Қазақша рефераттар

Физика Есептер бекетінде

Физика пәні мұғалімі

Мөлдір Алжанбаева

Ұран: «Біле бер, қанша білсең – тағы тіле, жетерсің мақсатыңа біле, біле».

Сабақ тақырыбы

«Жылу құбылыстары» тарауын қайталау сабағы.

Сабақтың мақсаты

«Жылу құбылыстары» тарауында оқушылар нені меңгергенін (шамалар, ұғымдар, физикалық құбылыстар) жүйелеу және білімді ұзақ мерзімге бекіту. Оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, алған білімін практикада қолдануға үйрету, пәнге қызығушылығын арттыру.

Сабақтың міндеттері

  • Оқушылардың белсенділігін арттыру, өзін-өзі бағалауға баулу; жетістігін сезініп, әлсіз тұстарын сын көзбен талдауға үйрету.
  • Жылдам ойлау, есептеу, жинақылыққа тәрбиелеу.
  • Халық педагогикасымен байланыстыру арқылы ұлттық тәрбие беру.

Сабақтың типі

Қайталау сабағы

Сабақтың түрі

Саяхат және сайыс сабағы

Сабақ құрылымы (жоспар)

  1. 1. Ұйымдастыру кезеңі
  2. 2. Білімді жан-жақты тексеру (қатесі бар физикалық диктант)
  3. 3. «Физика: Алдар Көсе» бекеті
  4. 4. «Физика: Есептер» бекеті
  5. 5. «Кім білімді?» (сұрақ-жауап)
  6. 6. «Қызықты тәжірибелер» бекеті
  7. 7. «Мақал-мәтелдер» бекеті
  8. 8. «Кім жылдам?» (жылу мөлшері, формулалар, өлшем бірліктер)
  9. 9–12. Бағалау, рефлексия, қорытынды, үй тапсырмасы

Сабақтың барысы: «Физика жүрдек пойызы»

Оқушылар «Жылу құбылыстары қаласынан» шығатын №1 «Физика жүрдек пойызына» отырады. Пойызда екі вагон бар: «Молекулалық физика» және «Термодинамика». Топқа бөліну үшін оқушылар таңдаған кәмпит түсіне қарай вагондарға орналасады. Әр вагон өз жолсерігін (топ басшысын) сайлап, бағалау парағын алады.

Танымдық қызметті ұйымдастыру үлгілері

  • Жекелік: тапсырмалар оқушының өз күшімен орындалады.
  • Жан-жақты (жалпы): барлық оқушыға ортақ міндет беріледі.
  • Топтық: мақсат топ ішінде талқыланып, жауап жинақталады.

Бағалау қағидасы (диктант үшін)

Әр тұжырымға: дұрыс болса — 1, қате болса — 0. Соңында код саны шығады.

Баға қою үлгісі:

  • 1 қате — «5»
  • 2–3 қате — «4»
  • 3–4 қате — «3»

Білімді жан-жақты тексеру: «Қатесі бар физикалық диктант»

Уақыты: 5 минут.

Молекулалық физика тобы

  1. Денені құрайтын бөлшектердің қозғалыс энергиясы мен олардың өзара әсерлесу энергиясы — ішкі энергия.
  2. Жылу берілуі кезінде дененің алған немесе жоғалтқан энергиясы — кинетикалық энергия.
  3. Сұйықтың қатты затқа айналу процесі — қатаю (кристалдану).
  4. Өз сұйықтығымен динамикалық тепе-теңдікте болатын бу — қанықпаған бу.
  5. Жылу мөлшерінің өлшем бірлігі: Дж/(кг).
  6. Ішкі энергияны өзгертудің 3 тәсілі бар.
  7. Заттың 2 күйі бар.
  8. Судың мұзға айналуы кезінде энергия бөлінеді.
  9. Жылу мөлшерін Q әрпімен белгілейміз.
  10. Меншікті балқу жылуының формуласы: λ = Q/m.

Код жауабы

1010000111

Термодинамика тобы

  1. Будың суға айналу процесі — конденсация.
  2. Бір дене молекулаларының екінші дене молекулаларымен өздігінен араласуы — диффузия.
  3. Сұйықтың буға айналуы — булану.
  4. Заттың қатты күйден сұйыққа өтуі — қатаю деп аталады.
  5. Денені құрайтын ұсақ бөлшектердің үздіксіз қозғалысы — механикалық қозғалыс.
  6. Жылудың ауа және сұйық ағыны арқылы берілуі — конвекция.
  7. Меншікті булану жылуының формуласы: r = Q/m.
  8. Меншікті булану, балқу және жану жылуының өлшем бірлігі — Дж.
  9. Мұз ерігенде энергия бөлінеді.
  10. q — меншікті балқу жылуының белгіленуі.

