Қазақша рефераттар

Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау

ОҚО, Шымкент қаласы • Көзі нашар көретін «Үміт» мектеп-интернаты • Тәрбиеші: Алимбекова Қарлығаш Каримбековна

Салауатты тамақтану

Салауатты тамақтану — халық денсаулығын нығайтатын, балалардың дұрыс өсуі мен дамуын қамтамасыз ететін, физикалық және ақыл-ой дамуын қолдайтын, еңбекке қабілеттілікті арттыратын және алиментарлық аурулардың алдын алатын маңызды фактор. Ол әлеуметтік-экономикалық дамуға да, ұлттық қауіпсіздікке де тікелей ықпал етеді.

Мақсаты (білімділік)

Оқушыларға дұрыс тамақтану мәдениетін түсіндіру және тамақтанудың денсаулық үшін маңызын ұғындыру.

Мақсаты (дамытушылық)

Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру және тамақтану гигиенасы туралы білімдерін кеңейту.

Мақсаты (тәрбиелік)

Салауатты өмір салтын ұстануға баулу, жауапты таңдау жасауға үйрету.

Ағзаға қажет негізгі қоректік заттар

Біздің ағзамызға тағам арқылы тұрақты түрде жеткілікті мөлшерде ақуыз, май, көмірсу, дәрумендер, микроэлементтер және минералды заттар түсуі керек. Бұл заттар тіндер мен жасушалардың үздіксіз жаңарып, дамуын қамтамасыз етеді және ағзаға энергия береді.

Тағамнан түсетін энергия мөлшері адамның күнделікті жұмсайтын энергиясымен сәйкес болуы қажет. Осы тепе-теңдік сақталғанда ғана денсаулықты сақтау және салмақты бақылау жеңілдейді.

Тамақтану сауаттылығының 5 негізі

  1. 1

    Негізгі қоректік заттардың болуы

    Тағам құрамында ақуыз, май және көмірсу болуы керек.

  2. 2

    Қосымша заттардың жеткіліктілігі

    Рационда дәрумендер мен микроэлементтер жеткілікті болуы қажет.

  3. 3

    Нәрлілік адамның ерекшелігіне сай болуы

    Тағамның нәрлілігі жасқа, денсаулық жағдайына және климаттық ерекшелікке байланысты реттеледі.

  4. 4

    Тәуліктік тамақтану тәртібін сақтау

    Тамақтану уақыты мен мөлшерін тәулік бойы бірізді ұстану маңызды.

  5. 5

    Санитарлық-гигиеналық талаптарға сай болуы

    Тағам дайындау, сақтау және тұтыну гигиеналық нормаларға сай орындалуы тиіс.

Дұрыс тамақтанудың негізгі ұсыныстары

1) Әртүрлілік қағидасы

Бір ғана азық-түлік ағзаның барлық қажеттілігін өтей алмайды. Сондықтан тағамды әртүрлі ету маңызды: тек өнім түрін көбейтіп қана қоймай, сол өнімдерден әрқилы тағам дайындаған дұрыс.

2) Мөлшер мен тәуліктік энергия

Бір рет қабылдайтын ас мөлшері орта есеппен 300–500 г жеткілікті. Күндік калория мөлшері 1600–1800 ккал, ал ауыр жұмыс істейтіндер үшін 2400–2800 ккал болуы мүмкін.

3) Тез дайындалатын өнімдерді шектеу

Рационнан фастфуд, қойытылған сүт, қант, шұжық және түрлі қытырлақ өнімдерді мүмкіндігінше алып тастаған жөн.

4) Көкөніс пен жемісті көбейту

Көкөністер мен жемістерді күніне бірнеше рет тұтыну ұсынылады (400 г-нан көп). Олар антиоксиданттарға, фолий қышқылына, темірге, дәрумендер мен минералдарға бай, әрі жоғары қан қысымы, атеросклероз сияқты жүрек-қан тамыр ауруларының қаупін төмендетуге ықпал етеді.

5) Су ішу тәртібі

Күніне орта есеппен 1,5–2 литр таза, фильтрленген, газдалмаған су ішу ұсынылады. Су жеткіліксіз болса, қан тамырларында өзгерістер болып, олар тарылып, артериялық қысымның жоғарылауына әсер етуі мүмкін. Су жеткілікті болғанда қан тамырлары кеңейіп, қысым тұрақтануға бейім келеді.

Сонымен қатар су ми қызметіне, ойлау мен есте сақтау қабілетіне ықпал етеді. Судың тапшылығы бас миының белсенділігін төмендетеді.

6) Майлылығы аз сүт өнімдері

Күнделікті рационға майлылығы төмен сүт өнімдерін қосу керек: айран (кефир), ірімшік, сүзбе, йогурт және т.б. Сүт өнімдері — сүйек пен тісті нығайтатын кальцийдің негізгі көзі.

7) Майлы етті азайтып, балықты көбейту

Майлы еттің орнына майсыз етті таңдаған дұрыс. Балықты аптасына кемінде 2 рет тұтыну ұсынылады: оның құрамында жүрек-қан тамыр жүйесіне пайдалы қанықпаған май қышқылдары мен дәрумендер бар. Ақуыз көзі ретінде бұршақ тұқымдастарды да қолдануға болады.

8) Тұз мөлшерін бақылау

Нан, консерві және басқа өнімдердің құрамындағы тұзды қоса есептегенде, тәулігіне тұз мөлшері 6 г-нан аспауы тиіс. Консервіленген, өте тұзды және тұзға кептірілген өнімдерді күн сайын тұтынуға болмайды. Тағамды аз тұздап, йодталған тұзды қолданған жөн.