Қыздыру шамдары
Сабақтың тақырыптары
§43
Электр қыздырғыш құралдар. Қыздыру шамдары
§44
Қысқа тұйықталу. Балқымалы сақтандырғыштар
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Электр қыздырғыш құралдар мен қыздыру шамдары туралы негізгі ұғымдарды түсіндіру, оқушыларға жүйелі мәлімет беру және меңгерту.
Дамытушылық
Қыздыру элементі қандай материалдан жасалатынын өздігінен анықтатуға бағыттау арқылы ойлау қабілетін, білім-білік дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Оқушыларды жауапкершілікке, ұқыптылыққа, тазалыққа және ынтымақтастыққа тәрбиелеу.
Сабақтың сипаттамасы
Түрі мен типі
- Сабақтың түрі
- Интеллектуалды ойын; қорытындылау және жүйелеу сабағы
- Сабақтың типі
- Жаңа білім беру
Әдістер, көрнекіліктер, байланыс
- Әдіс-тәсіл
- Түсіндірмелі; сұрақ-жауап
- Көрнекіліктер
- Дербес компьютер, плакат, үлестірмелі материалдар, суреттер
- Пәнаралық байланыс
- Математика, тарих
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сыныпты сабаққа жұмылдыру және топтық жұмысқа дайындау.
- Оқушылармен амандасу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Сыныпты 2 топқа бөлу:
- I топ — «Қыздыру шамы»
- II топ — «Ток күші»
- Сайыстың өту тәртібімен таныстыру.
- Оқушылардың назарын жаңа сабаққа аудару.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Зеректер аялдамасы» — есеп шығару арқылы бекіту.
- Әр топтан екі оқушы тақтада 29-жаттығудың №5–6 есептерін орындайды.
III. Жан-жақты білімін тексеру
Теория мен түсініктерді жылдам бағалау.
- «Тапсырмалар аялдамасы» — екі топты құралдардың сипаты бойынша сұрақтармен жарыстыру.
- «Құпиялар аялдамасы» — анықтама кестесін екі топқа бірдей орындату, нәтижесін тақтаға жазу.
IV. Жаңа материалды игеруге дайындық
Сабақтың негізгі ұғымдарын алдын ала бағдарлау.
V. Жаңа сабақты түсіндіру
«Ақпарат аялдамасы» — қыздыру шамдарының тиімділігі мен тарихына шолу.
Негізгі тұжырым
Қазіргі уақытқа дейін кең қолданылып жүрген электр шамдарының бірі — қыздыру шамы. Оның жарық спектрі адам көзінің қабылдауына салыстырмалы түрде қолайлы. Алайда маңызды кемшілігі бар: шамамен 95% энергия жылуға айналып, тек 5% бөлігі ғана жарық ретінде шығарылады.
Өнертабыс тарихы: бір авторға ғана тән емес
Электр шамының бір ғана өнертапқышы жоқ. Шамның дамуы әр кезеңде әр түрлі ғалымдар мен өнертапқыштардың жаңалықтары бірізділікпен жалғасқан үдеріс ретінде қалыптасты.
А. Н. Лодыгиннің үлесі
- Шамда вольфрам сымын қолдануды алғаш ұсынды.
- Қыздырғыш сымды спираль түрінде орау идеясын енгізді.
- Шам ішіндегі ауаны сорып алу арқылы қызмет ету мерзімін бірнеше есе арттырды.
- Шамды инертті газбен толтыру тәсілін ұсынып, ұзақ жануына ықпал етті.
П. Н. Яблочков және доғалы шам
1876 жылғы 23 наурызда П. Н. Яблочков (1847–1894) дүниежүзінде алғашқылардың бірі болып электр шамына патент алды. Ол «Яблочков шамы» деп аталатын электр доғалы шамды жасады.
Бұл шамдар 1878 жылы Париж алаңдары мен көшелеріне орнатылып, кейіннен Москва мен Петербургте де қолданылды.