Сабақтың типі. Сабақтың түрі
Пәні: Қазақ әдебиеті
Сыныбы: 9
Сабақ тақырыбы: Ыбырай Алтынсарин. «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесі
Бұл жоспар 9-сыныпта Ыбырай Алтынсариннің «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесін оқытуға арналған. Сабақ құрылымы Блум таксономиясына сүйеніп, оқушының білімін тереңдету, талдау дағдысын дамыту және еңбексүйгіштікке тәрбиелеу мақсаттарын бір арнаға біріктіреді.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Қазақ халқының көрнекті ағартушысы, педагог, жазушы, этнограф, фольклоршы, аудармашы және қазақтың жазба әдебиетінің негізін салушылардың бірі Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру. Әңгіме жанры туралы түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық
Оқушылардың әдеби білік-дағдыларын дамыту: ауызша сөйлеу, мәнерлеп оқу, түсініп оқу, өз ойын жүйелі жеткізу, мәтінді талдау және шығармашылық қабілеттерін жетілдіру.
Тәрбиелік
Ыбырай Алтынсарин тұлғасын үлгі ете отырып, білімге және ізденімпаздыққа баулу. Әңгіме мазмұны арқылы еңбекқорлыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу.
Сабақтың форматы мен ресурстары
Түрі мен типі
- Типі: жаңа сабақты меңгерту
- Түрі: өз бетімен жұмыс
Әдіс-тәсілдер
- Интерактивті әдістер
- Блум таксономиясы
- Модульдік оқыту: «Мені түсін», «Тұлғаны таны», «Шеңбер бойымен әңгімелеу»
- СТО: «Бес жол өлең», «Екі жақты күнделік»
Көрнекіліктер
- Ыбырай Алтынсариннің портреті
- Мультимедиа, презентация
- Тірек сызбалар, лебіз сөздер
- Интерактивті тақта
Сабақ барысы: Блум таксономиясы бойынша
Білу
«Тұлғаны таны» тапсырмасы арқылы Ыбырай Алтынсарин туралы бастапқы білім анықталады.
Түсіну
Топтық жұмыс: мәтін үзінділерін оқып, пікір жазу және мақал-мәтелмен түйіндеу.
Қолдану
«Ұқсастық пен даралық» әдісі арқылы бірнеше әңгіме арасындағы ортақ идея мен ерекшелікті табу.
Талдау
Деңгейлік тапсырмалар: шығармашылық жұмыс және мазмұн бойынша сұрақ құрастыру.
Жинақтау
«Шеңбер бойымен әңгімелеу» арқылы шығарма мен өмірлік тәлімді бір сөйлемге сыйдырып, ортақ қорытынды жасау.
Бағалау
Топтастыру әдісі арқылы оқушылар алған білімін жинақтап, Ыбырай тұлғасын жан-жақты сипаттайды.
I. Қызығушылықты ояту
Мұғалім оқушыларға Ыбырай Алтынсариннің суретін көрсетіп, «Бұл тұлға туралы не білесіңдер?» деген сұрақ қояды. Оқушылардың ықтимал жауаптары: қазақ жерінде тұңғыш мектеп ашқан ағартушы; «Кел, балалар, оқылық!», «Өзен» өлеңдерінің авторы; «Әке мен бала», «Бақша ағаштары» сияқты тәрбиелік әңгімелер жазған қаламгер.
Тапсырма атауы
«Тұлғаны таны»
II. Мағынаны тану
Ыбырай Алтынсарин: өмірі мен шығармашылығы
- 1 1841 жылы қазіргі Қостанай облысы (Қостанай ауданы) аумағында дүниеге келді.
- 2 1850 жылы Орынбор қаласындағы мектепке қабылданды.
- 3 1857 жылы атасы Балғожа биге хатшылық қызмет атқарды.
- 4 1859 жылы ғалым, профессор В. В. Григорьевпен танысты.
- 5 1860 жылы Торғайда мұғалімдік қызметін бастады.
- 6 1864 жылы мектеп ғимараты ашылды.
- 7 1876 жылы Петербург пен Қазан қалаларына барып, орыс ағартушыларының еңбектерімен танысты.
- 8 1879 жылы Торғай облысы мектептерінің инспекторы болды.
- 9 1881 жылы Омбыда мұғалімдер даярлайтын тұңғыш мектеп ашылды.
- 10 1889 жылы дүниеден өтті.
