Қазақша рефераттар

Қан тамырлары

№249 мектеп-лицей

Өткізген: биология пәнінің мұғалімі — Дөңесова Гүлнұр

Ашық сабақ (8-сынып)

Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы және қызметі

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға адамның тыныс алу мүшелерінің құрылысы мен қызметі және тыныс алудың маңызы туралы терең білім беру.

Дамытушылық

Шығармашылық ізденіске баулу; танымдық қабілеттерін, белсенділігін жетілдіру; қызығушылығын арттыру және білімін дамыту.

Тәрбиелік

Тазалыққа, денсаулыққа жауапкершілікпен қарауға, оны қорғауға және зиянды әдеттерден сақтануға тәрбиелеу.

Сабақтың сипаттамасы

Сабақтың типі
Аралас
Сабақтың әдістері
Түсіндіру, талдап-жинақтау, сұрақ-жауап
Сабақтың формасы
Топтық, жеке
Көрнекілігі
Интерактивті тақта
Пәнаралық байланыс
Валеология
Тақырып
§41

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу.
  • Назарларын сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын сұрау

III бөлім. Жүрек-қан тамырлар жүйесі

I. Қан тамырлары

  1. 1.Вена қандай тамыр?
  2. 2.Қан тамырларындағы қысым қандай?
  3. 3.Артерияға сипаттама беріңдер.
  4. 4.Адамдағы капиллярлардың жалпы саны қанша?

II. Жүрек

  1. 1.Жүрек циклі дегеніміз не?
  2. 2.Жүрек жұмысы қандай кезеңдерден тұрады?
  3. 3.Жүрекке сипаттама беріңдер.
  4. 4.Сурет бойынша жүректің құрылысын сипаттаңдар.

III. Қан айналым шеңберлері

  1. 1.Қан айналым дегеніміз не?
  2. 2.Қан айналымның үлкен шеңбері дегеніміз не?
  3. 3.Қан айналымның кіші шеңбері дегеніміз не?
  4. 4.Қай венада артериялық қан ағады?

III. Жаңа сабақ: тыныс алудың маңызы

Тыныс алу жүйесі — ағза үшін аса маңызды жүйе. Ол газ алмасу қызметін атқарады, ал газ алмасусыз тіршілік ету мүмкін емес. Ағза мен сыртқы орта арасындағы газ алмасу үдерісі тыныс алу деп аталады.

Ауа өтетін жолдар

Тыныс алу мүшелеріне мұрын қуысы, аңқа (мұрын-жұтқыншақ), көмей, кеңірдек, бронхылар (ауатамырлар) жатады. Бұлар ауаны тасымалдайтын өткізгіш жолдар.

Газ алмасу жүретін мүше

Сонымен қатар өкпе тыныс алу жүйесінің негізгі мүшесі болып табылады. Нақты газ алмасу өкпеде жүреді.

Мұрын қуысы

Ауа танау арқылы сүйек-шеміршек қалқасы мұрын қуысын екі бөлікке бөліп тұратын кеңістікке түседі. Мұнда ауа жылынады, залалсызданады және ылғалданады.

Көмей

Мұрын қуысынан ауа аңқа мен жұтқыншақ арқылы көмейге өтеді. Көмей — мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан іші қуыс түтік. Ол тыныс алуға қатысумен қатар, дыбыс түзу және айқын сөйлеу қызметін де атқарады.

Кеңірдек және бронхылар

Кеңірдек — өңештің алдында орналасқан түтік. Оның ұзындығы шамамен 9–13 см, диаметрі 15 мм. Кеңірдек бронхыларға жалғасады: бронхылар оң және сол өкпеге кіріп, өкпе ішінде тармақталып бронхы ағашын түзеді.

Өкпе және плевра

Өкпе — кеуде қуысында орналасқан шымыр, кеуекті жұп мүше. Оң жақ өкпе үш бөліктен, сол жақ өкпе екі бөліктен тұрады. Өкпенің сыртын өкпеқап (плевра) қаптайды.

Альвеолалар — газ алмасудың негізгі алаңы

Альвеолалар — ауаға толы өкпе көпіршіктері. Олардың диаметрі шамамен 0,2–0,3 мм, тереңдігі 0,06–0,3 мм. Адам өкпесінде орта есеппен 700 млн альвеола болады.

IV. Жаңа сабақпен жұмыс

I. Сәйкестігін анықтаңдар

Тыныс алу мүшелерін олардың қызметтерімен сәйкестендіру тапсырмасын орындаңдар.

Ескерту: бұл бөлімде бастапқы мәтінде жұптар берілмеген, сондықтан тапсырма нұсқау ретінде рәсімделді.

II. Дұрыс жауабын табыңдар (тест)

1) Мұрын қуысы неше бөлікке бөлінеді?

  • A)Екі бөлікке
  • Ә)Үш бөлікке
  • Б)Төрт бөлікке

2) Мұрын қуысының ішкі бетінің ауданы:

  • A)100 см²
  • Ә)500 см²
  • Б)1500 см²

3) Дыбыс түзу қызметін қай мүше атқарады?

  • A)Мұрын қуысы
  • Ә)Көмей
  • Б)Кеңірдек

4) Кеңірдек қабырғасы неден түзілген?

  • A)Бұлшық ет ұлпасынан
  • Ә)Шеміршекті сақинадан
  • Б)Шеміршекті жартылай сақинадан

5) Кеңірдектің жалғасы:

  • A)Аңқа мен жұтқыншақ
  • Ә)Көмей
  • Б)Бронхылар

Қорытынды: «Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы және қызметі» тақырыбы бойынша негізгі ұғымдарды бекітіңдер.