Альдегидтер химиялық белсенді қосылыстар
Альдегидтер атауының тарихы
Альдегидтердің құрамында карбонильдік топ болады. Бұл атау көміртектің латын тіліндегі carboneum сөзінен тараған.
Альдегидтерді спирт молекуласынан дегидрогендеу (сутекті ажырату) арқылы алуға болады. 1835 жылы неміс химигі Ю. Либих бұл қосылыстарды альдегидтер деп атауды ұсынды.
1848 жылы неміс физиологі Л. Гмелин карбониль тобы екі көмірсутек радикалымен байланысқан органикалық қосылыстарды кетондар деп белгілеуді ұсынды.
Алу жолдары
Өнеркәсіпте дивинил мен изопренді, негізінен, сәйкес алкандарды дегидрлеу арқылы алады.
Пропаналь пропан-1-олды тотықтырғанда түзіледі.
Альдегидтерді ауадағы оттекпен көмірсутектерді тотықтыру арқылы да алады. Мысалы, метанды толық емес тотықтырса, метаналь түзіледі.
Кучеров реакциясы арқылы ацетиленді гидратациялап, сірке альдегидін (этаналь) алуға болады.
Альдегидтердің физикалық қасиеттері
Құмырсқа альдегиді (метаналь) — өткір иісті газ. Сірке альдегидінен (этаналь) бастап келесі мүшелері — сұйық, ал жоғары молекулалылары — қатты заттар.
Альдегидтердің физикалық қасиеттері жалпы заңдылықтарға сәйкес келеді: молекулалық массасы артқан сайын балқу және қайнау температуралары өседі.
Спирттермен салыстыру
Спирттерден айырмашылығы — альдегидтерде молекулааралық сутектік байланыс түзілмейді. Сондықтан сәйкес спирттермен салыстырғанда олардың қайнау температуралары төмен болады.
Химиялық қасиеттері
Альдегидтер — химиялық белсенді қосылыстар. Олардың реакцияға түсу қабілеті карбонил тобының құрылысына байланысты.
Карбонильді қосылыстарға тән реакциялар
- Қосылу реакциялары.
- Сутекпен қосылуы (гидрлену).
Ескерту: берілген мәтінде реакциялардың толық теңдеулері мен мысалдары көрсетілмеген.
Қосымша материал
«Толық нұсқасын жүктеу» деген сілтеме бастапқы мәтінде көрсетілгенімен, жүктеу файлы берілмеген.