Сәлменнің айбары
Сабақ тақырыбы мен бағыты
Тақырып
Мұхтар Әуезовтің «Қараш–Қараш оқиғасы» хикаяты
Типі
Жаңа білімді меңгерту
Түрі
Дебат сабағы
Сабақтың мақсаттары
1) Танымдық мақсат
М. Әуезов шығармашылығымен таныстыру; хикаят мазмұнын ұғындыру арқылы Бақтығұлдың іс-әрекетіне екі түрлі көзқараспен баға беруге жетелеу.
2) Дамытушылық мақсат
Түсініп оқу, сын тұрғысынан ойлау, өз пікірін дәлелдеп қорғай білу дағдыларын қалыптастыру.
3) Тәрбиелік мақсат
Ақыл-ой мен адамгершілік тәрбиесін беру; имандылыққа, әдептілікке және жақсы қасиеттерге баулу.
Әдістер мен ресурстар
Қолданылатын әдістер
- Сұрақ-жауап, пікірталас, ой қозғау
- Сөздікпен жұмыс, іздендіру
- Топтастыру, мәтінмен жұмыс, дебат форматы
Көрнекілік пен материалдар
- М. Әуезовтің портреті
- Шығармалар жинағы, бүктемелер
- Тірек сөздер, сызбалар
Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Үй тапсырмасын тексеру.
- 2 Мұғалімнің кіріспе сөзі: көркем шығарманың тууына өмір шындығы негіз болады. Жазушы өзі қызықтырған оқиғаны жан-жақты зерттеп, саралап, содан кейін ғана шығарма жазуға кіріседі.
- 3 Сөзжұмбақ шешу: жауап ретінде «М. Әуезов» есімі шығады. Одан кейін «М. Әуезов кім?» сұрағына топтастыру арқылы жауап беріледі.
М. Әуезов туралы түйін
Мұхтар Әуезов — ұлы жазушы, ғалым, қоғам қайраткері, әдебиет тарихшысы, драматург және зерттеуші; сөзге шешен, іскер, тапқыр тұлға.
Жазушы шығармаларына шолу
Сабақ барысында М. Әуезовтің бірқатар көрнекті еңбектеріне қысқаша тоқталып, «Қараш–Қараш оқиғасы» хикаятына назар аударылады.
«Қараш–Қараш оқиғасы»: жоспар және өзек
Мазмұндық жоспар
- Тектіғұлдың қазасы
- Ағайындылардың аянышты тағдыры
- Бақтығұлдың кек жолындағы ұрлығы
- Сәлменнің айбары
- Шұғыл шешім
- Жарасбай болыстың панасында
- Барымташы — Бақтығұл
- Жарға соққан жалғыздық
- Қараш–Қараш асуында атылған оқ
Тақырыптық өзек
Хикаяттың негізгі тақырыбы — ескі қазақ ауылындағы әлеуметтік теңсіздік пен соның адам тағдырына түсірген салмағы. Оқушылар повесть туралы пікір айтып, оқиға желісіндегі тартыстардың себеп-салдарын талдайды.
Негізгі кейіпкерлер
- Бақтығұл, інісі Тектіғұл
- Қозыбақ ауылындағы байлар: ағайынды Сәт пен Сәлмен
- Жарасбай болыс, Қоқыш жандайшап
- Досай ауылынан: Бәйтен бай, қарындасы Қалыш (т.б.)
Бақтығұл бейнесі: көпқырлы мінездеме
Бақтығұл — бір ғана анықтамаға сыймайтын, қайшылыққа толы тұлға. Топтастыру тәсілі арқылы оның болмысын төмендегі сипаттармен аша түсуге болады:
Кітаппен жұмыс
Оқулықтан Бақтығұлдың Сәлмен баймен және Жарасбаймен сөйлесетін тұсынан эпизод тауып, мәнерлеп оқып, кейіпкердің ішкі күйін дәлелдер арқылы талдау ұсынылады.
Пікірсайыс: Бақтығұл әрекеті дұрыс па?
Жақтаушы топ
Резолюция
Бақтығұлдың іс-әрекеті дұрыс.
Критерий
Кек қайтару — намысты қолдан бермеу.
Аргументтер
- Зорлық пен қиянатқа қарсы тұру — әділ іс.
- Аштықтан құтылу — өмір үшін күрес.
Даттаушы топ
Контррезолюция
Бақтығұлдың іс-әрекеті дұрыс емес.
Критерий
Ұрлықтың түбі — қорлық.
Аргументтер
- «Заман түлкі болса, тазы боп шал» — айламен жол табу керек.
- Ебін тауып тірлік жасау — өмір талабы.
Талдаушыларға сұрақтар
- 1 Бақтығұл ұрлық жасауға өз еркімен барды ма?
- 2 Бақтығұлдың бойында ұрыға тән қасиет бар ма?
- 3 Аштықтан құтылудың ұрлықтан өзге жолы бар ма?
- 4 Ұрланған мал кімнің қорасын толтырды?
Қорытынды, рефлексия және бағалау
Қорытынды
Жақтаушы және даттаушы топтардың дәлелдері салыстырылып, Бақтығұл әрекетіне баға беріледі. Хикаят мазмұны мен идеясына талдау жасалады.
Рефлексия
Оқушылар сабақтан алған әсерін, пікірін және қорытындысын қысқаша тұжырымдап айтады.
Бағалау
Топтық жұмыс, дәлел сапасы, мәтінмен жұмыс және пікірталастағы белсенділік негізінде бағаланады.
Үй тапсырмасы
Ой толғау
«Жарға соққан жалғыздық» тақырыбына ой толғау жазу.
Кейіпкерлерге талдау
Кейіпкерлерге талдау жасап, әр кейіпкерге мінездеме беру.