Құрметті судья
Сабақ туралы мәлімет
Сабақтың тақырыбы
Математикалық сот отырысы
Жұмыс жабдықталуы
- Проектор
- Төртбұрыштар бейнеленген плакаттар
Жұмыс мақсаты
- Оқушылардың төртбұрыштар тарауынан алған білімдерін жинақтау.
- Диагональ қасиеттері негізінде есептер шығара білуге дағдыландыру.
- Фигураларды дұрыс кескіндеуге және оларды ажырата білуге үйрету.
- Адамгершілікке тәрбиелеу.
Кейіпкерлер құрамы
Хатшы сот отырысына қатысушыларды таныстырады. Бүгінгі көшпелі, ашық сот отырысына төртбұрыштар ауылының тұрғындары және «Математика» ғылыми-әдістемелік журналының бас тілшісі қатысады.
Төреші (судья)
Көпбұрыш
Прокурор
Үшбұрыш
Қорғаушы (адвокат)
Шеңбер
Хатшы
Бұрыш
Айыпталушы
Диагональ
Жәбірленушілер
Параллелограмм, Тіктөртбұрыш, Ромб, Трапеция, Квадрат
Сот отырысының барысы
Отырыстың ашылуы
Хатшы: Тұрыңыздар, сот келеді.
Төреші: Құрметті мырзалар мен ханымдар! Құрметті нүктелер, бұрыштар және төртбұрыштар ауылының тұрғындары! Бүгін осы ауылда көшпелі, ашық сот отырысын өткіземіз. Себебі ауыл тұрғындарынан арыз-шағымдар түсті: ауылға жаңадан көшіп келген Диагональдің әрекеттерінен тыныштық пен бірлік бұзылды делінеді. Біз бұл мәселені заң аясында жан-жақты қарап, әділ шешім қабылдаймыз. Отырыңыздар, айыпталушыны алып келіңіздер.
Хатшы: Геометрия кітабына қол қойып, ант беріңіз.
Диагональ: Бүгінгі сот отырысында шындықты ғана, шындықтан өзге ештеңе айтпаймын деп ант беремін!
Айыпталушыны таныстыру
Төреші: Толық аты-жөніңіз?
Диагональ: Аты-жөнім — Диагональ, қарсы төбелерді қосатын кесіндімін.
Төреші: Қайда «тұрасыз», қандай қызмет атқарасыз?
Диагональ: Геометриялық фигураларды бөліктерге бөлемін: квадрат, тіктөртбұрыш, параллелограмм, ромб, трапеция. Бір диагональ фигураны екі бөлікке, ал екі диагональ кейбірін төрт бөлікке бөледі. Сондай-ақ ауырлық центрін табуға көмектесемін.
Ескерту: Бұл бөлімде Диагональдің негізгі «пайдасы» атап өтіледі: фигураны тең бөліктерге бөлу, есеп шығаруды жеңілдету, симметрия мен центр ұғымын нақтылау.
Төреші: Айыптаушының сұрағы бар ма?
Айыптаушы: Қазірше жоқ.
Қорғаушы: Геометриялық фигуралардың қасиеттерін ашуда Диагональдің атқарған қызметі ескеріле ме?
Төреші: Иә, сот барлық фактілерді есепке алады.
Айыптау сөзі
Үшбұрыш (прокурор): Құрметті сот, құрметті қатысушылар! Геометрия мемлекеті көрші елдермен достық қатынас орнатып, математикалық одақ құру жолында еңбек етіп келеді. Алайда Төртбұрыштар ауылына Диагональ есімді азаматшаның келуімен тыныштық бұзылды. Диагональдың араласуымен Параллелограмм, Тіктөртбұрыш, Ромб, Трапеция, Квадрат сияқты азаматтардың «үйлерінің» тұтастығы бұзылып, тіпті төрт бөлікке дейін бөліну жағдайлары пайда болды. Егер бұл жалғаса берсе, мемлекет ұсақталып, әлсіреуі мүмкін. Сондықтан Диагональдің әрекеттерін заң талабына сай қарап, қатаң жаза қолдануды сұраймын.
Жәбірленушілердің жауабы
Тіктөртбұрыштың мәлімдемесі
Тіктөртбұрыш: Шындықты ғана айтамын деп ант етемін!
Қарама-қарсы қабырғаларым тең, барлық бұрыштарым тік болатын сымбатты фигурамды Диагональ бөліп-бөліп, ақырында төрт бөлікке дейін бөліп тастады. Мен рұқсат бермеген бөлінуге келіспеймін.
Дәлел: Бір және екі диагональ жүргізілгендегі сызбалар арқылы көрсетіледі.
Параллелограмның мәлімдемесі
Параллелограмм: Шындықты ғана айтамын деп ант етемін!
