Қазақша рефераттар

Сынып бөлмесінің тазалығын тексеру

7-сынып

Сабақтың тақырыбы: беттік керілу, жұғу, қылтүтіктік (капиллярлық) құбылыстар

Бұл сабақта сұйықтардың бетіндегі құбылыстарды өмірмен байланыстыра отырып, ғылыми тұрғыдан түсіндіреміз: неге су кейбір беттерге жабысады, ал кейбіріне жұқпайды; неге тамшы шарға ұқсап жиырылады; капиллярларда сұйық неге жоғары көтеріледі.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Тақырыпты күнделікті өмірдегі мысалдармен байланыстырып, ғылыми тілде түсіндіру.

Дамытушылық

Таныс құбылыстан жаңа мәселе туындатып, оны талдау және шешімін таба білу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Ұқыптылыққа, қауіпсіздік ережелерін сақтауға және жұмыс орнын таза ұстауға тәрбиелеу.

Сабақ форматы

Сабақтың түрі

Жаңа білімді қалыптастыру және жалпылау.

Әдіс-тәсілдер

  • Әңгіме
  • Лекция
  • Дискуссия
  • Кітаппен жұмыс

Көрнекіліктер

Плакат, тәжірибе көрсетуге арналған қарапайым құралдар.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1.Сәлемдесу.
  2. 2.Оқушыларды түгендеу.
  3. 3.Сынып бөлмесінің тазалығын тексеру.
  4. 4.Сабаққа дайындығын тексеру (жұмыс орны, отырысы, сыртқы келбеті).
  5. 5.Назарды сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру, қайталау

  • Теориялық білімді тексеру.
  • Практикалық тапсырмаларды тексеру.
  • Есептерді тексеру.

III. Білімді жан-жақты тексеру

Негізгі ұғымдарды нақтылау, сұрақ-жауап арқылы түсінуді бағалау.

IV. Жаңа материалға әзірлік және мақсат қою

Бүгінгі мақсат: оқулық бойынша беттік керілу, жұғу және қылтүтіктік (капиллярлық) құбылыстарды меңгеру.

V. Жаңа материал: жұғу және капиллярлық құбылыстар

Негізгі идея

Әр түрлі заттардың молекулалары бір-бірін әр түрлі күшпен тартады. Осыған байланысты сұйықтың қатты дене бетімен әрекеттесуі әрқалай байқалады: бір жағдайда сұйық бетке жайылып жұғады, екінші жағдайда жиырылып тамшыға айналады.

Тәжірибе: су мен шынының әрекеттесуі

Жіңішке серіппеге шыны пластинаны іліп, төменгі жағынан суы бар ыдысты жақындатамыз. Пластина суға тиген сәтте оны серіппемен бірге жоғары көтереміз.

Пластинаның суға жабысып қалғандай болатыны байқалады: серіппе біртіндеп созылады, ал пластина белгілі бір уақытқа дейін су бетінде «ұсталып» тұрады.

Серіппенің серпімділік күші су бетінде ұстап тұрған молекулалық тартылыс күшінен артық болғанда, пластина судан үзіледі. Осы сәтте пластинаның төменгі бетінде судың жұқа қабықшасы қалады.

Қорытынды: жұғу (сулану) деген не?

Егер сұйық молекулаларының қатты дене молекулаларына тартылуы сұйықтың өз молекулаларының өзара тартылысынан күштірек болса, сұйық қатты дене бетіне жайылып, жұқа қабат түзеді. Бұл құбылыс жұғу немесе сулану деп аталады.

Мысал: су шыныны, ағашты, теріні және көптеген басқа материалдарды сулайды.

Жұқпау: неге кейбір беттер құрғақ қалады?

Егер сұйық молекулаларының өзара тартылысы қатты дене молекулаларына тартылудан күштірек болса, сұйық бетке жайылмайды, керісінше жиырылып, тамшы түріне келеді. Мұндай жағдайда сұйық жұқпайды.

Мысал: су парафинге, балауызға және майлы беттерге жұқпайды.

Бақылау: парафиннен жасалған пластинаны суға батырып, қайта шығарғанда оның беті құрғақ болып қалады.

Тамшының шарға ұқсап жиырылуы

Сұйық қатты денеге жұқпайтын болса, ол жұқа қабат болып жайылмай, шар формасына жақындап жиырылады. Мысалы, шыны бетінде сынап тамшылары шарик тәрізді болып көрінеді.

Сынап және беттер: сынап шойынға жұқпайды.

Ерекше жағдай: сынап алтын мен цинкке жұғады.

Беттік керілу және қылтүтіктік құбылыстарға көпір

Жұғу мен жұқпау құбылыстары сұйық бетінің «мінезін» түсіндіреді. Осы түсінік беттік керілу мен қылтүтіктік (капиллярлық) құбылыстарды қарастыруға негіз болады: сұйық бетінің энергиясы, тамшының пішіні және жіңішке түтіктерде сұйықтың көтерілуі — барлығы молекулалық тартылыстарға тіреледі.

Қорытынды

Сұйықтың қатты денеге жұғуы немесе жұқпауы — молекулалардың өзара тартылыс күштерінің арақатынасына байланысты. Жұғатын жағдайда сұйық бетке жайылып қабат түзеді, жұқпайтын жағдайда тамшы жиырылып шарға ұқсайды. Бұл ұғымдар беттік керілу мен капиллярлық құбылыстарды түсінудің негізгі іргетасы болып табылады.