Бес дұшпан - Тіл атасы кім
«Ел болашағы — білімді ұрпақ» сайысы: мақсат, құрылым және мазмұн
Бұл әдеби-танымдық кештің өзегі — оқушылардың елдің өткені, бүгіні, болашағы туралы ой өрісін кеңейту, саналы да өнерлі тұлға болып қалыптасуына ықпал ету. Сайыс барысында ана тілінде таза әрі көркем сөйлеу, жылдам ой түйіп, нақты жауап беру, есте сақтау қабілетін шыңдау сияқты дағдылар дамытылады.
Тәрбиелік мақсаты
Оқушыларды ел тағдырына бейжай қарамайтын, білімді, өнерлі, жауапкершілігі жоғары азаматтық ұстанымға тәрбиелеу.
Дамытушылық мақсаты
Әдеби тілде еркін сөйлеу, ойын жүйелі жеткізу, шапшаң ойлау мен тез жауап беру қабілетін дамыту.
Идеясы
Отанды сүю, жақсылықты қадірлеу, өнер мен білімге ұмтылу.
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Слайдтар
Сайыстың барысы
Сайыс үш турдан тұрады. Әр кезең оқушылардың білімін ғана емес, тіл мәдениетін, тапқырлығын және шығармашылық ойлауын қатар сынға салады.
І тур
Жылдамдық + ой-
1
Таныстыру
Әр сайыскер өзін таныстырып, алдына қойған мақсатын айтады.
-
2
Бәйге
Қойылған сұрақтарға шапшаң әрі нақты жауап беріледі.
Үлгі сұрақтар
- Әдебиет пәнін не үшін оқимыз?
- Биыл әдебиеттен оқыған шығармаларыңды ата.
- Қазақ тілі пәнін не үшін оқимыз?
- Әйгілі қазақ қыздарын ата.
- «Бес арыс» кімдер?
Жалғасы
- Ұлтымыздың ұлыларын ата.
- «Бес асыл іс» қандай?
- Қазақтың ұлттық аспаптарын ата.
- Тіл туралы мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер айт.
- «Бес дұшпан» және «Тіл атасы» кім?
-
3
Көкпар
Сайыскер карточкадан бір заттың атауын таңдап, оның пайдасы мен зияны туралы ой қорытады.
Тіл Компьютер Автокөлік Гүл Теледидар Көп оқу -
4
«Егер де мен…» (жағдаяттан шығу)
Ұсынылған жағдаят бойынша мәдениетті әрі жауапты шешім айту керек. Ұпайы аз екі оқушы ойыннан шығады.
- Досымның көңілін қалдырсам…
- Жаман баға алып қалсам…
- Анам жақсы көретін затты сындырып алсам…
- Сабаққа даярлықсыз келсем…
- Әкемнің сағын сындырсам…
- Мұғалімге ауыр сөз айтып қойсам…
ІІ тур
Әуен + термин-
5
Кім көп ән біледі?
Жүргізуші әннің екі жолын әуенімен айтады, сайыскер келесі екі жолын жалғастырады. Айта алмаса, келесі оқушы немесе көрермен жалғастыра алады.
Үлгі 1
«Көзімнің қарасы, көңілімнің санасы…»
— жалғастыру«Бітпейді іштегі, ғашықтың жарасы.»
Үлгі 2
«Жаз гүліндей назың қайда, неге жаным мұңайдың…»
— жалғастыру«Мен сүйетін әнің қайда, жадырашы шырайлым.»
Үлгі 3
«Әлемнің жарығын сыйладың сен маған…»
— жалғастыру«Даланың әр гүлін жинадым мен саған.»
Үлгі 4
«Тұлғаңды арманыңа ұқсатқанмын, үлгіңді көңіліме қыстатқанмын…»
— жалғастыру«Есімде әліппені жаттатқызып, ең алғаш қолға қалам ұстатқан кім?»
-
6
Кім тапқыр?
Карточкадан пән атауы таңдалып, сол пәнге қатысты термин сөздер айтылады. Ұпайы аз екі оқушы ойыннан шығады.
Қазақ тілі Қазақ әдебиеті Физика География
ІІІ тур
Сөз құрау + шешендік-
7
Кім жылдам?
Берілген ұзақ сөздердегі әріптерді пайдаланып, жаңа сөздер құрастыру.
Сөз 1
Адамгершілік
Сөз 2
Жасөспірімдер
-
8
Шешендік сайыс
Берілген шешендік сөздердің нақты жауабын табу және мағынасын түсіндіру.
Бөлтірік шешеннің жауабы
Бөлтірік қартайған шағында ақыл сұрай келген жас жігіт: «Ақ ата, бақ кімге қонады? Бала ыстық па? Байлық ыстық па?» — деп сұрайды.
Жауабы: «Қарағым, байлық — қолға ұстаған мұзың емес пе, бақ — ол да бір ұшқан құсың емес пе, бала — артта қалған ізің емес пе?! Бәрінен де жолдас-жораңмен, ағайын-туысыңмен, ел-жұртыңмен “сіз-біз” деп өмір сүргенге не жетсін. Осыларға жүрегің жылы болса, қайғың — күл, қуанышың — от!»
Төле бидің «он жұмбағы»
Төле би тоқсан жасқа келгенінде Қаз дауысты Қазыбек сәлем бере барыпты. Елдің жақсылары жиналған отырыста Төле би: «Сендерге айтар он түрлі жұмбағым бар» — деп, бірден онға дейін санамалап жұмбақ айтады.
Қазыбектің шешуі
- Бір — бірлігі кеткен ел жаман.
- Екі — егесіп өткен ер жаман.
- Үш — үш бұтақты шідерден шошынған ат жаман.
- Төрт — төсектен безінген жас жаман.
- Бес — белсеніп шапқан жау жаман.
- Алты — асқынып кеткен дерт жаман.
- Жеті — жас келіншек жесір қалса, сол жаман.
- Сегіз — серпілмеген қайғы жаман.
- Тоғыз — торқалы той, топырақты өлімге бас көрсетпесе, сол жаман.
- Он — оңалмас кәрілікке дауа болмас.
Төле би Қазыбектің шешуіне разы болып: «Ойы да, тілі де жүйрік тұлпарым» — деп батасын берген екен.
Жүргізуші (мұғалім) сөзі
Армысыздар, құрметті ұстаздар мен оқушылар! Бүгінгі жастар — халқымыздың болашағы, еліміздің ертеңі. Оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, есте сақтау қабілетін шыңдайтын, білімге қызығушылығын арттыратын «Ел болашағы — білімді ұрпақ» атты сайысымызды бастаймыз.
Білімді адам еш нәрседен қорықпайды, мазасызданбайды. Әр уақытта да батыл.
Өмірдің өзі адамды тірестірген,
Бірі жаңа, жарыстың бірі ескірген.
Айнала отырып ап исі қазақ,
Азаматын өзара күрестірген.
Сәлемдесу — игі дәстүр, киелі. Сөзбен қарап, кейде шешер шиені. Жақсы сөзге жан семірер қашанда — сайыскерлер сәлемін жолдайды.
Қатысушылар рет-ретімен өздерін таныстырады.
Қорытынды
Осымен сайысымыз аяқталды. Келесі сөз кезегі әділқазылар алқасына беріледі.
Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,
Оған да үкі тұмар тағылса да…
Білімділік пен ізгілікті бойымызға дарыта берейік. Сау болыңыздар!