Қазақша рефераттар

Мінездің ұнамды белгілері

Зияткерлік-таным сабағы: «Әдептен озбайық»

Сабақтың тақырыбы

Әдептен озбайық

Сабақтың түрі

Зияткерлік-таным сабағы

Әдіс-тәсілдер және жабдықтар

  • Әдістер: түсіндіру, сұрақ-жауап, ауызша журнал
  • Жабдықтар: интерактивті тақта, графопроектор

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Жеке адамның мінез-құлық мәдениеті, мінез-құлық ережелері және мінездің кейбір белгілері туралы түсінік қалыптастыру.

Тәрбиелік

Оқушылар бойына шынайы адамгершілік қатынастарды: жолдастықты, ынтымақтастықты, ізгілікті, адалдықты, қарапайымдылық пен кішіпейілділікті орнықтыру.

Дамытушылық

Оқушылардың мінез-құлық мәдениетін дамыту.

Сабақ барысы

  1. Ұйымдастыру бөлімі.
  2. Сабақтың эпиграфы.
  3. Кіріспе сөз және талқылау.
  4. Сәлемдесу дәстүрлері туралы сұрақ-жауап.
  5. Мінездің ұнамды және жағымсыз белгілері.
  6. Өзін-өзі тәрбиелеу туралы қорытынды.

Эпиграф

Адамның бойындағының бәрі: келбеті де, киімі де, жан дүниесі де, ойы да әдемі болуға тиіс... Мен көркі мен киіміне қарасам, көз сүйсіндіріп, бас айналдыратын адамдарды жиі көремін, ал жан дүниесіне үңілсек — құдай сақтасын! Әп-әдемі сыртқы қабықтың ішіндегі жанның қап-қара болатыны сонша, оны ештеңемен жуып кетіре алмайсың.

А. П. Чехов

Кіріспе: мінез-құлық мәдениеті және психогигиена

Мінез-құлық ережелері әрдайым гигиена талаптарымен сабақтас келеді. Мінез-құлықты реттейтін әдет-ғұрыптардың басым бөлігі психогигиенамен тікелей байланысты. Әрбір адам айналасындағылармен қарым-қатынасын ең алдымен психогигиена талаптарына сүйеніп, саналы түрде реттеп отыруы тиіс.

Үстел басындағы мінез-құлық ережелерінің едәуір бөлігі, жалпы алғанда, күнделікті қарым-қатынастағы көптеген қағидалар гигиенаға бағынады. Мысалы, біреудің түсіп қалған қол орамалын көтеріп бермей-ақ, иесіне ескерту жеткілікті: өзгенің орамалын ұстау арқылы ауру жұқтырып алу немесе керісінше, өз қолың арқылы микроб жұқтыру қаупі бар. (Ал қарт немесе науқас адамға жасырақ әрі дені сау адам, әрине, көмектесіп, орамалын алып береді.)

Сыпайылық не үшін қажет?

Сыпайылық ережелері айналадағы адамдардың мазасын алуға, шу көтеріп, жүйкесіне тиюге тыйым салады. Сыпайылық сөйлегенде де, іс-әрекет жасағанда да ұстамды болуды талап етеді.

Ғылыми негіз: жүйке жүйесі және шу әсері

Академик И. П. Павлов 1883 жылдың өзінде-ақ ағзаның бүкіл қызметін жоғары жүйке жүйесі басқаратынын жазған. Медициналық зерттеулер ми қабығындағы қозу мен тежелу тепе-теңдігінің бұзылуы түрлі ауруларға әкелуі мүмкін екенін көрсетті.

Дәрігерлер тіпті өзіміз де байқай бермейтін кез келген шу миымыз бен бүкіл денемізде қозу толқынын туғызатынын айтады. Уақыт өте келе мұндай тітіркенулер ағзада із қалдырып, жүйке және қан тамырлары ауруларының, асқазан сырқатының, қан қысымының артуының және басқа да дерттердің асқынуына себеп болуы мүмкін.

Адамның ішкі жан дүниесі, интеллектісі, парасаты мен сезімі сыртқы келбетінен, көзінен, бет-әлпетінен, сондай-ақ мүсіні мен мінез-құлқынан көрінеді. Ішкі әлемі бай адамның мінез-құлқына жоғары мәдениет тән болады.

Сәлемдесу мәдениеті: дәстүрлердің мағынасы

1) Қол алысып амандасу қайдан шыққан?

Еуропа халықтарында сәлемдескенде бір-бірінің қолын қысу дәстүрі қалыптасқан. Бүгінде ол құрмет белгісі ретінде қабылданады. Бұл ғұрыптың бастапқы мәні — татулық пен бейбіт ниетті дәлелдеу еді: алға созылған оң қолда тас, пышақ немесе өзге қару жоқ екенін көрсетуге тиіс болған. Екінші жақ та бейбіт ниет танытса, қол қысып амандасқан.

