Жатыс септік
Сабақ тақырыбы
Жатыс септік. Бұл сабақта оқушылар сұрақ қою арқылы тақырыпты өздері ашып, жатыс септіктің сұрақтары мен жалғауларын дұрыс қолдануды меңгереді.
Сабақтың мақсаты
- Сұрақ қою арқылы жаңа тақырыпты ашу және меңгерту.
- Кімде? Неде? Кімдерде? Нелерде? сұрақтарымен таныстыру.
- Жалғауларды сөздерге дұрыс жалғай білуге үйрету және жаттығулар орындату.
- Танымдық белсенділікті арттыру, өз бетінше жұмыс істеуге және ой қорытуға дағдыландыру.
- Сөздік қорды молайту.
Күтілетін нәтиже
- Оқушылар өз ойын еркін жеткізе алады.
- Сөздерге дұрыс сұрақ қоя алады.
- Зат есімдерді септей алады.
Әдіс-тәсілдер: сұрақ-жауап, топтық және жұптық жұмыс, өзіндік және ұжымдық жұмыс, семантикалық карта, Венн диаграммасы, ой қозғау.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Қазақ тілі — өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызым мәңгі сені,
Болашағым, бақытым — дара тілім.
Топқа бөлу: берілген суреттер арқылы оқушылар 4 топқа бөлінеді.
- 1-топ: Қазақстан
- 2-топ: Бейбітшілік
- 3-топ: Тәуелсіздік
- 4-топ: Өрлеу
II. Өткен тақырыпты пысықтау: «Теңге алу» ойыны
Оқушылар дорба ішінен теңге алады, алған теңгесінің санын айтады және сәйкес сұраққа жауап береді. Мақсат — алдыңғы білімді белсенді еске түсіру және жылдам сұрақ-жауап арқылы бекіту.
Қайталау сұрақтары
- Сөз таптары неше топқа бөлінеді?
- Зат есім дегеніміз не?
- Зат есімнің септелуі деген не?
- Септеу түрлері қандай?
- Септіктерді атап бер.
Септіктер бойынша нақтылау
- Атау септіктің сұрақтары қандай?
- Ілік септіктің сұрақтары қандай? Жалғаулары қандай?
- Барыс септіктің сұрақтары қандай? Жалғаулары қандай?
- Табыс септіктің сұрақтары қандай? Жалғаулары қандай?
III. Қызығушылықты ояту
Интербелсенді тақтадағы гүл суреті арқылы тапсырма орындалады: қай септік жоқ? Оқушылар байқағыштық пен логикалық ойлауды қолдана отырып, жауапты дәлелдейді.
IV. Жаңа сабақ: Жатыс септік
55-жаттығу
- Жұмбақты оқып, шешуін тап.
- Қарамен жазылған сөздерге сұрақ қой.
- Жалғауларын анықта.
- Бұл сөздер қай септікте тұрғанын айт.
56-жаттығу
- Мақалдарды оқып, жатқа жаз.
- Жатыс септіктегі сөздердің астын сыз.
- Оларға сұрақ қой.
Оқушылар екі жаттығудың қорытындысы арқылы ережені өздері шығарады:
Ереже (жатыс септік)
- Жатыс септіктегі зат есімдер кімде? неде? кімдерде? нелерде? қайда? сұрақтарына жауап береді.
- Жатыс септік атау септіктегі сөзге -да, -де, -та, -те, -нда, -нде жалғаулары жалғану арқылы жасалады.
- -нда, -нде жалғаулары зат есімнің тәуелді септеуінің III жағында қолданылады.
Сергіту сәті ұйымдастырылады.
V. Бекіту және қолдану
57-жаттығу
- Мәтінді көшіріп жаз.
- Мәтінге тақырып қой.
- Жатыс септіктегі сөздердің сөйлемдегі қызметін (қай сөйлем мүшесі екенін) анықта.
58-жаттығу
- Берілген септіктердің сұрақтары мен жалғауларын салыстыр.
- Оларды бір-бірінен қалай ажыратуға болатыны туралы қорытынды жаса.
Салыстыру үлгісі:
Барыс септік: кімге? неге? қайда? — -қа, -ке, -ға, -ге
Жатыс септік: кімде? неде? қайда? — -да, -де, -та, -те
Шығармашылық жұмыс: 59-жаттығу
Сөздер: өзен, жайлау, қыс, көген, бесік.
- Әр сөзге жатыс септік жалғауының тиістісін жалғап, сөйлем құрап жаз.
- Жатыс септік жалғауының әртүрлі жалғану себебін түсіндір.
- Кестені пайдаланып, сөздердің жатыс септікте тұрғанын дәлелде.
Дәлелдеу үлгісі: «Бұл — жатыс септіктегі сөз, өйткені ол кімде? неде? қайда? сұрақтарына жауап береді және сөйлемде көбіне тұрлаусыз мүше қызметін атқарады».
Топтық тапсырмалар: 61-жаттығу
Қазақстан тобы
Сурет бойынша әңгіме құра.
Тәуелсіздік тобы
Қыс туралы әңгіме құра.
Бейбітшілік тобы
«Аула», «дәрі» сөздерін септе.
Өрлеу тобы
Берілген сөздерді септіктермен сәйкестендір: үйге, қыз, ағаш, қарлығаштың, үйдің, баланың, терезеге, далаға, партаны, дәрігерді, мектепте, өрісте.
VI. Қорытынды және рефлексия
Сабақ соңында семантикалық картамен жұмыс жүргізіледі. Оқушылар стикерге өз ойларын жазып, бүгінгі тақырып бойынша түсінгенін, әлі де қиындық тудыратын тұстарын және алдағы мақсатын белгілейді.
Стикердегі бағыт: рухани жаңғыру, білімге ұмтылу, өз ойын сауатты жеткізу, келешекке мақсат қою.