Түсіну: топтық жұмыс
3 топ мәтіннен үзінді оқып, сол үзіндіге байланысты өзіндік пікірін жазады және мақал-мәтелмен қорытындылайды.
| Үзінді | Оқушы пікірі | Мақал-мәтел |
|---|---|---|
| «Қыпшақ Сейітқұл отыз үйлі тобырымен, жұрттың тегіс аттаныс, барымта-сы бар уақытта, осы отыз үй кедейді қалай байытып, халық қатарына қосамын?» деп ойға қалады. | Оқушының жауабы | Мақал-мәтел |
Сөздікпен жұмыс
Берілген сөздердің мағынасын түсіндіріп, орыс тіліндегі баламасын табу.
- Барымта
- воровство
- Көшпелі ел
- кочевой народ
- Бейнет
- трудность
- Жарлы (жақыбай)
- бедный
- Жалаңаш (аш-жалаңаш)
- голодный
- Кәсіп
- хозяйство
- Айырбас
- обмен
- Жәрмеңке
- ярмарка
III. Қолдану: «Ұқсастық пен даралық»
Оқушыларға Ыбырай Алтынсариннің бірнеше әңгімелері ұсынылады. Мақсат — мағынасы мен мазмұны ұқсас шығармаларды анықтап, ортақ идея мен өзіндік ерекшелігін көрсету.
Ұқсастық
Тәрбиелік ой, еңбек пен адамгершілік құндылықтарын дәріптеу.
Даралық
Оқиға желісі, кейіпкер мінезі және берілетін өнегенің нақты қырлары.
IV. Талдау: деңгейлік тапсырмалар
I деңгей: «Бес жол өлең»
- 1) Зат есім
- 2) Сын есім
- 3) Етістік
- 4) Тақырыпқа қатысты төрт сөз
- 5) Синоним
Үлгі
- 1) Ыбырай
- 2) Қайраткер, ұлтжанды
- 3) Педагог болды, мектеп ашты, әңгіме жазды
- 4) Халқына жарық сәуле болды
- 5) Жазушы
II деңгей: сұрақ құрастыру
«Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесінің мазмұны бойынша оқушылар сұрақтар құрастырады және жоспар жасайды.
- Қыпшақ Сейітқұл қандай ойға қалды?
- Елді байыту үшін қайда барды?
- Қабырға өзені бойына келгенде кедейлерге не берді?
- Кедейлер қалай еңбек етті?
- Егіннен шыққан өнімнің артығын қайда апарды?
- Қыпшақ Сейітқұл ел алдында қандай құрметке ие болды?
Жоспар үлгісі
- 1) Отыз үйлі тобырдың қамын ойлаған — Қыпшақ Сейітқұл.
- 2) Торғай жеріндегі Қабырға өзені бойына қоныстануы.
- 3) Отыз үйлі кедеймен бірге егін егуі.
- 4) Малдың көбейіп, елдің тұрмысы түзелуі.
- 5) Сейітқұлдың жұрт ағасы атануы.
III деңгей: ой толғау
Адам өмірінің мәні мен сәні — еңбек. Еңбек адамның ойлау қабілетін дамытады, өмірге деген көзқарасын қалыптастырады. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» дегендей, әр адам өз еңбегінің жемісін көреді. «Еңбектің наны — тәтті, жалқаудың жаны — тәтті» деген сөз адал еңбектің қадірін айқындайды.
V. Жинақтау: «Шеңбер бойымен әңгімелеу»
Оқушылар параққа кезекпен өз ойларын жазып шығады: «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесінен және басқа оқыған шығармаларынан алған тәлімін бір сөйлеммен түйіндейді.
Білім
Оқу мен үйренудің құндылығы.
Еңбекқорлық
Нәтиже — табандылықтың жемісі.
Қамқорлық
Әлсізге сүйеу болу.
Қайырымдылық
Ізгі ниетті іс арқылы таныту.
Бауырмалдық
Бірлік пен жанашырлықты сақтау.
Жанашырлық
Ортақ жауапкершілікті сезіну.
VI. Бағалау: топтастыру
Сабақ соңында оқушылар Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармашылығы бойынша алған білімін топтастыру арқылы жинақтайды. Мұғалім XIX ғасырдағы қазақ даласына білімнің шуағын таратқан біртуар тұлғаны «күн» бейнесі арқылы символдық түрде көрсетіп, оқушылардан деректер мен қасиеттерді сәулелер ретінде орналастыруды сұрайды.
Ыбырай Алтынсарин
Ағартушы тұлға
Тегі
Балғожа бидің немересі
Қызметі
Ағартушы-педагог
Шығармашылық қыры
Жазушы
Мұрасы
Балалар әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі
Аударма
Аудармашы