Ақылсыз ақылсызды табар
Ақымақ, ақылсыз туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдер адам мінезіндегі ақыл мен ақымақтықтың айырмасын, сабыр мен ашудың салдарын, парасат пен менмендіктің межесін қысқа да нұсқа бейнелейді. Әр сөйлем — ойға түрткі болатын өмірлік байлам.
Сабыр мен байқағыштық
-
Ақылсыз адам айқайлап келеді, жан-жағын жайпай келеді.
-
Ақылды адам жайлап келеді, жан-жағын байқай келеді.
Бұл ойлар асығыстықтың көбіне зиян әкелетінін, ал байыптылықтың қауіптен сақтайтынын меңзейді.
Парасат пен менмендік
-
Ақылсыз адам менмен келеді, ақылды адам кеңінен келеді.
-
Азаматқа — парасат, ақылсызға — ағаш ат.
Парасат адамды ірі етеді; менмендік пен даңғазалық, керісінше, қадірді кемітеді.
Түсінбеу, ашу және әрекет
Түйсіктің тарлығы
Ақылсызға айтпасаң — білмес, ашпасаң — көрмес.
Ұқсас мінез табысады
Ақылсыз ақылсызды табады.
Ашу мен дағды
Ақылсыз — ашушаң, ашушаң — ақылсыз.
Ойсыздықтың соңы — орынсыздық
Ақылсыз атқа мінсе, атасын басып кете жаздайды.
Ойсыз қадам — өзгенің де, өзінің де жолын бұзады.
Тынымсыздық пен берекесіздік
-
Ақылсыз бас-аяққа тыным бермейді.
-
Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
Береке — тұрақты ой мен тиянақты әрекеттен туады; берекесіздік — бейберекет мінезден.
Қысқа түйін
Мақал-мәтелдің қуаты — ұзақ насихат айтпай-ақ, мінездің түп-төркінін дәл танытуында. Ақылды адамға тән белгі — сабыр, байқағыштық, кеңдік; ал ақылсыздықтың сипаты — даңғазалық, ашу, орынсыз қимыл.
Есте ұстар ой
Жай қадам — қауіптен сақтайды, ал ойсыз қадам — опық жегізеді.
Мақал-мәтелдер (толық тізім)
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
Азаматқа — парасат, ақылсызға — ағаш ат.
Ақылсыз адам айқайлап келеді, жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жайлап келеді, жан-жағын байқай келеді.
Ақылсыз адам менмен келеді, ақылды адам кеңінен келеді.
Ақылсызға айтпасаң — білмес, ашпасаң — көрмес.
Ақылсыз ақылсызды табады.
Ақылсыз атқа мінсе, атасын басып кете жаздайды.
Ақылсыз — ашушаң, ашушаң — ақылсыз.
Ақылсыз бас-аяққа тыным бермейді.
Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.