Жығылып жатып, сүрінгенге күлме
Сынға құмарлық — үйреншікті әдет
Күнделікті өмірде бәріміз де сынға бейімбіз: сырттай бақылап отырып, біреуді «анау анандай», «мынау мынандай» деп оңай бағалай саламыз. Біреу биіктей бастаса, «үйтіп-бүйтіп кетті» дейміз. Біреу сүрінсе, «өзі барып тұрған ақымақ еді» деп түйіп қоямыз.
Бірақ осы сөздердің адамды қаншалықты қажытып, шаршататынын көбіне аңғармаймыз. Әсіресе, орынсыз сын адамның еңсесін басып, құлдыратып қана қоймай, жанын жаралауы мүмкін.
Орынсыз сөздің салмағы
Кезекті сынға шыдамаған ағылшын ақыны өзін-өзі өлтіруге дейін барғаны айтылады. Орынсыз сыннан кім жапа шекпеді десеңізші — оның бәрін тізіп шығу мүмкін емес.
Қайран Мұқағали туралы ойлансаң да көңіл құлазиды: адамның бойындағы талантты емес, әлсіз сәтін ғана нысанаға алу — әділетсіздік.
Сынның шынайы мақсаты
Сынның негізгі мақсаты — тіршілікте теріске шығару емес, іске асыруға жәрдемдесу. Егер әріптесіңіздің жұмысы көңіліңізден шықпаса, «сыбау» беріп немесе «құрту» үшін емес, керісінше шабыттандырып, жігерлендіру үшін сөйлеген дұрыс.
Алдымен — қол жеткізгені
Әуелі кемшілігін тізбелемей, жасаған еңбегіндегі оң нәтижені атап өтіңіз. Бұл — адамның өзіне сенімін сақтап қалатын тірек.
Сосын — түзету жолы
Одан кейін ғана қалай реттеуге болатынын нақты, жұмсақ түрде көрсетіңіз. «Не істеу керек?» деген сұраққа жауап бермеген сын — жай ғана ауыр сөз.
Біз шынымен сынай аламыз ба?
Жалпы, біз сынай аламыз ба? Бұл сұрақ кейде жанымызды жегідей жейді. Санадағы ойды тура әрі дәл жеткізе алмасаң — сынаудың да қажеті шамалы. Өйткені дұрыс айтылмаған сөз көмектеспейді, тек көңіл-күйді құлазытады.
Адамдар туралы жаман ойлаудың қажеті жоқ. Қайта жақсы жағына көбірек назар аударған жөн. Ал біз кейде өз атына айтылған сынның ұмытылмайтынын біле тұра, келесі бір жиында «кек қайтару» үшін тырнақ астынан кір іздеп жатамыз.
Бұл дұрыс па? Дұрыс еместігін білеміз. Әйтсе де пендешіліктен аса алмай қаламыз.
Адам көңілін қалдырмаудың құны
Адамның көңілін қалдыру ешқашан жақсы нәтиже бермейді. Қолыңнан келсе, қуаныш сыйлағанға не жетсін.
«Өз аулаңыз тазаланбай жатып, көрші үйдің төбесінде қар жатыр деп шағымданбаңыз».
Қорытынды
Жығылып жатып сүрінгенге күлмейік, ағайын. Сын болсын — бірақ әділдікпен, тілеулестікпен, шын ниетпен болсын.
Дереккөз: Әкім Ысқақ, «Жүректегі жазулар» күнделік-эссесінен.