Ауа - өмір тынысы
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Бекарыстан би ауылы • №24 орта мектеп • Бастауыш сынып мұғалімі: Мамбетжанова Бақыткүл Алдоңғарқызы
Табиғат – туған анамыз!
Табиғат — адам өмірінің тірегі. Оның тынысы кең, тілі бай; ауасы — шипа, тұнығы — мөлдір. Бірде бұлбұлдай сайрап, бірде адамдай сөйлейтіндей көрінетін осы ғажайып әлемді сақтау — баршамызға ортақ аманат.
Мақсаты
- Оқушылардың табиғат туралы білімін толықтыру, дүниетанымын кеңейту.
- Табиғатты қорғау — әр адамның міндеті екенін ұғындыру.
- Экологиялық білімі мен мәдениеті жоғары, адамгершілігі мол, ізгілікті ұрпақ тәрбиелеу.
Табиғат туралы ой
Қазақ халқы ежелден табиғаттың тылсымын танып-біліп, оның ыстығына күйіп, суығына төзген. Ата-бабаларымыз табиғатқа құрметті мақал-мәтелмен, өсиетпен, тыйым сөздермен бекітіп, кейінгі ұрпаққа бағыт-бағдар қалдырған.
Негізгі ой: Табиғатты аялау — тек тәрбие емес, өмір сүру мәдениеті.
Мақал-мәтелдер: табиғатқа тағзым
Табиғат пен жан-жануарға қатысты мақал-мәтелдер халықтың экологиялық танымын айқын көрсетеді. Мына нақылдар — соның дәлелі:
Сулы жер — нулы жер.
Бұлақ көрсең, көзін аш.
Су жүрген жер — береке, ел жүрген жер — мереке.
Қыстағы қар, жаздағы жаңбыр — жерге жауған нұр.
Аққу құссыз — көл жетім, айтылмаған сөз — жетім.
Бұлбұлға бау жақсы, кекілікке тау жақсы.
Ауа — өмір тынысы.
Судың да сұрауы бар.
Жер — қазына, су — гауһар.
Тыйым сөздер: табиғатты қорғаудың ережесі
Халық тыйымдары — табиғатты бүлдірмеуге шақыратын қысқа да нұсқа қағидалар. Олар бүгінгі экологиялық тәрбие үшін де өзекті.
Суға түкірме.
Суды лайлама.
Су ішетін құдыққа түкірме.
Бұлақты былғама.
Көкті жұлма.
Орманды өртеме.
Жалғыз ағашты кеспе.
Құмырсқаның илеуін бұзба.
Өрмекшіні өлтірме.
Аққуды атпа.
Түйін: Құсқа аяз қатер емес, аштық қатер.
Жұмбақтар: құстар әлемі
Жұмбақ — баланың ойлауын ұштайтын, табиғатты тануға жетелейтін көркем құрал. Төмендегі жұмбақтардың жауабын табу арқылы құстарды жақынырақ тани түсеміз.
1) Қызығып әр адам, ұстап ап даладан. Жүніңді жұлып ап, бесікке қадаған. Бұл қай құс?
Жауабы: үкі
2) Қашаудай мықты тұмсығым, бәске тігем — бұл шыным. Құрт-қоңыз, шыбын аулап жарысам, орман дәрігері болып табылам.
Жауабы: тоқылдақ
3) Түсі қара мақпалдай, төсі ақ сыр жаққандай. Ұшса оқтай зулайды, көктен жұлдыз аққандай.
Жауабы: қарлығаш
4) Биікке салған ағаш үй — сол оның мекені. Жаздай сайран салып ап, қыста алыс кетеді.
Жауабы: қараторғай
Қорытынды: табиғаттың шипасы және аманаты
Адамзат табиғаттың сырын әрдайым бақылап, оның емдік қасиетін де байқаған. Халық медицинасында кейбір табиғи өнімдер түрлі дертке дауа ретінде қолданылған: мысалы, борсық майы өкпе ауруына, ит майы суық тигенде, ал «ағауыз» деп аталатын жараға кейбір емдер пайдаланылған.
Жер Ана мен өз анаң — егіз екен,
Мейірімдері мейлінше теңіз екен.
Анам туды, Жер-Ана жетілдірді,
Осыны өзім өмірге негіз етем.