Код жауабы

1110010000

«Физика: Алдар Көсе» бекеті

Бұл бекетте оқушылар күнделікті өмірдегі жағдайларды физикалық тұрғыдан түсіндіреді.

1-сұрақ: Бауырсақты қандай ыдысқа салған дұрыс?

Бикеш бауырсақ суып қалмасын деп, оны темірден өрілген ыдысқа салады. Алдар Көсе ағаштан өрілген ыдысқа салған дұрыс дейді.

Жауап

Алдардың кеңесі дұрыс: ағаштың жылу өткізгіштігі темірге қарағанда төмен, сондықтан бауырсақ баяуырақ суиды.

2-сұрақ: Алдар шайдың қайнағанын қайдан білді?

Самауыр қайнаса да, бәйбіше отын бәсеңдетіп, шайды үйге кіргізбей қояды. Алдар шайдың қайнап жатқанын айтады.

Жауап

Қайнау кезінде бу көпіршіктері су бетіне көтеріліп, бетке жеткенде атмосфералық қысым әсерінен жарылып, тән дыбыс шығарады; кейде қақпақты да көтеруі мүмкін.

3-сұрақ: Дала суық екенін қалай байқады?

Үйге кірген мысықтың жүні үрпигенін көріп, Алдар құлақшын киюге ыңғайланады.

Жауап

Суықта жануарлар жүнін үрпитіп, арасына көбірек ауа жинайды. Ауа жылуды нашар өткізеді, сондықтан бұл — сыртта суық екенінің белгісі.

4-сұрақ: Ет қақпағы ашық па, жабық па — қайсысында тез піседі?

Талқылау бағыты

Қақпақ жабық болса, бу сыртқа аз шығып, конденсация арқылы жылу қайтарымы күшейеді; жылу шығыны төмендейді, сондықтан пісіру жылдамырақ жүреді.

5-сұрақ: Шай қайнағанда көпіршіктер қайдан пайда болады, ызыл неге естіледі?

Жауап

Бастапқыда суда еріген ауа бөлініп, ұсақ көпіршіктер түрінде шығады. Қызған сайын көпіршіктердің іші су буымен толып, өлшемі ұлғаяды да жоғары көтеріледі. Қайнар алдындағы «ызыл» — көпіршіктердің түзілуі мен қозғалысына байланысты. Көпіршіктер ішіндегі қаныққан будың қысымы атмосфералық қысымнан жоғары болғанда, олар су бетіне жетіп жарылады.

«Физика: Есептер» бекеті

Әр топқа 3 есептен беріледі. Екі есеп тақтада шығарылады, қалғаны орнында тексеріледі.

Молекулалық физика тобы

  1. Суды белгілі температураға дейін қыздыру үшін 13608 кДж жылу бөлінеді. Судың массасын табыңыз. (Жауабы: 54 кг)
  2. 5 кг таскөмір жанғанда қанша жылу бөлінеді? (Жауабы: 13,5×107 Дж)
  3. Массасы 100 кг бензин толық жанғанда қанша жылу бөлінеді? (Жауабы мәтінде көрсетілмеген)

Термодинамика тобы

  1. Массасы 7 кг спирт жанғанда қанша жылу бөлінеді? (Жауабы: 63×105 Дж)
  2. 2 кг мұзды суға айналдыру үшін 6,8×105 Дж жылу керек. Мұздың меншікті балқу жылуын табыңыз. (Жауабы: 3,4×105 Дж/кг)
  3. Су буының қысымы 1,06 кПа, қаныққан бу қысымы 1,84 кПа. Салыстырмалы ылғалдылықты табыңыз. (Жауабы: 57%)

«Кім білімді?» (сұрақ–жауап)

Бұл кезеңде «комиссия» топ басшыларының білімін қысқа сұрақтар арқылы тексереді.

