Бала саусағын ойната отырып тілін дамыту
Тіл дамытуда саусақ ойын-жаттығулары мен ұсақ моториканың маңызы
Бұл әдістемелік құрал мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытуда ән ырғағымен орындалатын саусақ ойын-жаттығуларын қолдану жолдарын ұсынады. Жаттығулар арқылы балаларды қоршаған ортадағы заттармен таныстырып, олардың атауын айтуға, қасиеті мен сапасын, түр-түсін және пішінін ажыратуға үйрету көзделеді. Сонымен бірге өмірдегі және табиғаттағы түрлі құбылыстар туралы ұғым-түсініктерін кеңейтіп, белсенді тілдік қарым-қатынас жасау дағдыларын қалыптастыруға бағыт береді.
Құрал қазіргі талаптарға сай әзірленген, пәнаралық байланыстарды жүзеге асыруға көмектеседі. Сондықтан оны мектепке дейінгі ұйымдардың тәрбиешілері мен ән-күй жетекшілері тәжірибелік-әдістемелік материал ретінде пайдалана алады.
Мазмұны
Төмендегі бөлімдер мен саусақ ойындарының атаулары әдістемелік құралдың құрылымын көрсетеді.
Негізгі бөлімдер
- Түсініктеме 1
- Кіріспе 2–3
- Ұсақ моториканы дамыту арқылы сөйлеу тілін жетілдірудегі саусақ ойын-жаттығуларының маңызы 4–6
- Бала саусағын ойната отырып тілін дамыту 7–10
- Саусақ ойын-жаттығуларын орындауға бағыт 11
Ойын-жаттығулар тізімі
Түсініктеме
Балабақшада саусақ ойын-жаттығуларын жүйелі түрде өткізу балаларды қоршаған ортадағы заттармен таныстыруға, олардың атауын дұрыс айтуға, қасиеті мен сапасын, түр-түсін және пішінін ажыратуға үйретеді. Бұл жұмыс өмірдегі және табиғаттағы түрлі құбылыстар туралы ұғым-түсініктерін кеңейтіп, белсенді тілдік қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді.
Саусақ ойындары саусақ қимылдарын, бұлшық еттердің жетілуін қамтамасыз ете отырып, сөйлеу тілі мен ойлау қабілетін дамытуға, ән ырғағымен айту дағдыларын қалыптастыруға, жазуға дайындауға ықпал етеді.
Құралда ұсынылатын жұмыс түрлері
- Саусақтардың көмегімен өлең-тақпақ шумақтарын сахналау.
- Ән айту және музыка тыңдау дағдыларын қалыптастыру.
- Сергіту сәттері мен таңертеңгілік жаттығуларға арналған өлең шумақтары негізіндегі саусақ жаттығулары.
«Ойын баланың алдынан өмір есігін ашады, оның шығармашылық қабілетін дамытады; ойынсыз ақыл-ойдың қалыптасуы мүмкін емес».
Кіріспе
Балабақшадағы оқыту-тәрбиелеу жұмысында балалардың тілін дамыту, сөздік қорын молайту және ауызша сөйлеуге үйрету маңызды орын алады. Бала үйренген сөздерін күнделікті өмірде еркін қолдануға дағдыланып, іс-әрекет барысында тілдік қарым-қатынасты белсенді жүргізе білуі тиіс.
Мектеп жасына дейінгі кезеңде ойын-жаттығулар тіл дамытудың негізгі міндеттерінің бірі болып саналады. Ойын арқылы бала заттардың атауын меңгереді, олардың белгілерін (қасиеті, сапасы, түр-түсі, пішіні) ажыратады, сондай-ақ қоршаған орта құбылыстары туралы түсініктерін кеңейтеді.
Тәрбиешінің басты міндеттері
Ойын мен тапсырма-жаттығулар сөздік қорды молайтудың тиімді жолы. Ойын — баланың шынайы тіршілігі: бала айналасындағы құбылыстардың ішінен өзіне қызықтысын таңдап, оған ықылас қояды. Ең маңыздысы — бала сөйлеуден жалықпайды; ойын барысында тіл дамып, танымдық белсенділік артады.
Бала ойын үстінде өзін еркін сезінеді. Еркіндік — дамудың баспалдағы: білуге ұмтылыс пен құлшыныс дәл осы кезде қалыптасады. Халық даналығы да мұны растайды: «Ойнай білмеген — ойлай да білмейді», «Ойында озған — өмірде де озады».
Ойын кезінде баланың қимыл-қозғалысы дене бітімін жетілдірсе, қарым-қатынастағы пайымдаулары таным-түсінігін, мінез-құлық әдептерін бекітеді. Бала бір әрекеттен екінші әрекетке ауыса отырып, түрлі ақпарат алып, дүниені таниды.
Педагогикалық үдерісте баланың көңіл-күйін байқау, психологиялық уәждерді ояту және жағымды мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру көзделеді. Психологиялық ойын-жаттығулар балаға ересектермен және құрдастарымен қарым-қатынас мәдениетін меңгеруге, өз ойын нақты жеткізуге көмектеседі. Олар баланың рухани жай-күйінің үйлесімді дамуына әсер етіп, сезімдік әсерлену деңгейін анықтауға да мүмкіндік береді.
Қорытынды ой
Тіл дамытуда саусақ ойын-жаттығуларының (ұсақ моторикаға негізделген) орны ерекше: олар сөйлеу, ойлау, ырғақпен айту, қарым-қатынас және оқу-жазуға дайындық дағдыларын бір арнада дамытуға жағдай жасайды.
Материалды қолдану туралы
Бұл мәтін әдістемелік құралдың таныстырылымдық бөлігі ретінде қарастырылған. Оны балабақшада тіл дамыту сабақтарына, музыкамен ықпалдастырылған іс-әрекеттерге, сергіту сәттеріне және күнделікті режимдік кезеңдерге бейімдеп қолдануға болады.