Қарама-қарсы қабырғаларым тең әрі параллель, қарама-қарсы бұрыштарым да тең. Бірақ Диагональ келіп, денемді бөліктерге бөле бастады. Бұл әрекетіне наразылығым бар.
Дәлел: Диагональ қатысқан сызбалар ұсынылады.
Қорғаушының уәжі: Диагональ сізге зиян келтірмейді: бір диагональ жүргізілсе, сіз екі тең үшбұрышқа бөлінесіз; екі диагональ жүргізілсе, қосымша төртбұрыштар пайда болып, жаңа қасиеттер ашылады. Бұл есеп шығаруды жеңілдетеді.
Ромбтың мәлімдемесі
Ромб: Шындықты ғана айтамын деп ант етемін!
Барлық қабырғаларым және қарама-қарсы бұрыштарым тең. Мұндай сымбатты фигураны бөлудің қажеті жоқ деп санаймын. «Бөлінгенді бәрі жейді» деген нақылға сүйеніп, мен жалпы бөлу ұғымына қарсымын.
Дәлел: Диагональ қатысқан сызбалар көрсетіледі.
Қорғаушының уәжі: Диагональдің ромбқа келуі зиянсыз. Керісінше, диагональдар ромбтың жаңа қасиеттерін ашып, есептерді түсінуді жеңілдетеді.
Квадраттың мәлімдемесі
Квадрат: Менің барлық қабырғаларым тең, бұрыштарым тік. Қасиеттерім көпшілікке мәлім. Бөлшектеудің қажеті жоқ деп ойлаймын. Диагональдің бұл әрекеті, бәлкім, «жұмыссыздықтан» шығар.
Дәлел: Сызбалар ұсынылады.
Қорғаушының уәжі: Диагональ квадратқа зиян келтірмейді. Қайта диагональ арқылы пайда болған үшбұрыштарда диагональ биіктік те, биссектриса да, медиана да бола алады.
Трапецияның мәлімдемесі
Трапеция: Шындықты ғана айтамын деп ант етемін!
Қабырғаларым мен бұрыштарымның теңдігі туралы көп айта бермеймін — өзіме жетерлік қасиеттерім бар. Осында отырып, туыстарымның сөздерін саралай келе, Диагональға тағылған айыптың негізсіз екеніне көзім жетті. Керісінше, бірлік пен келісім болса, біздің қасиеттеріміз ашыла түседі. Сондықтан мен Диагональға берген шағымымды қайтарып аламын.
Қорғаушы: Дұрыс айтасыз. Әсіресе тең бүйірлі трапецияда диагональ жүргізу арқылы көптеген қызықты қасиеттерді байқауға болады.
Куәгердің сөзі
Куәгер оқушы: Мен №3 Алға қазақ орта мектебінің 10 «Б» сынып оқушысы Сәтбай Жайнармын. Төртбұрыштардың бүгінгі тартысын түсіне алмай тұрмын. Диагональға тағылған айыптарға қарсымын, себебі көптеген есептер диагональдің көмегімен оңай шешіледі. Фигуралар тең бөліктерге бөлінеді, әрі атқаратын қызметі көп. Сондықтан Диагональдің келуін толық қолдаймын.
Айыпталушының соңғы сөзі
Диагональ: Құрметті төреші! Мен төртбұрыштар ауылының тұрғындарына зиян келтірдім деп есептемеймін. Қолымнан келген көмегімді бердім: шешілмей тұрған есептерін шешуге ықпал еттім, мүмкін болғанынша әділдік жасап, тең бөліктерге бөлдім. Осыны ескеріп, әділ үкім шығаруыңызды сұраймын.
Хатшы: Тұрыңыздар, сот кеңесуі үшін 30 минут үзіліс жарияланады.
Үзіліс кезінде көрініс қойылады: қазақтың шешендік сөздері, «Алтын ана» әні.
Үкім және қорытынды
Хатшы: Тұрыңыздар, сот келеді.
Төреші: Айыпталушының іс-әрекетінде кейбір ағаттық болғанымен, сот өзінің өмірлік тәжірибесіне, қорғаушы мен куәгерлердің маңызды дәлелдеріне сүйене отырып, Диагональді айыпсыз деп табады және төмендегі шешімді қабылдайды:
- Диагональ геометрия заңының №341, 3-тарау, 512-бабы бойынша айыпсыз деп танылсын.
- Геометриялық амалдарды орындауда қателікке жол бермеу үшін, геометрия заңдарын жүйелі түрде оқыту жалғастырылсын.
- Осы сот отырысы аяқталды.
Ұйымдастырушылар және ұран
Дайындағандар
- Математика пәнінің мұғалімдері: Мұқашева Нұргүл, Ұлықпанова Ғазиза
- 10 «Ә» және 10 «Б» сынып оқушылары
10-сынып оқушыларының ұраны
Ойыннан жеңілсек те, өмірден жеңілмейміз.