Қазақша рефераттар

Жас талапкер

Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Қоскөл ауылы, №11 «Қоскөл жалпы орта білім беретін мектебі» КММ

Химия пәні мұғалімі: Тлеуова Шайзат Дюсеновна

Бұл материал «Көмірсутектер» тарауын қорытындылауға арналған бағалау сабағының (интеграциялық сабақ) үлгісі. Сабақ форматы — «Жұлдыз жорамал» ойыны: оқушы білімін жинақтап, тест пен есептер арқылы өзін-өзі бағалап, ҰБТ-ға дайындық деңгейін тексереді.

Ойын құрылымы және ережелері

Ойын 3 бөлімнен тұрады

  • Әр бөлімде өз жұлдызыңнан «жұлдыз» жина.
  • Жиналған жұлдыз саны — ұпайың.
  • Болашаққа апаратын «көлігіңді» (таңдауыңды) таңда.
  • Сәйкес «жұлдыз жорамалыңды» тыңда.

Негізгі идея

Оқушы әр кезеңде пәндік білімін (химия), функционалдық сауаттылығын (қазақ тілі), сондай-ақ таңдаулы пәндер мен тарих арқылы пәнаралық байланыстарды көрсетеді. Нәтижесінде дайындық деңгейі айқындалады.

Сәт сапар, жас түлек! Мектеп үлкен өмірге жол ашады: толқындары көп өмір мұхитында жүзіп шығу — өз қолыңда.

Бөлімдер мазмұны

1-бөлім

А) Қазақ тілі (ой толғау)
Ә) Химия — кәсіби лездемелік сұрақтар (10–12 сұрақ)

2-бөлім

А) Қазақ тілі (ой толғау)
Ә) Таңдау пәндері бойынша тест

Физика
2
Биология
1
География
2
Дүниежүзі тарихы
1
Әдебиет
1

Тест орындау уақыты: 10 минут

3-бөлім

А) Қазақ тілі (ой толғау)
Ә) Қазақстан тарихы бойынша сұрақтар
Б) Математикалық әдістермен химиялық есептеулер

Жас талапкерге ой салу: Мектеп сенен балалық шақтың бір бөлігін алып қалады. Бұдан әрі, қаласаң да, қаламасаң да, тірлік үшін күрес басталады. Ешкім шалалықты «балалық» деп кешіре салмайды; әр қадамың жауапкершілікке бастайды. Жылдар өткен соң алтын ұя мектебіңді сағынасың — қайтып келмейтіні ғана қынжылтады.

1-бөлім: химиядан кәсіби лездемелік сұрақтар

Төмендегі тапсырмалар көмірсутектер, олардың табиғи көздері, қолданылуы және тұрмыстық-өндірістік маңызы бойынша білімді тексеруге бағытталған.

  1. 1) Өсімдік қалдықтары микроорганизмдер қатысуымен су түбінде шіріп, «балшық газы» түзеді. Осы газдың құрамына кіретін қаныққан көмірсутекті көрсет.

    а) C₂H₆    ә) C₆H₁₄    б) CH₄    в) C₃H₈

  2. 2) Таскөмір кендерінде метан жиналып қалатындықтан, оны «кеніш газы» деп атайды. Бұл газ шахтада жиналса, қандай қауіп тудырады?

    а) әсер етпейді    ә) қауіпті жарылыс тудырады    б) көмірдің сапасын арттырады    в) белгісіз

  3. 3) В. В. Марковников алғаш «нафтендер» деп атаған Баку мұнайынан қандай көмірсутектер табылған?

    а) циклоалкандар    ә) алкандар    б) алкиндер    в) алкадиендер

  4. 4) Батпақтарда «көшпелі оттар» қалай пайда болады?

    а) өсімдік шірінділерінің опырылуынан    ә) балшық газындағы көмірсутектің ауада өздігінен жануынан    б) аммиактың жануынан    в) батпақ құрамындағы заттардың айырылуынан

  5. 5) Ауа райы бұзылғанда неге балшықтағы су қопсиды?

    а) газдар өздігінен әсерлесетіндіктен    ә) газ қоспасы жарылыс беретіндіктен    б) атмосфера қысымы төмендеп, газ балшық бетіне шығатындықтан    в) газдар сумен өздігінен әсерлесетіндіктен

  6. 6) Неліктен тетрахлорметан (CCl₄) арнайы өрт сөндіргіштерде өрт сөндіруші ретінде қолданылған?

    а) ауыр сұйықтық, құрамында сутек болмағандықтан жанбайды    ә) жалында газға айналып, ауадан ~5 есе ауыр бу түзеді де оттектің өтуін тежейді    б) жануды қолдамайды    в) жоғары температурада айырылатындықтан

  7. 7) Бензиннің сапасын бағалаудың негізгі көрсеткіші қандай?

    а) судың мөлшері    ә) октан саны (0–100 шкаласы)    б) құрамының күрделілігі    в) алыну көзі

  8. 8) Қыста картоп сақталатын жерге алма қосады. Оның рөлі қандай?

    а) жасылдандырмау үшін    ә) жұмсартып жібермеу үшін    б) алмадан бөлінетін этилен өсу үрдістерін тежеп, сақталуын ұзартады    в) иісті жақсарту үшін

  9. 9) «Суық суға арналған» деп жазылған торсыққа ыстық су құйылды. Бұл дұрыс па?

