Лиро - эпостық жырлар
Сабақ туралы мәлімет
Пән / Сынып
Қазақ әдебиеті, 9-сынып
Тақырып
Лиро-эпостық жырлар. «Қыз Жібек» жырынан үзінді (1-сабақ)
Сілтемелер
- Күнтізбелік жоспар, орта мерзімдік жоспар
- 9-сынып оқулығы
- Мұғалімге арналған нұсқаулық
- СТО стратегиялары
Жалпы мақсат
- Лиро-эпостық жырлар туралы алғашқы әдеби-теориялық ұғым қалыптастыру.
- Оқушыларды адамгершілікке, имандылыққа, мейірімділікке тәрбиелеу; қатыгездіктен бойын аулақ ұстауға бағыттау.
- Жырлардағы халық арманы, махаббат пен достық мәселелерін талдау.
Оқыту нәтижелері
Дағдылар
- Сыни тұрғыдан ойлау арқылы мәнерлеп оқуға және мәтінді талқылауға үйренеді.
- Өз пікірін дәлелді жеткізе алады.
- Шығармашылық тапсырмалар арқылы дүниетанымы кеңейеді.
Әлеуметтік әрекет
- Топпен бірлесе жұмыс істейді, ережеге бағынады.
- Бір-бірін тыңдайды және ой бөліседі.
- Тақырыпты ашуға бағытталған ортақ талқылауға қатысады.
Оқыту формалары мен әдістері
Оқыту формасы
- Жеке жұмыс
- Жұппен/топпен жұмыс
- Сынып ұжымымен жұмыс
Модульдер
- Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер
- Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету
- Оқыту үшін және оқуды бағалау
Әдістер
- Топтастыру
- Миға шабуыл
- ЖИГСО
Құрал-жабдықтар
Қызығушылықты ояту
- Сәлемдесу арқылы сыныпта психологиялық ахуал қалыптастыру.
- «Батыр туса – ел ырысы» тақырыбында ой-толғау оқыту.
- Ой шақыру: лиро-эпостық жырлардың түрлерін топтастыру.
Лиро-эпостық жырлардың үлгілері
Негізгі ұғым: лиро-эпостық (ғашықтық) жырлар
Лиро-эпостық жырлар — лирикалық та, эпикалық та табиғаты бар ғашықтық дастандар. Оқиға желісі, көбіне, бірін-бірі шын сүйген екі жастың махаббатына құрылады. Көп жырдың түйіні — сүйгеніне қосылуды аңсаған жастардың жолына ескі салт-сана, ата-ана қарсылығы, ру аралық араздық немесе қызға ғашық басқа жігіттің жауыздығы тосқауыл болып, трагедиямен аяқталуы.
Жырлардың көркемдік әлемі
- Халықтың тұрмыс-салты, әдет-ғұрпы, наным-сенімі, көңіл күйі кең суреттеледі.
- Реалистік және романтикалық көріністер қатар өріліп, реалистік сипат басым болады.
- Кейіпкерлер — батырлар емес, қарапайым адамдар.
Батырлық эпостан айырмашылығы
Батырлық эпоста негізгі тақырып — халық мүддесі жолындағы күрес болса, ғашықтық жырларда өзекті мәселе — екі жастың бақытқа жету жолындағы тартысы, махаббат мұңы мен қасіреті.
Ауыз әдебиетіндегі таралу жолы
Лиро-эпостық жырлар халық арасында ауыздан-ауызға көшіп, жаттап айту арқылы кейінгі ұрпаққа жетіп, кейін баспаға түскен.
«Қыз Жібек» жыры: мазмұндық өзек
Қазақтың өткен өмір тіршілігін өте шебер суреттеген жырлардың бірі — «Қыз Жібек». Мұнда көшпелі өмір салты, әдет-ғұрып, халық мінез-құлқы, киім-киіс, жүріс-тұрыс секілді болмыс кең қамтылады.
Негізгі идеялық мазмұн
Жырдың негізгі идеясы — ескілік пен жаңалықтың тартысы.
Кітаппен жұмыс
- Оқулықтан лиро-эпостық жырлар туралы түсіндірме мәтінді оқу.
- Оқығанын негізге алып, негізгі ойды өз сөздерімен жеткізу.
ЖИГСО-1 стратегиясы
1-қадам: Топқа бөлу
Оқушыларды отырған орындарына қарай 1, 2, 3 сандары бойынша бөлу. Алдымен үй тобы құрылады, кейін әр оқушы жұмыс тобына ауысады.
2-қадам: Мәтінмен жұмыс
Мәтін алдын ала үш бөлікке бөлінеді. Жұмыс тобында әр оқушы өз бөлігін жеке оқып, мазмұнын түсінеді.
3-қадам: Үй тобына оралу және бөлісу
Оқушылар үй тобына қайта оралып, бір-біріне өз оқыған бөлігін түсіндіреді: 1-нөмір — бірінші бөлікті, 2-нөмір — екінші бөлікті, 3-нөмір — үшінші бөлікті баяндайды. Нәтижесінде үй тобының әр мүшесі бүкіл тақырыппен толық танысады.