Абайдың сегізінші қара сөзіСЕГІЗІНШІ СӨЗОсы ақылды кім үйренеді, насихатты кім тыңдайды
Абайдың сегізінші қара сөзі
Осы ақылды кім үйренеді, насихатты кім тыңдайды?
Біреу — болыс, біреу — би. Егер олардың «ақыл үйренейін, насихат тыңдайын» деген ойы болса, ол орынға сайланып та жүрмес еді. Олар өздерін «үздік кісіміз, біреуге үлгі беріп, ақыл айтарлықпыз» деп сайланады. Өздері түзеліп жеткен, енді елді түзету ғана қалғандай көреді.
Ондай адам не қылып тыңдасын? Тыңдайын десе де, қолы тие ме?
Басында өз шаруасы бар: «Ұлығымызға жазалы болып қаламыз ба? Елдегі бұзақыларымызды бүлдіріп аламыз ба? Халқымызды бүлдіріп аламыз ба? Әлде өзіміз шығынданып, шығымымызды толтыра алмай қаламыз ба?» — деп, жағдайына қарай біреуді жетілтейін, біреуден құтылтайын деген бейнеті көп. Қолы тимейді.
Байдың күйі: мал — өлшем, мал — мақсат
Байлар да тыңдамайды. Олардың дәулеті қонып, дүниенің жарымы басында тұрғандай. Өзінде жоқты малымен сатып алады. Көңілі көкте, көзі аспанда: адалдық, адамдық, ақыл, ғылым, білім — ешнәрсені малдан қымбат демейді.
Құндылықтар иерархиясы
«Мал болса, құдай тағаланы да паралап алса болады» дегенге дейін барады.
Тірек еткен нәрсе
Оның діні де, құдайы да, халқы да, жұрты да — бәрі малға байланып қалады.
Ішкі өлшем
Білімі, ұяты, ары, жақыны — бәрі де малдың айналасында.
Ондай адам сөзді қайтіп ұқсын? Ұғайын десе де, қолы тие ме? Малын суарып, тойғызып; саудасын жүргізіп; күзеттіріп, бақтырып; ұрыдан, бөріден, қыстың суығынан, сұғанақтан сақтанбақ. Солардан қорғайтын кісіні таппақ. Бәрін жайғастырып, соңында мақтанға орналастырғанша — қашан? Қолы тимейді.
Тыңдамайтындар және күйкі тірлік
Ұры, залым, сұм, сұрқия да тыңдамайды. Онша-мұнша қой жүнді қоңырша да күнін әрең көріп жүр. Ана жақтағылар сондай болып тұрғанда, бұлар білім мен ғылымды, ақылды не қылсын?
«Білім, ғылым кедейге керек емес» дегендей сөз шығады:
«Бізді не қыласың? Ана сөзді ұғарлықтарға айт!» — дейді.
Оның өзгенімен ісі жоқ. Алдыңғы үшеуіндей болған жанның ойында қайғы да, мұң да жоқтай көрінеді.
Абайдың басқа да қара сөздері бар.