Дәл осы ойды Шығыста әртүрлі түрде білдірген: арабтар кеудесіне қолын қойған, түрікмендер қолдарын ұзын жеңіне тығып көрсеткен, қытайларда бас игенде қолдары екі жағында салбырап тұрған.

2) Бас киімді шешіп құрмет көрсету қалай пайда болды?

Бұл ғұрып та бейбіт ниетпен байланысты: ертеректе шайқас алаңында дулығаны шешу қарсы тарапқа қауіп төндірмейтінін білдірген. Уақыт өте келе ол сыйластықтың белгісіне айналды.

3) Сәлемдесу қалай жеңілдетілді?

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада тұмау мен сүзек індеті өршіген кезде дәрігерлер бастамасымен сәлемдесуді жеңілдету қозғалысы пайда болды. Көптеген қалаларда көшеде кеудесіне арнайы белгі таққан, қол алыспай және қалпағын көтермей амандасатын адамдарды көруге болатын еді.

Мінездің ұнамды белгілері

1) Әдептілік сезімі дегеніміз не?

Әдептілік — өзіңді әртүрлі жағдайда жалпы мінез-құлық ережелеріне сай ғана емес, сонымен бірге эстетикалық және этикалық талаптарды қанағаттандыратындай етіп ұстай білу. Шынайы әдептілік өзгенің жүрегіне бататын немесе қуаныш сыйлайтын нәрсені түсінуді, біреудің қажеті мен уайым-қайғысына ортақтаса білуді талап етеді. Әдепті адам айналасына ыңғайсыздық тудырмауға тырысады.

2) Неліктен сыншылдық алдымен өзіңнен басталуы керек?

Адамдар мен олардың мінез-құлқы туралы пікір айтпас бұрын өз-өзіңе сын көзбен қарау қажет. Көбіне сынаушы өзі айыптайтын кемшіліктердің өз бойында да бар екенін аңғара бермейді.

Сезім мен парасатқа сүйенген әдептілік әрі сөзден, әрі әрекеттен көрінеді: әдепті адам ешкімнің мазасын алмайды, ешкімді ренжітпейді, қарапайым жүріп, қарапайым ұстайды.

3) Табиғилықты сақтау дегеніміз не?

Табиғилық — өзің қандай болсаң, сондай болу. Бұл үшін адалдық пен шыншылдық керек. Екіжүзділік, жасандылық және қулық — мінезді әлсірететін қасиеттер. Ересек адамның әдейі аңғал көрінуге тырысуы қалай күлкілі болса, жас қыздың өзін шамадан тыс ересек етіп көрсетуге ұмтылысы да сондай орынсыз.

Өз қалпыңда көріну, мінез-құлқыңда табиғи болу және шама-шарқыңды сезіне білу — нағыз әдемілік. Жақсы талғам да осыдан басталады.

Мінездің жағымсыз жақтары

Мінездің ең жиренішті көріністері — өзімшілдік, күншілдік және жағымпаздық. Мұндай қасиеттері бар адамның мінез-құлқын жеке басының пайдасы немесе адамдардың шағын тобының (мысалы, отбасының) мүддесі билеуі мүмкін.

Жағымпаздық — мақтау мен жарамсақтану арқылы шынайы жағдайды дұрыс бағалауға кедергі жасайды. «Мақтау — ақымаққа қазылған ор» деген нақыл сөздің мәні де осында.

Өз бойыңдағы да, жақындарыңның бойындағы да жағымсыз қылықтарға қарсы күресіп, жақсы сипаттарды дамыту — әрбір адамның азаматтық әрі адамгершілік міндеті.

Өзін-өзі тәрбиелеу

Өзін-өзі тәрбиелеу — мінезді қалыптастыруға бастайтын жол, бойдағы құнды адамгершілік қасиеттерді саналы түрде дамыту. Академик И. П. Павлов адамның өзін-өзі кең көлемде реттей алатын, яғни өздігінен жетіле алатын бірегей жүйе екенін атап көрсеткен.

Өзін-өзі тәрбиелеу үшін адам өзіне сын көзбен қарап, өз қателігін мойындауға батыл болуы тиіс. Мінездегі кемшіліктерді жойып, жақсы қасиеттерді жетілдірмейінше, өзін-өзі тәрбиелеу толық жүзеге аспайды.

Түйін

Өнердегі сияқты, адам бойында да форма мазмұнға сай болуы қажет. Көбіне адамның сыртқы келбеті оның ішкі мәдениетін бейнелейді.

  • Сыртқы көрініс: ұқыптылық, жинақылық, байсалдылық.
  • Ішкі мәдениет: сыпайылық, ұстамдылық, жауапкершілік.
  • Әрекет: өзгені сыйлау және өзіңді басқару.