Абдуллаһ хазірет
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Оқу орны
Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Аққұм бекеті. Негізгі білім беретін №221 Аққұм мектебі.
Педагог-психолог
Сейітова Гүлзада Пернебековна
Пән / Сынып
Өзін-өзі тану, 5-сынып
Тақырып
Кеңпейілділік пен жомарттық
Мақсаты
Оқушыларға жомарттық пен кеңпейілділік ұғымдарының құндылығын түсіндіру.
Міндеттері
- Жомарттық пен кеңпейілділіктің адам өміріндегі маңызын ұғындыру.
- Өзара сыйластық пен жарасымды қарым-қатынас дағдыларын дамыту.
- Қайырымдылыққа, қамқорлыққа, кеңпейілділік пен жомарттыққа тәрбиелеу.
Әдістер
Түсіндіру, сұрақ-жауап, пікірлесу, жағдаяттарды талдау.
Ресурстар
Оқулықтар, плакаттар, топтамалар, интерактивті тақта, «алтын сандық».
Сабақтың барысы
1) Тыныштық сәті: «Шаттық шеңбері»
Мұғалім балаларды шаттық шеңберіне шақырады: оң алақанды аспанға, сол алақанды жерге қаратып, көршінің алақанымен түйістіреді. Осылайша, бірлік пен жылулық сезімі қалыптасады. Оқушылар жер мен күннен қуат алғандай елестетіп, бойларына мейірімділік, қамқорлық, сыйластық, кеңпейілділік, жомарттық сияқты асыл қасиеттер дариды деп ой түйеді.
Бірге айтылатын өлең
Күннен шуақ аламыз,
Жерден қуат аламыз.
Бейбіт күнде шат күлген,
Біз бақытты баламыз.
Соңында «алған қуат-күшті жүрекке қысып», жылы сезімді ішкі әлемде сақтауға бағыт береді.
2) Топқа бөлу: «Екі патшалық» ойыны
Ертеде Кеңпейілділік пен Жомарттық атты екі патшалық болыпты. Әр патшалықта топбасшы, хатшы, баяндамашы, уақыт сақшысы сияқты уәзірлер бар.
Бір күні қатты дауыл соғып, адамдар тілсіз қалыпты. Оқушылар кеспе қағаздарды алып, сөйлемей-ақ өз «патшалығының» адамдарын ыммен немесе басқа тәсілмен табуы керек. Осылай топқа бірігіп, өз орындарына жайғасады.
3) Үй тапсырмасы: ертегімен жұмыс
«Жомарттық» — қырғыз халық ертегісі. Мәтінді оқып, мазмұнымен танысу.
Талқылау сұрақтары
- Патша уәзірлерін қалай сынады?
- Жомарттық жасаған баланы қалай сипаттар едіңдер?
- «Жомарттық малмен бола ма, әлде пейілмен бола ма?» деген ойды қалай түсінесіңдер?
- Жомарт болу үшін адам бойында қандай қасиеттер болуы керек?
Негізгі ой
Жақсылықты жария етпей, риясыз жасау маңызды. Жомарт болу үшін мол дәулет шарт емес: жомарттық — малмен емес, пейілмен.
4) Бірлесейік, шешейік: топтық жұмыс
«Жомарттық» тобы
Мәтінді оқып, жомарттыққа қатысты жолдарды тауып, көзқарас – себеп – мысал – жалпылау үлгісімен талдау.
Мәтін: «Саятшы Ораз» (С. Мұқанов)
Есте қаларлық бұл кісі сол бір қыста біздің отбасының күнкөрісіне көп көмектесті. Әкем ауырғандықтан еңбекке жарамайтын. Біз көшіп келгенде, үйімізді Саятшы Ораздың үйіне көрші етіп тіктік. Ораз — мерген әрі құсбегі. Қыста бүркіт салып, жазда қаршыға мен тұйғын ілуді үзбеген, тіпті ителгіні де қайырып салған екен. Тапқан олжасын үлестіріп, елді асырайтын. Қасындағы балаларға да олжасын бөліп беріп, құр қалғанына ертеңгі несібесінен бөліп отыратын. Қысылтаяң кезде қол ұшын беруі, тапқанымен жұртты асырауы — оның адамгершілігін асқақтата түскендей еді.
Сұрақ: Сен осындай жомарттық көрсете алар ма едің?
«Кеңпейілділік» тобы
Мәтінді оқып, көзқарас – себеп – мысал – жалпылау үлгісімен талдау.
