Мұхтар ауылына саяхат
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларды «ә» дыбысын дұрыс айтуға үйрету, оның сөз ішінде келуін аңғарту және сөздерді дұрыс оқуға дағдыландыру.
- «Ә» дыбысының жіңішке буынды сөздерде кездесетінін түсіндіру.
- «Әже» мәтінін оқытып, түсінгенін айтқызу арқылы оқу дағдысын жетілдіру.
- Сабақты халық педагогикасына негіздеп, ата-баба салтын бала санасына сіңіре отырып, оны күнделікті өмірде қолдануға баулу.
Көрнекіліктер
Плакаттар мен мәтіндер
- «Дәрігер» плакаты
- «Әже ақылы» шиырмасы
- «Айтылуы ұқсас, мағынасы бөлек сөздер» плакаты
Суреттер мен оқу құралдары
- Суреттер: «Әтеш», «Әмір неге жылады?», «Әжелер мен Әсем», «Сары Әулие (Марат Исенбаев)», сәукеле
- Абай портреті, Мұхтар Әуезов портреті, бүркітші суреті
- «Сиқырлы сағат», оқулық, кеспе әріптер, буындар, касса, текшелер, тақта, бор
Сабақтың түрі
Сабақ «Мұхтар ауылына саяхат» түрінде ұйымдастырылады: оқушылар тапсырмаларды кезең-кезеңімен орындап, «жол үстіндегі» кейіпкерлердің шарттарын шешу арқылы алға жылжиды.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру бөлімі
Сергіту сәті
1–2–3 — Қарлығаш боп ұш,
4–5–6 — Қарлығаш боп қалқы.
7 — Мынау ауыл шеті,
8–9–10 — Өз орныңа қон!
II. Үй тапсырмасын тексеру
А) Әріп пен дыбыс
«Өө» әрпі мен дыбысы (оқулық, 105-бет).
Ә) Сурет бойынша атау
Оқушылар суреттегі заттарды кезекпен атайды: өрік, көбелек, бөдене, өрік ағашы.
Б) Әңгіме құрастыру
Үлгі: «Өржан мен Өмірбек баққа барды. Олар өрік терді.»
Одан кейін оқушылар «Өрік» өлеңін кезекпен оқиды. Мұғалім сұрақ қояды: «Ө дыбысы қандай дыбыс?» Оқушылар: «Дауысты дыбыс, жіңішке дауысты дыбыс» деп жауап береді.
III. Саяхатқа шығу: Мұхтар мен Абай ауылына бет алу
Мұғалім балаларға: «Бүгін Мұхтар атамыздың, Абай атамыздың ауылына саяхатқа шығамыз!» дейді. Қандай көлікпен баратынын талқылағанда, балалардың көбі атшана таңдайды; екі оқушы тақтаға шананың суретін салады.
Ақ тілек
Халық емшісі Сары Әулиенің тілегі ретінде мына жолдар айтылады: «Әруақтарға сыйынған, жол табады қиыннан» — балаларға сәттілік тіленеді.
Сапар алдында тәртіп пен кезектілікті бекіту үшін сұрақ-жауап жүргізіледі:
- — Ең алдымен шанаға кімдер отырады? — Үлкен үйдің балалары.
- — Содан кейін ше? — Отау үйдің балалары.
- — Шанаға түгел отырдық па? — Иә.
Мұғалім балаларды ойынға шақырады:
Ал, балалар, ойнайық,
Ойналық та ойлалық.
Қандай жұмбақ болса да,
Шешпей оны қоймайық!
IV. Жұмбақ арқылы жаңа тақырыпқа шығу
Жұмбақ 1
Таныстырар әріппен,
Мынау кітап — әліппең.
Әліппе деген аты оның,
Басталған қай әріптен?
Жауабы: Ә әрпі.
Жұмбақ 2
Таңды өзі атырғандай,
Мақтанып шақырғаны — ай.
Жауабы: Әтеш. Сөз басында тұрған дыбыс: «Ә».
V. «Ә» дыбысының ерекшелігі
Мұғалім түсіндіреді: «Ә» дыбысы — жіңішке, ашық, езулік дауысты дыбыс.
Қайда жазылады?
«Ә» дыбысы жіңішке сөздерде және көбіне алғашқы буындарда жазылады.
Қалай айтылады?
«Ә» дыбысын айтқанда тіл алға созылып, ұшы астыңғы тіске тиеді.
Оқушылар «Ә» дыбысына байланысты сөздерді тез айтып жарысады:
VI. Қозғалыс арқылы бекіту
Сергіту сәті
Дәмелі ерте тұрып,
Шынықтырды денені.
Мектебіне барады,
Күнде бестік алады.
Мұғалім сұрайды: «Өлеңде «Ә» дыбысы бар сөз кездеседі ме?» Оқушылар: «Дәмелі» сөзінде «ә» дыбысы сөз ортасында, бірінші буында кездесетінін айтады (дыбыстық талдау жасалады).
VII. Жол үстіндегі тапсырмалар
Кездесу 1
Бүркітші
Бүркітші балалардан қайда бара жатқанын сұрайды. Жауап ретінде оқулықтағы 106-бет тапсырмасы орындалады: суреттегі заттар мен адамдар аталып, астындағы сөздер оқылады.
Кездесу 2
Айсұлу
Айсұлу: «Егер 106-беттегі “Әже” мәтінін оқып берсеңдер, Мұхтар ауылына өзім бастап барамын» дейді. Оқушылар мәтінді оқып, түсінгенін айтады.
Кездесу 3
Тапқышбек
Ауылға жақындағанда Тапқышбек буындарды толықтыруды тапсырады. Үлкен үй мен отау үй балалары «Сиқырлы сағат» арқылы буын құрастырып, сөздерді жарыса оқиды.