    а) дұрыс, құя беруге болады    ә) дұрыс емес: полиэтилен өндіру катализаторлары (Cr, Ti) жылудың әсерінен сұйықтыққа өтуі мүмкін    б) дұрыс емес: жылу өткізбейді    в) дұрыс емес: торсық жарылып кетеді

  10. 10) Қоғамдық тамақтану орындарында неліктен тұзы аз тағам дайындауға ұмтылады?

    а) дәмдірек болу үшін    ә) қышқыл дәм үшін    б) тәтті болу үшін    в) жағымды иіс үшін

  11. 11) Қамыр илеуге қандай су қолданған дұрыс?

    а) құдықтың мұздай суы    ә) мұздан еріген су    б) дистильденген су    в) 30–40°C температурадағы таза, жылы су    е) тұщы су

  12. 12) Қант диабетінің негізгі себебі неде?

    Сахароза (C₁₂H₂₂O₁₁) — дисахарид; глюкоза мен фруктозадан түзіледі. Табиғатта фотосинтез арқылы пайда болып, көбіне полисахаридтер (крахмал) түрінде жиналады. Қант өндірісінің өсуімен қатар «қант диабеті» ауруының таралуы да артты. Ғалымдар оны «ғасыр індеті» деп атайды.

    а) ағзада инсулиннің жетіспеушілігінен    ә) экологияға байланысты крахмалдың төмендеуінен    б) тез қорытылатын сахарозаны шамадан тыс қолданудан    в) крахмалды көп қолданудан

2-бөлім: тест тапсырмаларымен жұмыс

Бұл кезеңде оқушы таңдаған пәндері бойынша тест орындайды. Уақытты тиімді жоспарлау, қысқа сұрақтарға дәл жауап беру, қателерді тез түзету дағдылары бағаланады.

Нұсқаулық: 10 минут ішінде сұрақтарды орындап, белгілеулерді мұқият тексер.

3-бөлім: Қазақстан тарихы + химиялық есептеулер

Бұл бөлім пәнаралық байланысты күшейтеді: тарих сұрағына жауап бере отырып, химиядан есеп шығару ұсынылады. Мақсат — білімді бір жүйеге келтіру және ойлау икемділігін дамыту.

I. Орта ғасыр ғалымдары

  • Әл‑Фараби
  • Жүсіп Баласағұни
  • Махмұд Қашғари
  • Ахмет Иассауи

Сұрақ:

XII ғасырдың аяғында өмір сүрген ғалымды көрсет.

№1 есеп: бензолдағы көміртектің массалық үлесі

Берілгені: C₆H₆

M(C₆H₆) = 12×6 + 1×6 = 78 г/моль

m(C₆) = 12×6 = 72

W(C) = (72 / 78) × 100% = 92,3%

II. Ежелгі Қазақстан қалалары

  • Испиджаб
  • Тараз
  • Отырар
  • Түркістан

Сұрақ:

2000 жылдық тарихы бар қаланы көрсет.

Есеп: CCl₄ буының ауамен салыстырғандағы тығыздығы

Берілгені: CCl₄ (тетрахлорметан)

M(CCl₄) = 154 г/моль

D = M(CCl₄) / M(ауа) = 154 / 29 = 5,3

Қорытынды: CCl₄ буы ауадан 5,3 есе ауыр. Буланған кезде түзілетін жанбайтын ауыр бу жалынды ауаның оттегінен тез бөліп, жануды тоқтатуға көмектеседі.

III. Қазақ батырлары

  • Бөгенбай батыр (XVII–XVIII ғғ.)
  • Райымбек батыр (XVIII ғ.)
  • Сырым батыр (XVIII ғ., II жартысы)
  • Кенесары батыр (XIX ғ.)

Сұрақ:

Ең жас батыр атанған қай батыр?

Есеп: ацетиленнен бензол алу

Реакция теңдеуі: 3C₂H₂ → C₆H₆

3 моль ацетиленнен — 1 моль бензол

6 моль ацетиленнен — x моль бензол

x = 6 / 3 = 2 моль бензол

IV. Қазақ хандары

  • Қасым хан (1511–1523 жж.)
  • Хақназар хан (1538–1580 жж.)
  • Тәуке хан (1680–1718 жж.)
  • Абылай хан (1771–1781 жж.)

Сұрақ:

Өмір сүрген жылдарына қарай қай хандардың орны ауысып тұр?

Тапсырма: көмірсутектерге атау бер

1)

CH₃–CH₂–CH₂–CH₂–CH₃

Жауабы: n‑пентан

2)

CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃

Жауабы: 2‑метилбутан

3)

C(CH₃)₄

Жауабы: 2,2‑диметилпропан

Қорытынды мақсат — көмірсутектер тақырыбы бойынша негізгі ұғымдарды бекіту, тест пен есептер арқылы дәлелдеп көрсету, әрі ҰБТ форматына жақын жағдайда өз мүмкіндігіңді бағалау.

Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» деген белгі бастапқы материалда болған. Бұл бетте жүктеу сілтемесі берілмеді.