АстанаСабақтың мақсаты
Сабақ тақырыбы: Жіктік жалғау
Бұл сабақта оқушыларға жіктік жалғаудың қызметі мен қолданылу аясы түсіндіріліп, сөйлем ішінен жіктік жалғауды ажырата білу дағдысы қалыптастырылады. Сонымен қатар Астана қаласы туралы білімдері кеңейтіледі.
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
- Жалғау түрлері және олардың жасалу жолдары туралы жалпы түсінік беру.
- Сөйлем ішінен жалғау түрлерін ажырата білуді үйрету.
- Түрлі тапсырмалар арқылы тақырыпты меңгерту.
- Астана қаласы туралы білімді толықтыру.
2) Дамытушылық
- Сөздерді жіктеу арқылы логикалық ойлауды дамыту.
- Есте сақтау қабілетін, сөздік қорды, ауызекі сөйлеуді жетілдіру.
- Өз бетінше шығармашылық жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
3) Тәрбиелік
- Туған жерге, елге деген сүйіспеншілікті арттыру.
- Отанды қорғай білуге, адамгершілік қасиеттерге баулу.
Сабақ ресурстары мен форматы
Көрнекіліктер
- Қазақстан Республикасының картасы
- Оқулық
- Сөздік
- Тірек сызбалар
Сабақ түрі және әдіс-тәсілдер
- Сабақ түрі: аралас сабақ
- Түсіндіру, сұрақ-жауап
- Тексеру, талдау
- Сын тұрғысынан ойлау элементтері
- Ізденіс жұмысы, кестемен жұмыс
Сабақ барысы: ұйымдастыру кезеңі
Сұрақ-жауап арқылы тілдік орта құру
Оқушының зейінін жинақтау, сөйлеуді белсендіру және фонетикалық дағдыны бекіту.
Оқытушы
- Сәлеметсіздер ме?
- Қазір қандай сабақ?
- Бүгін нешесі?
- Аптаның қай күні?
- Сәрсенбі орыс тілінде қалай аталады?
- Сәрсенбі қазақ халқы үшін қандай күн болып есептеледі?
- «Сәтті күн» сөзінің орыс тіліндегі аудармасы қандай?
- «Сәрсенбі» сөзінде қазақ тіліне тән қандай дыбыстар бар?
- Тағы қандай қазақ тіліне тән дыбыстар бар?
Оқушы (үлгі жауаптар)
- Сәлеметсіз бе!
- Қазақ тілі сабағы.
- Бүгін қазанның он жетісі.
- Бүгін сәрсенбі.
- Сәрсенбі — «среда».
- Сәрсенбі — сәтті күн деп есептеледі.
- «Сәтті күн» — «счастливый день».
- «Сәрсенбі» сөзінде ә, і дыбыстары бар.
- Қазақ тіліне тән дыбыстар: ә, ө, і, ү, ұ, қ, ғ, ң, һ.
Фонетикалық жаттығу
Жаттығудың мақсаты — оқушылардың сабаққа деген зейінін жинақтау, қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айтуға, сөз ішінде орынды қолдануға, шапшаңдық пен нақтылыққа үйрету.
Ә
әтеш, әже, әке, әлем
І
ілім, іні, іс
Ө
өгіз, өрнек, өтірік
Ұ
ұя, ұл, ұлы, ұлағатты
Ғ
ғарыш, ғалым, ғылым
Һ
гауһар, жаһан, айдаһар
Ң
аң, оң, аңыз, қоңыз
Қ
қоғам, құс, құдық
Үй жұмысын пысықтау
«Қоғам», «құс», «құдық» сөздерін септеу және осы сөздермен ауызша сөйлем құрастыру.
| Септік | Қоғам | Құс | Құдық |
|---|---|---|---|
| Атау септік | қоғам | құс | құдық |
| Ілік септік | қоғамның | құстың | құдықтың |
| Барыс септік | қоғамға | құсқа | құдыққа |
| Табыс септік | қоғамды | құсты | құдықты |
| Жатыс септік | қоғамда | құста | құдықта |
| Шығыс септік | қоғамнан | құстан | құдықтан |
| Көмектес септік | қоғаммен | құспен | құдықпен |
Негізгі бөлім: жіктік жалғау деген не?
Жіктік жалғау басқа қосымшалар сияқты сөз бен сөзді байланыстырып, қарым-қатынасқа келтіреді. Жіктік жалғауы жалғанған сөз сөйлемде баяндауыш қызметінде жұмсалып, бастауышпен жақтық және шақтық жағынан қиыса байланысады.
Жіктік жалғауы баяндауыш қызметінде келетін барлық сөзге жалғанады: зат есімге, сын есімге, сан есімге, тіпті жеке әріпке де жалғана береді. Жіктік жалғау үш жақта (I, II, III) және жекеше/көпше түрде қолданылады.
Мысалдар
Жекеше
- Мен инженермін.
- Сен инженерсің.
- Сіз инженерсіз.
- Ол инженер.
Көпше
- Біз инженерміз.
- Сендер инженерсіңдер.
- Сіздер инженерсіздер.
- Олар инженер.
Ескерту
Жіктік жалғаудың жалғану тәсілі (ережелері мен үлгілері) оқушылардың деңгейіне сай тапсырмалар арқылы кезең-кезеңімен бекітіледі.
Автор туралы
Ж. Қизатов атындағы Есіл ауылшаруашылық колледжінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы — Шакирова Гульяра Балгабаевна.