты «жаман-жұман»,
Жұртыңнан арылтуға ауыр тұман,
Жасыған жас жұртыңа көсем болып,
Майданға түсіп едің, Ғани ұлан.
Өсу жолы
Бар-жоғы жеті жыл ішінде қатардағы комсомол мүшесінен Түркістан жастарының жетекшілігіне дейін көтерілді.
Балаларға жанашырлық
Ташкенттегі жетім балалар үшін ұйымдастырылған №14 интернаттың директоры болып, нақты іспен нәтижеге жетті.
Қоғамдық қызмет белестері
Ғани Мұратбаевтың қызметі Түркістан өлкесімен ғана шектелмеді. Ол түрлі деңгейдегі жастар ұйымдарын құрып, басқарды, баспасөзді ұйымдастырып, өңірлік және халықаралық құрылымдарда еңбек етті.
Хронология
-
1919 — Коммунистік жастар ұйымына мүше болып қабылданып, училище комсомолдарының хатшысы болып сайланды.
-
1920 — Түркістан комсомолының 3-съезінде ОК мүшелігіне сайланып, қазақ-қырғыз жастары бюросын басқарды.
-
1921 — Самарқан өлкелік комитетінде, кейін Түркістан Республикасы комсомол ұйымы ОК-нің бірінші хатшысы қызметін атқарды.
-
1921 — 22 наурызда Ташкентте «Жас Алаш» газетін ұйымдастырып, тұңғыш редакторы болды.
-
1922–1924 — РКЖО ОК мүшесі, Коммунистік Жастар одағының Орта Азия бюросының алғашқы төрағасы болып сайланды.
-
1924–1925 — РЛКЖО ОК бюросының мүшесі, Коммунистік Жастар Интернационалының Шығыс елдері жастары арасындағы жұмыс бөлімін басқарды.
Естелік пен құрмет
- Хорезм республикасының Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
- Қазалы қаласында мемориалдық музей ашылған.
- «Біздің Ғани» көркем фильмі және «Осындай қысқа ғұмыр» деректі фильмі түсірілген.
Қазалыға оралу: жастарға үндеу
1923 жылы Ғани Қазалыға келгенде, 23 наурыз күні өтіп жатқан жастар конференциясына қатысып, сөз сөйледі. Ол комсомол жастары мен оқушылардың бұқара халық арасында сауатсыздықты жою, клубтар ашу, көшпелі ауылдарды қамқорлыққа алу бағытындағы жұмыстарының мәнін түсіндірді.
Бақытжанмен тағдыр тоғысы
1924 жылғы 16 қазанда Ғани мен Бақытжан некелесті. Заңды неке №64 жазбамен Қазалы қаласында тіркелген. Қайтпас қайсар мінезді жігіттің жары болған Бақытжанның естелігі — сол дәуірдің шынайы тынысын жеткізеді.
Бақытжанның естелігінен
«Мен елден ерекше көрікті де болдым деп айта алмаймын, білім де ала қоймадым. Шамасы, жастар жиналған жерде өткір пікір айтып көзге түссем керек. Мәжілістен соң өзі келді. Әңгімеміз бірден жарасты. Ұзамай отау құрамыз деген ниетін аңғартты. Күзде Қазалыда той жасадық. Бір-екі ай тұрған соң Мәскеуге кеттік. Ғаниды сол кезде-ақ ауру айналдырып жүрген екен…»
Емдеуші дәрігерінің «бір жылдай осында қал» деген өтінішіне қарамастан, Ғани ел ісінен қол үзбеді.
Мәңгілік сапар: 1925 жыл
1925 жылдың 15 сәуірінде асқынған өкпе дерті жас Ғаниды мәңгілік сапарға аттандырды. Бұл қайғы қазақ жұртына ғана емес, күллі Шығыс халқына ауыр тиді. Мәскеу тұрғындары Ғаниды үш күн аза тұтты, құрметті қарауыл қойылды. Ол Мәскеу орталығындағы Ваганьков зиратына жерленді.
Ескерткіш
1978 жылы бейіт басына Қазақстан Жастар Одағы ескерткіш орнатты. Бұл — кейінгі буынның тағзымы, ұрпақ жадының белгісі.
Тұлға тағылымы: не қалдырды?
Ғани небәрі 23 жыл өмір сүрсе де, соңына рухани мол мұра қалдырды. Оның от-жалынға оранған қайрат-жігері, көрегендігі мен іскерлігі, ұйымдастырушылық қабілеті, шешендігі, табандылығы, әділдігі, адалдығы, шыншылдығы және әлсіздерге қамқорлығы — ұрпаққа өнеге.
Қайтейін, қайран Ғани, қыршын кеткен…
Жүрегін жұмыр жердің дүрсілдеткен.
Қазақы қараша үйден көтеріліп,
Жарқырап жұлдыз болып тұрсын көктен.
Үндеу
Сендер де өз заманыңның жалынды күрескері, тәуелсіз еліміздің тірегі, қайтпас қайсар қорғаушы күші боласыңдар деп сенемін.
Орындалды арман еткен тілегі,
Жалын атқан Қазалының түлегі.
Жүз онда да тоқтамастан соғып тұр,
Жиырма үштегі жас Ғанидың жүрегі.
Қосымша
Толық нұсқасын жүктеу (құжат/сілтеме мектеп қоры арқылы беріледі).
Жүктеу