Физика сабағында оқушыларды қарқындата оқыту
Білім берудің мәні және бүгінгі мақсат
Білім беру — оқыту мен тәрбиелеудің үздіксіз процесі. Қазіргі білім берудің басты мақсаты — жан-жақты білімді, өмірге бейім, өзіндік ой-толғамы бар, қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру.
Бұл мақсатқа жету үшін оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, істеген ісіне тұжырым жасап, қорытынды шығара алуына жағдай жасау; ойлау көкжиегін кеңейтіп, еркін ойлауға жол ашу маңызды.
Қоғамның экономикалық, саяси, мәдени дамуына үлес қоса алатын, әлемдік талапқа сай білімді әрі мәдениетті азамат тәрбиелеу — білім беру жүйесіне жүктелген жауапты міндет.
Инновация, мазмұнды байыту және әлемдік білім кеңістігі
Жеке адамды қалыптастырып дамыту және оған терең, жан-жақты білім беру мақсатында инновациялық технологияларды іздестіру, білім мазмұнын байыту, әлемдік білім кеңістігіне ену бағыттары өзекті болып отыр.
Сабақ үдерісінде ұстанатын негізгі бағыттар
- Оқушылардың шығармашылық қызметін дамыту: өз бетімен тапсырмалар беру, реферат қорғау.
- Өз бетінше жұмыс істеу белсенділігін арттыру.
- Оқушылармен жекелей және топтық жұмыстар жүргізу.
- Үй тапсырмасын ойлау қабілетін дамытатын есептер арқылы құрастыру.
- Сабақта халықтық педагогика элементтерін қолдану.
Теориялық және практикалық сауаттылық
Оқушылардың теориялық-практикалық сауаттылығын арттыру үшін төмендегі құрамдастарды жүйелі түрде қалыптастыру қажет:
- Негізгі теориялық заңдылықтарды түсіну.
- Формулалар қорын меңгеру және орнымен қолдану.
- Өрнектерді түрлендіру дағдыларын дамыту.
- Есеп шығару сауаттылығын арттыру.
Ойлау логикасын бақылаудың маңызы
Қандай да бір мәселені шешуде оқушылардың қалай ойлайтынын, олардың ой-өрісін үнемі бақылап отыру маңызды. Бұл тәсіл оқушының пайымдай алу деңгейін және оқылған материалды қаншалықты меңгергенін нақты анықтауға мүмкіндік береді.
Қарқындата оқыту: деңгейлік тапсырмалар және тұрақты ілгерілеу
Өз тәжірибемде оқытудың жаңа педагогикалық-технологиялық негізі ретінде қарқындата оқытуды қолданамын. Бұл технология дамыта оқытуды жүзеге асырып, оқушының ойлауын, есте сақтауын, белсенділігін, ынтасын, дағдысын күшейтуге және білім сапасын арттыруға ықпал етеді.
Деңгейлік қозғалыс
Әр оқушы жұмысты ең төменгі деңгейдегі тапсырмадан бастап, орындау нәтижесіне қарай келесі деңгейге біртіндеп өтеді.
Әділ бәсеке және жеке траектория
Оқушылар арасында өзара жарысу қалыптасқанымен, әрқайсысының өз деңгейіне сай білім алуы қамтамасыз етіледі.
Қалпына келтіру және қолдау
Үлгермеген материалды мұғалім дайындаған интенсивті оқу-әдістемелік материал арқылы толықтырады; үйде ата-ана қолдауы да нәтижені күшейтеді.
Осылайша оқушының өзіне деген сенімі артып, білімі жүйеленіп, шыңдалады.
Дәстүрлі бекітуден қолданбалы түсінуге көшу
Дәстүрлі оқытуда бекіту мен өткен сабақты қайталау басым болса, қазіргі талап оқу материалын жалпылау арқылы оқушының жеке фактілерді өмірде, техникада қолдана алуына бағытталады. Әр тақырып бойынша түрлі интерактивті тапсырмалар ұсынып, ынта мен белсенділікті арттыру үшін жетелеуші проблемалық сұрақтарды жүйелі қоямын.
Жаңа сабақ меңгерілгеннен кейін оқушыларға деңгейлік тапсырмалар беріледі. Бұл оқу әрекетін нақты нәтижеге бағыттап, оқушының өздігінен ілгерілеуіне мүмкіндік береді.
Ізгілік, білімділік және үздіксіз даму
Адам бойындағы ең асыл қасиеттер — ізгілік пен білімділік. Сондықтан білімді, тәрбиелі жастар — еліміздің болашағы. Адам тәрбиелеу — аса жауапты іс.
Бәсекеге қабілетті, білімді жастарды қалыптастыру үшін азаматтардың тұлғалық, психологиялық, физиологиялық, интеллектуалдық даму деңгейін арттыру; үздіксіз білім алу; халық тәжірибесін зерделеу; рухани құндылықтарды негізге алып, жасампаздық жолында табандылықпен еңбек ету — басты шарт.