Мәтін: «Нағыз жомарттық» (аңыз)
Бірде өте бай әрі жомарт хазіреті Абдуллаһ бин Жағфари Тайяр құрма бағының жанынан өтіп бара жатады. Бақшада жұмыс істеп жүрген қара нәсілді құлға үш мезгілдік тамақ әкелінеді. Сол сәтте күшік жүгіріп келіп, құлдың қасына тоқтайды. Құл тамағының бір бөлігін күшікке береді — күшік дереу жеп қояды. Екінші бөлігін де, кейін үшінші бөлігін де береді.
Мұны көрген Абдуллаһ құлдан сұрайды: «Неге өзің аш бола тұра, үш мезгіл тамағыңның бәрін күшікке бердің?» Құл: «Бұл күшік алыс жерден келген, қатты аш. Несібесін іздеп жүр», — дейді. «Ал өзің не жейсің?» дегенде, «Аш жүріп, сабыр сақтаймын», — деп жауап береді.
Абдуллаһ әсерленіп: «Халық мені жомарт деп біледі, ал мына құлдың жомарттығы менікінен де биік», — дейді. Ол құрма бағын да, құлды да қожайынынан сатып алып, құлды азат етеді. Құрма бағын ішіндегісімен бірге құлға сыйға тартады.
Біреулер: «Сен енді одан да жомарт болдың», — дегенде, Абдуллаһ: «Өкінішке қарай, олай емес. Ол барын берді, ал мен өзімдегінің аз ғана бөлігін бердім», — деп жауап берген екен.
Сұрақтар
- Неліктен хазіреті Абдуллаһ құлдың жомарттығын жоғары санады?
- Өмірде жомарт адамдарды кездестірдіңдер ме?
Түйін
Сезімталдық пен қамқорлық — адамды риясыз бөлісуге жетелейді. Ал зәру жанға қол ұшын беру — кеңпейілділіктің айқын белгісі.
5) Жұптасайық: жағдаяттарды шешу
Оқушылар жұптасып, төмендегі жағдаяттарды оқиды және шешу жолдарын ұсынады. Мақсат — кеңпейілділік пен жомарттықты күнделікті өмірде қолдану.
1-жағдаят
Күтпеген жерден лотореядан 1 000 000 теңге ұтып алдың. Оны қалай жұмсар едің?
2-жағдаят
Ымыртта танымайтын адам келіп, қонатын жері жоқ екенін айтады. Үйде қаладағы туыстарың қонақта. Анаң «үйде адам көп» деп қондырғысы келмейді. Не істейсің?
3-жағдаят
Автобуста өзіңмен шамалас қыздың ақшасы таусылып қалып, билет тексерушіден «барар жеріме дейін алып кетіңізші» деп өтініп тұрғанын көрдің. Тексеруші көнбейді. Бұл кезде не істер едің?
4-жағдаят
Қаладағы апаңның үйіне бардың. Дүкеннен нан әкелуге жұмсады. Қайтар жолда 5–6 жастағы жылап тұрған, адасып қалған сияқты қызды кездестірдің. Көмек бересің бе? Қалай?
5-жағдаят
Жанна — ақкөңіл, сабақты жақсы оқиды, бәріне көмектеседі. Бір күні ауырып, сабақтан қалып қояды. Ал досы Нұргүл оған көмектесуді ойламайды. Сен не істер едің?
6) «Жанды анкета»: жеке жұмыс
- Бүгінгі сабақ саған ұнады ма?
- Сабақта не ұнамады?
- Қандай әсер алдың? Нені түйдің?
7) Қорытынды түйіндеме
Зәру адамға қол ұшын беру — кеңпейілділіктің белгісі.
Жаны жомарт, қолы ашық адам кез келген ортада сыйлы болады.
Біреуге жақсылық жасасаң, оны міндет етпе.
Әрбір жақсы ой мен ізгі іс өзіңе жақсылық болып қайтады.
Айналаңа игі іс жасасаң, жаның жай тауып, өзің де қуанышқа бөленесің.
Үй тапсырмасы
Кеңпейілділік пен жомарттық танытып жүрген азаматтар туралы мәлімет жинастыру. Олардың суреттерінен коллаж жасап келу.
8) Соңғы тыныштық сәті: «Алтын сандық»
Сабақта көрініс тапқан жақсы қасиеттер жүректе сақталып, іс жүзінде жалғасын табуына тілек айтылады: жақсы ой ойлау, жақсы сөз сөйлеу, жақсы іс жасау.
Символдық аяқтау
Мұғалім «алтын сандықты» алып келіп, «ішінен кеңпейіл, жомарт адамның бейнесін көресіңдер» дейді. Сандық ашылғанда оның ішінде айна болады. Оқушылар өз бейнесіне қарап, күлімдеп, сабақты көтеріңкі көңіл күймен аяқтайды.