Қара көз қазақ қыздарын, ОМОН - дар бастан тепкен күн
Желтоқсан — жүректегі жара, ұлт жадындағы сабақ
Желтоқсан оқиғасы — тәуелсіздікке бастар жолдағы ең ауыр да ең қасиетті беттердің бірі. Сол күндері талай жас жалған айыппен жазаланып, талай тағдырға таңба түсті. Бұл тарихты білу — өткенге тағзым ғана емес, бүгінгі еркіндіктің бағасын сезіну.
Негізгі үш ұғым
Бұл ұғымдар бүгінгі әңгіменің өзегін құрайды: тарихи сана, азаматтық намыс және тәуелсіздікке адалдық.
Желтоқсан туралы монолог (өлең)
Қасқалдақ ұшып көлінен, Шүрегей келіп қонған күн. Қыранды қуып көгінен, Қарғалар билік алған күн. «Нашақор» деп, «ұлтшыл» деп, Қазаққа күйе жаққан күн. Базары кетіп бір күнде, Қайғыға халық батқан күн. Қақаған қыстың ызғары Сүйектен өтіп кеткен күн. Қаракөз қазақ қыздарын ОМОН-дар бастан тепкен күн. Қариялар итке таланып, Ер басын күрек шапқан күн. Аппақ қар қанға боялып, Қып-қызыл мұз боп жатқан күн. Озбырлық күшпен тұншығып, Үміттің оты өшкен күн. Жанына таппай бір шындық, Ер Қайрат қыршын кеткен күн. Қайғы езіп елдің еңсесін, Жаншыды-ау жанын батпан мұң. Енді қайтып келмесін Сол бір қарғыс атқан күн.
Осы өлең жолдары бізге бір сұрақ қояды: әр қазақтың жүрегін сыздатып, көңілінде жара қалдырған бұл қандай күн еді?
Тарихи шындық: 1986 жылғы Алматыдағы жастар үні
1986 жылы желтоқсанда Алматыда қазақ жастары алаңға шықты. Олар өз елінің тізгінін өз ұлтының өкілі ұстауын, қазақ елінің өз көсемі сайлануын талап етті.
Сол кезеңде өз пікіріңді ашық айту — үлкен тәуекел еді. Дегенмен сын сағатта тайсалмай алға шыққан жастардың ерлігі халық жадынан өшпейді. Бүгінгі ұрпақ олардың рухына бас иеді.
Болашағымызды нұрландырған, тәуелсіздікке жол ашқан аға-апаларымызды ұмытуға болмайды.
Сабақ барысы (қысқаша жоспар)
1) Ұйымдастыру, «Миға шабуыл»
Тақырыпқа кіріспе, бастапқы ойларды жинақтау.
2) Ой қозғау
Негізгі ұғымдарды талқылау: Алаш, Желтоқсан, Азаттық.
3) «Аллажар» фильмінен үзінді
Көркем материал арқылы сезімдік қабылдауды күшейту.
4) Топтастыру
Мағыналық байланыстарды сызба түрінде құрастыру.
5) Монолог оқу
Өлең арқылы тарихи сезім мен ойды тереңдету.
6) Шығармашылық жұмыс
Ойды шығармашылық форматта жеткізу.
7) Рефлексия
Әсер мен қорытындыны жазбаша сипаттау.
8) Ән
Рухты көтеріп, сабақтың эмоциялық түйінін жасау.
Мұғалім сөзі: ұмытпау — өзіңді ұмытпау
Желтоқсан қаһармандарының бәрі де батыр еді: олар жеке бастың пайдасын емес, елдің намысын ойлады. Сондықтан оларды «мұзда жанған алау» деу — ерліктің дәл бейнесі.
«Егер қазақ Желтоқсан оқиғасын ұмытса, өзін ұмытқаны».
Азаттық. Теңдік. Тәуелсіздік. Осы үш ұлы ұғымның салтанат құруы үшін шейіт болған боздақтарымыз көзден кеткенмен, көңілден кетпейді.
Көрініс (қатысушылар)
- Зиялы — Жанерке
- Ләззаттың анасы — Кәусария
- Ләззаттың бейнесі — Данел
- Оқушылар: Әділжан, Арғын, Гүлім, Айсана
Топтық шығармашылық жұмыс
1-топ: Болашақ ақындар
«Тәуелсіздік» тақырыбында өлең шығару.
2-топ: Болашақ жазушылар
«Қайсар рухты халқыма хат» жазу.
3-топ: Болашақ суретшілер
«Болашақ біздің көзімізбен…» тақырыбында сурет салу.
Қорытынды: құқық, намыс және тәуелсіздік құны
Желтоқсан көтерілісі — адам құқығы мен намысты жоғары қоюды талап еткен қозғалыс болды. Қазақстанға бұрын-соңды белгісіз Г. В. Колбиннің басшылыққа келуі қоғамдағы әділет сезімін одан әрі ушықтырды.
1919 жылдан бастап қалыптасқан республика тарихында 1986 жылға дейін билік еткен 19 басшының ішінде небәрі 3-еуі ғана қазақ ұлтының өкілі болғаны — Кеңес өкіметінің халықты өзін-өзі басқару құқығынан шектегенін аңғартады.
Дегенмен «Игіліктің ерте-кеші жоқ» дегендей, бүгін Қазақстан — егемен, дербес, тәуелсіз ел. Бұл — бәріміз үшін зор бақыт.
Рефлексияға сұрақтар
- Бүгінгі сабақ сізге ұнады ма? Неліктен?
- Желтоқсан оқиғасы сізге қандай ой салды?
- Тәуелсіздікті нығайту үшін бүгінгі ұрпақ не істеуі керек?
Оқушыларға парақша таратылып, сабақтан алған көңіл-күйлері мен әсерлері жазбаша түрде сипатталады.
Түйін сөз
«Садағаң кетейін, айналайын халқым! Сенің мүддең жолында бойда қуат, ойда нәр — бәрін аянбай сарп етуге пейілмін… Қандай да қасіретке қабырғасы қайысса да, қаймықпай төзе білген қажырлы да қайсар қазақ халқының алдында мен басымды иемін… Менде қазақтың елдігін, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігін нығайтудан басқа мақсат та, арман да жоқ».
Сендер — тәуелсіз елдің бақытты ұрпағысыңдар. Еркін елде туған ұрпақтың рухы әрдайым биік болуы тиіс.