Ақпараттандыру және интенсивті оқытуға қатысты басым бағыттар
Қазақстан Республикасының білім беруді дамыту бағдарламалары білім беру жүйесін ақпараттандыру мен интенсивті оқытуға қатысты бірқатар басым мәселелерге ерекше назар аударады:
- АКТ-ны оқу үдерісіне енгізуге арналған нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру.
- Орта білім ұйымдарын компьютерлендіру және 1 компьютерге 10–15 оқушы көрсеткішіне жақындау.
- Орта білім ұйымдарын интернет желісіне қосу.
- Қашықтан оқыту технологияларын әзірлеу және енгізу.
- Жаңа ақпараттық технологияларды енгізуге қажетті ғылыми-зерттеу және әдістемелік жұмыстар жүргізу.
- Интенсивті оқытуға қатысты жаңа технологияларды сараптау, байқау негізінде жетілдіріп енгізу.
- Инновациялық технологиялар арқылы интенсивті оқытуды қалыптастыру.
Интенсивті оқытуды жүзеге асыру үшін мультимедиялық технологияларды білім беру саласына енгізу ерекше маңызды.
Сабақты ұйымдастыру: мұғалім әрекетінің жүйесі
Түсіндіру және қызықтыру
- Жаңа тақырыпты тәжірибемен байланыстырып, өзектілігін ашу, проблеманы нақты қою; мультимедиялық құралдарды қолдану.
- Оқушы қызығушылығын арттыру: электронды оқулықтар мен әдістемелік материалдарды пайдалану, ұсыныстар мен тәжірибені ескеру, қажет болса арнайы есептер мен жаттығулар енгізу.
- Оқу материалын бірнеше рет талдап, түрлі нұсқамен түсінікті баяндауға ұмтылу.
- Түсіндірмені анық, нақты әрі сауатты айту және жазу.
Интенсивті оқытудың артықшылықтары
- Оқытудың түрлі әдістерін үйлестіру.
- Қабылдау арналары мен таным әрекеттерін кезектестіріп қолдану.
- Аудио/видео құралдарын жүйелі алмастыру, тақтаны ретімен қолдану, көрнекі материалдарды пайдалану.
- Мұғалімнің іс-тәжірибелік көрсетуді бастап беруі және оны оқушылардың кезекпен көрсетуімен алмастыру.
- Қысқа мерзімді жаппай сынақ-тәжірибелерді әртүрлі формада ұйымдастыру.
- Бір оқу әрекетінен екіншісіне тиімді ауысу: жаттығу, тәжірибелік, зертханалық жұмыстар.
- Кеспе материалдар, матрицалық тренинг сияқты құралдарды пайдалану.
- Сұрақтарды тақырыпқа сай құрастыру және қажет жағдайда нақты оқушыға бағыттау.
Сыныппен тұрақты байланыс және уақытты бағалау
Интенсивті оқытуды жүзеге асыруда алдын ала жоспарлау, оқушылармен бірлесіп даярлану және байқау жүргізу тиімді. «Шәкірт уақытын аяла, өз уақытыңды аяма» қағидасына сай, мұғалім тұрақты байланыс орнатып, сұрақ-жауап арқылы түсінуін, зейінін, пайымын, қорытынды шығаруын жүйелі жетелеуі қажет.
Белсенділік, тәртіп және әділ бағалау
- Бүкіл сыныпты және әр оқушыны жеке бақылап, сұрақтар арқылы белсенділігін арттыру.
- Тәртіп әлсіреген жағдайда жеке тапсырма беріп, сөзден іске көшу.
- Барлығына лайықты тапсырма ұсыну, жауаптарды тыңдау және бірлесіп, ынтымақтаса бағалау.
Қазіргі талаптар және сабақтың басталу логикасы
Қазіргі заман талаптарына сай ҚР мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты, ұлттық бірыңғай тестілеу және мемлекеттік аралық бақылау сапалы оқыту мен қосымша жұмысты талап етеді. Бұл жағдайда мұғалімнің сабақтағы қызметінің орны ерекше.
Сабақтың басталуындағы негізгі қадамдар
- Сабақтың мақсатын оқу-әдістемелік нұсқауларға сай нақты қою.
- Оқушылардың сабаққа даярлығын анықтап, жұмысшы ахуал қалыптастыру.
- Сабақ құрылымын мүмкіндігінше түрлендіріп, элементтерді орнымен алмастыру.
- Теориялық, әдістемелік және дидактикалық тұрғыдан толық даярлану.
Оқушыны әрекетке қосу
- Сыныптағы барлық оқушыны жұмыспен қамтамасыз етіп, белсенді қатысуын қадағалау.
- Әр оқушының өз қарқынымен, өз деңгейінде жұмыс жүргізуіне мүмкіндік беру.
- Нәтижені көріп, өзін-өзі бағалауға жағдай жасау.
Өз бетінше жұмыс істеу оқушының білімін ғана емес, тәртібі мен мінез-құлқын да қалыптастырады: жауапкершілік сезімі күшейіп, ізденімпаздық пен шығармашылық дамиды.
Қорытынды
Жаңа педагогикалық технологияларды орынды қолдану сабақ сапасын көтереді, оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын арттырады және қазіргі қоғам талабына сай білім алуына нақты ықпал етеді.