Сөздікті жаттау
Сабақ тақырыбы
Б. Момышұлы — «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» («Ұшқан ұя» романынан үзінді).
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
- Ертегінің мазмұнымен таныстыру, тілін жаттықтыру.
- Сөздің мән-мағынасын ажыратуға үйрету, сөздік қорын байыту.
- Жаңа білімді деңгейлік тапсырмалар арқылы меңгерту.
2) Дамытушылық
- Сөздік қорды молайту, сөйлеу мәдениетін дамыту.
- Өз ойын еркін айтуға дағдыландыру.
3) Тәрбиелік
- Табиғатты аялауға, қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеу.
- Мейірімділікке баулу.
- Ауызекі сөйлеу дағдысын жетілдіру.
Әдіс-тәсілдер
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
- Суретпен жұмыс
- Тірек-сызбалармен жұмыс
Көрнекіліктер
- Түрлі-түсті суреттер, сөздік
- Б. Момышұлы туралы материалдар, буклеттер
- Мақал-мәтелдер
- Портреттер: Б. Момышұлы
- Суреттер: қарлығаш, жылан және басқа жәндіктер
Пәнаралық байланыс
Назардағы түйін
Бұл сабақ ертегіні оқыту арқылы тіл дамыту, ой қорыту және табиғатқа жанашырлық тақырыптарын бір арнаға тоғыстырады.
Білу керек
- Б. Момышұлының қысқаша өмірбаяны
- Ертегі кейіпкерлері
- Ертегілердің негізгі түрлері
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу, оқушыларды түгендеу.
- Кезекшінің есебі.
- Оқу құралдарын тексеру.
Мұғалімнің сұрақтары
- — Сәлеметсіңдер ме, балалар?
- — Бүгін сыныпта кезекші кім?
- — Сыныпта кім жоқ?
Негізгі жұмыс реті
- Мұғалімнің кіріспе сөзі
- Тіл дамыту жұмысы
- Тақтадағы сөздікпен жұмыс
- Сұрақ-жауап
- Дидактикалық кеспелер
- Плакат және тірек-сызба
- Қорытындылау
- Бағалау
2) Үй тапсырмасын тексеру
Тақырып: А. Байтұрсынұлының «Балаларды оқуға шақыру» өлеңі.
Талқылау сұрақтары
- А. Байтұрсынұлы кім? (Өмірбаяны, шығармалары)
- Өлең не туралы?
- Өлеңнің негізгі ойы қандай?
А. Байтұрсынұлы — ақын, аудармашы, ғалым. Ол И. А. Крыловтың көптеген мысалдарын қазақ тіліне аударған. Өлеңде балаларды оқуға, білім алуға, еңбектенуге және уақытты босқа өткізбеуге шақырады.
3) Жаңа сабаққа кіріспе
Сұрақ-жауап
- Ертегіні жақсы көресіңдер ме?
- Орыс және қазақ халқының қандай ертегілерін білесіңдер?
- Ертегі кейіпкерлері несімен ұнайды?
Оқушылардың жауаптары ретінде жиі айтылатын мысалдар: «Алтын балық», «Қаңбақ шал», «Алдар көсе», «Түлкі мен ешкі».
Ертегілердің түрлері
- Хайуанаттар туралы ертегілер
- Қиял-ғажайып ертегілер
- Тұрмыс-салт ертегілері
5-сыныпта танысқан ертегілер: «Түлкі мен ешкі», «Қаңбақ шал», «Мақта қыз бен мысық» (кейіпкерлерін атап шығу тапсырмасы беріледі).
Жаңа сабақты түсіндіру
Ертегі туралы
Бүгін біз қазақ халқының «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» ертегісімен танысамыз. Бұл ертегіні Бауыржан Момышұлы өзінің «Ұшқан ұя» романында келтірген.
Ертегіні оқымас бұрын, қазақ халқының қарлығашты қасиетті құс санайтынын, сол себепті оның ұясын бұзбайтынын түсіндіру маңызды.