  • Массаның өлшем бірлігі

    Килограмм

  • Жылу берілудің түрлері

    Конвекция, сәуле шығару, жылуөткізгіштік

  • Ауаның ылғалдылығын өлшейтін құрал

    Психрометр

  • Жылу мөлшерінің өлшем бірлігі

    Джоуль

  • Бөлшектердің ретсіз қозғалысы

    Жылулық қозғалыс

  • Судың қайнау температурасы

    100°C

  • Ішкі энергияны өзгерту тәсілдері

    Жұмыс істеу, жылу берілу

  • Жылуды ұзақ сақтайтын құрал

    Термос

  • Сұйық күйден газға айналу

    Булану

  • Температураны өлшейтін құрал

    Термометр

  • Газ күйінен сұйыққа өту

    Конденсация

  • Булану кезінде энергия

    Жұтылады

  • Күннен Жерге энергия берілуі

    Сәуле шығару арқылы

  • Елеуішпен су әкелуге бола ма?

    Болады (мұз күйінде)

  • Ыдыстағы суды ішіп қойсаң не қалады?

    Ауа қалады

  • Қандай ыдысқа су құюға болмайды?

    Суы толы ыдысқа

  • Термопараметрлер

    P, V, T

  • Балқуға кері процесс

    Қатаю

  • Жақсы сәуле шығаратын/жұтатын бет

    Қара беттер

  • Сұйық бетінде жүретін булану

    Кебу

«Қызықты тәжірибелер» бекеті

Молекулалық физика: жылуөткізгіштік тәжірибесі

Темір білеушеге ермексазбен шегелер жапсырылған. Білеушенің бір ұшын спиртшамда қыздырады.

Бақылау

Қыздырылған ұштан бастап жылу білеуше бойымен тарайды; ермексаз жұмсарып, шегелер біртіндеп түседі. Бұл — металдың жылуды жақсы өткізуінің көрінісі.

Термодинамика: қағаз қорапта су қайнатуға бола ма?

Тәжірибе сұрағы: суды қағаз қорапта қайнатуға бола ма?

Жауап

Болады: жылу жалыннан (немесе электрплитадан) тікелей суға беріледі. Қағаз қораптың температурасы жану температурасына дейін көтеріліп үлгермейді.

«Мақал-мәтелдер» бекеті: физикалық мағынасын ашу

1) «Отты үрлеген жағады, шындықты іздеген табады»

Отты үрлегенде отқа жаңа, таза ауа (оттек) келеді. Бұл жануды күшейтеді.

2) «Түндіксіз үйден түтін түзу шықпайды»

Түндік ашылғанда конвекция құбылысы күшейеді: салқын ауа төмен түсіп, қызған жеңіл ауаны жоғары ығыстырады, түтіннің шығуына жағдай жасайды.

3) «Нан піскенше күлше күйеді»

Массасы аз дене тез қызады: оған температураны көтеру үшін аз жылу мөлшері қажет.

4) «Тонның жылуы терісінен емес — жүнінен»

Жүннің арасында ауа болады. Ауа жылуды нашар өткізеді, сондықтан жылуды сақтайды.

5) «Қол жұмылмай, жылынбайды»

Үйкеліс және бұлшықет жұмысы ішкі энергияны арттырып, денені жылытады.

6) «Қазан отпен, адам әрекетпен қызады»

Жылу беру және жұмыс істеу — ішкі энергияны өзгертудің негізгі жолдары екенін еске салады.

Бекіту: «Кім жылдам?»

«Электр құбылыстары қаласына» жетер алдында оқушылар «Жылу құбылыстары» тарауы бойынша негізгі формулаларды, өлшем бірліктерін, физикалық шамалардың белгіленуін жинақтайды. Үлестірме қағаздардағы жауаптарды тақтадағы сұрақтардың жанына дұрыс орналастырады.

Назар аударатын тірек ұғымдар

  • Жылу мөлшері (Q)
  • Меншікті жылусыйымдылық (c)
  • Меншікті балқу жылуы (λ)
  • Меншікті булану жылуы (r)

Жылу берілу түрлері

  • Жылуөткізгіштік
  • Конвекция
  • Сәуле шығару

Қорытынды әрекеттер

  • Оқушылар білімін бағалау
  • Рефлексия
  • Қорытынды және үй тапсырмасы

Ескерту: Мәтінде «Толық нұсқасын жүктеу» және «Слайдын жүктеу» деген жолдар бар, бірақ нақты сілтемелер берілмеген.