Тұрлаусыз мүшелер Бір - бірінен ажырата алу 119 Тұрлаулы мүшелер
Күнтізбелік-тақырыптық жоспар (8-сынып)
Қазақ тілін тереңдетіп оқыту курсы: аптасына 4 сағат, барлығы 136 сағат. Төмендегі жоспар тоқсандар бойынша құрылып, әр сабақтың тақырыбы мен күтілетін нәтижелерін жүйелейді.
І тоқсан (36 сағат)
Тоқсан мазмұны әдеби тіл нормаларын кіріктіре отырып, синтаксиске кіріспеден басталып, сөйлем түрлері мен сөйлем мүшелерін жүйелі меңгертуді көздейді.
Кіріспе және әдеби тіл нормалары
- Кіріспе: қазақ тілі — ұлттық мәдени-рухани мұра.
- Әдеби тіл және норма: грамматикалық нормаларды дұрыс қолдану.
- Мәтінге тілдік талдау: сөзжасамдық норма тұрғысынан қарастыру.
Сөйлем түрлері және тыныс белгілері
- Хабарлы, сұраулы, лепті, бұйрықты сөйлемдердің құрылымы мен интонациясы.
- Әр түрге тән пунктуациялық ерекшеліктерді ажырату.
- Диктант және бақылау жұмыстары арқылы жазылым дағдысын бекіту.
Сөйлем мүшелері: тұрлаулы және тұрлаусыз
- Бастауыш: тұлғалық-мағыналық белгілері, сұрақтары, жасалу жолдары.
- Баяндауыш: тұлғасы, мағынасы, сұрақтары; дара және күрделі түрлері.
- Бастауыш пен баяндауыш арасына қойылатын сызықша.
- Толықтауыш: жасалуы, тұлғалық-мағыналық белгілері; тура және жанама түрлері.
- Анықтауыш: жасалуы және сөйлем мүшелерімен байланысы.
- Мәтінмен жұмыс арқылы мүшелерді сөйлем ішінен табу және талдау.
ІІ тоқсан (28 сағат)
Негізгі назар тұрлаусыз мүшелерді тереңдетуге, айқындауыш мүшелерге, бірыңғай мүшелер мен оқшау сөздердің қызметіне және тыныс белгілеріне бағытталады.
Пысықтауыш және қайталау
- Пысықтауыштың жасалу жолдары; дара және күрделі түрлері.
- Тұлғалық-мағыналық белгілері және сөйлем ішіндегі қызметі.
- Тұрлаусыз мүшелерді қайталау (жарыс сабақ форматында).
Айқындауыш мүшелер
- Айқындауыш мүше туралы түсінік; оңашаланған және қосарлы айқындауыш.
- Айқындауыш мүшелердің тыныс белгілерін меңгеру.
- Ұлттық салт-дәстүрлермен байланысты мәтіндік тапсырмалар.
Бірыңғай мүшелер
- Бірыңғай мүшелердің грамматикалық белгілері және сұрақтары.
- Тыныс белгілері, жалпылауыш сөздер және олардың жасалуы.
- Шығармашылық тапсырмалар: өтірік өлең құрастыру, мәтінмен жұмыс.
Оқшау сөздер
- Оқшау сөздер және олардың түрлері.
- Қаратпа және қыстырма сөздер: сөйлем ішіндегі орны, тыныс белгілері.
- Баяндама оқу және мәтіндік талдау арқылы бекіту.
ІІІ тоқсан (40 сағат)
Жай сөйлемнің түрлері толық қарастырылып, кейін құрмалас сөйлемге өтеді. Мақсат — құрылымды тану, мағыналық қатынасты ажырату және толық синтаксистік талдау жасай алу.
Жай сөйлем
- Жақты және жақсыз сөйлемдер: белгілері, құрылымы, жасалу жолдары.
- Жалаң және жайылма; толымды және толымсыз сөйлемдер.
- Атаулы сөйлем және контекст/диалогтағы қолданыс.
Құрмалас сөйлем: кіріспе және салалас
- Құрмалас сөйлемнің грамматикалық ерекшеліктері және түрлері.
- Жай сөйлеммен ортақ белгілері мен айырмашылықтары (хат жазу тапсырмасы).
- Салалас: мағыналық түрлері және жасалу жолдары.
Салалас және сабақтас құрмалас: тереңдету
- Ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты, түсіндірмелі, талғаулы, кезектес салалас.
- Мағыналық қатынас және байланысу тәсілдері; тыныс белгілері.
- Көркем мәтіннен авторлық стильдік мақсатты танып түсіндіру.
- Сабақтас құрмалас сөйлем: түрлері және мағыналық жіктелуі.
- Шартты бағыныңқы, қарсылықты бағыныңқы.
- Тоқсандық бақылау жұмысы арқылы қорытындылау.
Ұсынылатын мәтіндер мен авторлар
Сабақ мазмұнын тереңдету үшін көркем мәтіндер жиі қолданылады: М. Әуезов («Абай жолы»), А. Құнанбаев, М. Мақатаев, Ә. Кекілбаев шығармалары, сондай-ақ газет-журнал материалдары.
IV тоқсан (32 сағат)
Сабақтас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлері кеңейтіліп, құрмалас сөйлемдердің пунктуациясы жүйеленеді. Соңында төл сөз, төлеу сөз, диалог және тіл мәдениеті бөлімдері қорытындыланады.
Сабақтас құрмалас: мағыналық түрлер
- Мезгіл, себеп, қимыл-сын, мақсат бағыныңқылы сабақтас.
- Жай сөйлемдердің байланысу тәсілдері және жасалу ерекшеліктері.
- Мағыналық түрлерді қатыстырып, ауызша және жазбаша мәтін құрастыру.
Құрмалас сөйлемдердің тыныс белгілері
- Салалас, сабақтас және аралас құрмаластардағы пунктуация.
- Көп бағыныңқылы құрмалас: тыныс белгілері және құрылымдық түрлері.
- Қайталау, тест арқылы жинақтау.
Төл сөз, төлеу сөз және диалог
- Төл сөз бен автор сөзінің орны, орын тәртібі.
- Төл сөздің тыныс белгілері және қолданылу ерекшеліктері.
- Шағын әңгіме жазу арқылы бекіту.
- Төлеу сөз және төл сөзді төлеу сөзге айналдыру жолдары.
- Диалогтың стильдік мәні.
- Жай және күрделі жоспар құрастыру дағдысы.
Тіл мәдениеті және қорытынды бөлім
- Сөз қолданудың негізгі принциптері; дұрыс сөйлеу және дұрыс жазу.
- Орфография және орфоэпия нормаларын жүйелеу.
- Сөз бен тілге қатысты мақал-мәтелдер: мағынасын ашу және орынды қолдану.
- Жылдық бақылау жұмысы және жылдық қайталау.
Қосымша әдебиеттер (жоспарда кездесетін)
Жылдық құрылым (136 сағат): қысқаша мазмұн
І тоқсан
Әдеби тіл нормалары, сөйлем түрлері, тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелер, бастапқы пунктуация.
ІІ тоқсан
Айқындауыш, бірыңғай мүшелер, оқшау сөздер және олардың тыныс белгілері.
ІІІ тоқсан
Жай сөйлем түрлері және салалас/сабақтас құрмаласқа кіріспе, тереңдетілген талдау.
IV тоқсан
Құрмалас сөйлем пунктуациясы, төл сөз/төлеу сөз, диалог, тіл мәдениеті және жылдық қорытынды.