Б. Момышұлы туралы қысқаша мәлімет
Бауыржан Момышұлы — қазақ халқының ардақты ұлы, Халық қаһарманы, Отан қорғаған батыр. Ол генерал И. В. Панфилов басқарған дивизия құрамында жауынгерлерді ерлікке бастап, аты аңызға айналған қолбасшылардың бірі болды.
Майдандағы жауынгерлердің ерлігі мен отансүйгіштігі туралы ойларын ол «Офицер күнделігі» жинағында жазған. Сонымен қатар балаларға арналған да көптеген шығармалары бар. «Ұшқан ұя» романында автор өз отбасы, тәрбиесі және өмірлік тағылымы жайында баяндайды.
Сөздік жұмысы (қазақша — орысша)
әділ — справедливый
құрт, құмырсқа — черви и муравьи
бақа, шаян — лягушки и скорпион
тілін біліпті — знал язык (понимал)
жау шабады — наступил
жұлып алады — вырвал
айта алмайды — не может говорить
ызыңдайды — жужжит
тап береді — набросился
ұшып үлгереді — успеет улететь
құйрық — хвост
тіліп өтеді — прорезал
шағатын жәндіктер — насекомые
жарлық береді — дает распоряжение
алдын тосады — ждет
қарлығаш — ласточка
масаны көреді — увидит комара
тілін шығарады — высовывает язык
менің ұрпақтарым — свое потомство
ең тәтті қан — самая вкусная кровь
айтқаның болсын — пусть будет по-твоему
Мұғалім мәтінді екі рет оқып, кейін бірнеше оқушыға мәнерлеп оқытады. Оқылған бөлім талданып, қажет жерлері аударылады.
Сахналық көрініс
Оқушылар ертегінің мазмұны бойынша сахналық көрініс дайындайды. Кейіпкерлер: Сүлеймен патша, жылан, қарлығаш, сондай-ақ басқа да шағатын жәндіктер және автор.
Көрініс ертегінің бірінші бөліміне арналады: қарлығаштың масаның тілін жұлып, масаның тілсіз қалуына дейінгі оқиға.
Рөлге бөліп оқу және пікір айту
Ертегінің келесі бөлімі оқушыларға рөлге бөліп оқытылады. Одан кейін талқылау жүргізіледі: қай ертегі ұнады, қандай кейіпкер әсер қалдырды және не себепті.
Оқушылар пікірі (үлгі)
- «Қарлығаш туралы ертегі ұнады: ол ақылды әрі адамға қамқор құс екенін түсіндік.»
- «Қарлығаш адамдарға жақын өмір сүреді, ұясын үйдің маңына салады.»
Ойлануға сұрақ
«Табиғатты танығаның — тілін үйренгенің» деген қанатты сөзді қалай түсінесіңдер?
Орысша мағынасы: «Узнавая природу, узнаешь ее язык».
Бекіту және қорытынды
Деңгейлік тапсырмалар
Оқушылармен бірге мәтін бойынша деңгейлік тапсырмалар орындалады: кейіпкерлерді анықтау, оқиға желісін реттеу, сөздікпен жұмыс және негізгі ойды тұжырымдау.
Қорытынды сұрақ
Ертегі дегеніміз не?
Ертегі — қазақ ауыз әдебиетінің бір түрі. Ертегілер үшке бөлінеді: хайуанаттар туралы, қиял-ғажайып және тұрмыс-салт ертегілері.
Мақал-мәтелдермен жұмыс
Еңбек, адамгершілік, достық, әдеп және табиғат тақырыптарына қатысты мақал-мәтелдерді еске түсіру тапсырмасы беріледі.
- «Сіз» деген — әдеп, «біз» деген — көмек.
- Бір тал кессең, он тал ек.
- Жалқаулық аздырады, еңбек оздырады.
- Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
Үй тапсырмасы
- Ертегіні оқып келу.
- Сөздікті жаттау.
Бағалау
Оқушылардың мәтінді түсінуі, мәнерлеп оқуы, тапсырмаларды орындауы және пікір айту белсенділігі бойынша бағаланады.